Jak prawidłowo obliczyć dodatek za pracę w porze nocnej

Pora nocna obejmuje 8 godzin pomiędzy godzinami 21.00 a 7.00. Oznacza to zatem, że pracownik, który świadczył pracę we wspomnianym powyżej przedziale godzinowym, wykonywał pracę w porze nocnej. Wyboru konkretnych 8 kolejnych godzin dokonuje pracodawca, działający samodzielnie lub we współpracy ze związkami zawodowymi, w zależności od sposobu ustalania rozkładu czasu pracy. Porę nocną ustala się w układzie zbiorowym lub regulaminie pracy.

Nie każdemu pracownikowi można zlecić pracę w takim przedziale godzin. Zakaz pracy w porze nocnej dotyczy:

● pracowników młodocianych (art. 203 k.p.),

● pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie czwartego roku życia, chyba że wyrazi zgodę na taką pracę (art. 178 par. 2 k.p.),

● pracownic w ciąży (art. 178 par. 1 k.p.).

Pracodawca zatrudniający pracownicę w porze nocnej jest obowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający wykonywanie pracy poza porą nocną, a jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, przenieść pracownicę do innej pracy, której wykonywanie nie wymaga pracy w porze nocnej (art. 178¹ k.p.). W razie braku takich możliwości pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownicę na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy. To jednak nie wszystkie obowiązki pracodawcy w tym zakresie. W razie gdy zmiana warunków pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku pracy, skrócenie czasu pracy lub przeniesienie pracownicy do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownicy przysługuje dodatek wyrównawczy (art. 179 par. 4 k.p.). Jest on uzupełnieniem wynagrodzenia i stanowi różnicę między wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego przeniesienie a wynagrodzeniem po przeniesieniu pracownika.

Pracownica w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia. Dopiero po ustaniu przyczyn uzasadniających przeniesienie pracownicy do innej pracy skrócenie jej czasu pracy lub zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy pracodawca jest obowiązany zatrudnić pracownicę przy pracy i w wymiarze czasu pracy określonych w umowie o pracę.

Pracownikiem pracującym w nocy jest pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną (art. 151⁷ k.p.).

Pracownik pracujący w nocy jest chroniony w ten sposób, że jego dobowy wymiar czasu pracy nie może przekraczać 8 godzin, jeżeli wykonuje prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym. Taki wymiar czasu pracy nie dotyczy pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.

Za pracę w ciągu ośmiu godzin pory nocnej przysługuje odpowiedni dodatek do wynagrodzenia pracownika.

Dodatek za pracę w porze nocnej przysługuje do wynagrodzenia pracownika za każdą godzinę takiej pracy. Stanowi 20 proc. stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku kalendarzowym (art. 151⁸ par. 1 k.p.). Wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. wynosi 1386 zł.

Obliczając dodatek za pracę w porze nocnej, należy posługiwać się przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późń. zm.).

Przy ustalaniu dodatkowego wynagrodzenia przysługującego za godzinę pracy w porze nocnej minimalne wynagrodzenie za pracę dzieli się przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu.

Wysokość stawki wynagrodzenia za jedną godzinę pracy nocnej jest zatem uzależniona od liczby godzin do przepracowania w poszczególnych miesiącach danego roku kalendarzowego.

Nie zawsze jednak pracownikom wykonującym pracę w porze nocnej wynagrodzenie z tego tytułu musimy wypłacać w formie dodatku. W stosunku do pracowników wykonujących pracę w porze nocnej stale poza zakładem pracy, dodatek może być zastąpiony ryczałtem, którego wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy w porze nocnej.

Styczeń	160
Luty	160
Marzec	184
Kwiecień	160
Maj	168
Czerwiec	168
Lipiec	168
Sierpień	176
Wrzesień	176
Październik	168
Listopad	160
Grudzień	168
* Jeśli dniem wolnym z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy jest sobota

Wyboru konkretnych 8 kolejnych godzin dokonuje pracodawca działający samodzielnie lub we współpracy ze związkami zawodowymi w zależności od sposobu ustalania rozkładu czasu pracy.

Porę nocną ustala się w układzie zbiorowym, regulaminie pracy. Pracodawca, który nie jest objęty układem zbiorowym i nie ma obowiązku wydania regulaminu pracy, porę nocną wskazuje w dodatkowej pisemnej informacji, którą przekazuje pracownikom w ciągu siedmiu dni od dnia zawarcia z nimi umowy o pracę.

Obowiązek określenia pory nocnej dotyczy wszystkich pracodawców, nawet jeżeli typowy rozkład czasu pracy nie obejmuje godzin nocnych.

Wymiarem czasu pracy jest liczba godzin i dni przypadających do przepracowania w danym okresie rozliczeniowym (art. 130 k.p.). Wymiar ustalamy w przyjętym dla pracowników okresie rozliczeniowym:

● mnożąc 40 godzin (czyli dopuszczalną tygodniową liczbę godzin pracy) przez liczbę pełnych tygodni okresu rozliczeniowego,

● następnie dodajemy do otrzymanej liczby iloczyn 8 godzin (norma dobowa) i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od poniedziałku do piątku (tzw. dni wystających poza pełne tygodnie),

● odejmując od otrzymanego wyniku za każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela - 8 godzin.

Jeżeli zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy święto przypada w dniu wolnym od pracy, wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, to nie obniża ono wymiaru czasu pracy.

Przy ustalaniu dodatku za godzinę pracy w porze nocnej dzielimy aktualną stawkę wynagrodzenia minimalnego przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu. Ustalamy 20 proc. takiej stawki godzinowej i otrzymaną kwotę mnożymy przez liczbę przepracowanych przez pracownika godzin w porze nocnej.

Pracownik zatrudniony w podstawowym systemie czasu pracy w styczniu 2011 r. przepracował 4 godziny w porze nocnej, w marcu 5 godzin, w lipcu 2 godziny, a we wrześniu 3 godziny. Praca w porze nocnej we wrześniu była jednocześnie pracą w godzinach nadliczbowych tego pracownika.

Pracownik w porze nocnej wykonywał pracę w różnych miesiącach. W celu obliczenia przysługującego mu wynagrodzenia za pracę w nocy należy obliczyć wysokość dodatku nocnego w poszczególnych miesiącach danego roku. Stawkę za godzinę pracy w porze nocnej ustalamy, dzieląc minimalne wynagrodzenie za pracę w 2011 r. przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w poszczególnych miesiącach. Wynagrodzenie przysługuje za czas faktycznie przepracowany, a więc można wypłacić dodatek proporcjonalny do przepracowanej części godziny.

Za pracę w porze nocnej, w poszczególnych miesiącach, pracownik otrzyma dodatek w wysokości:

● w styczniu: 1,73 x 4 godziny = 6,92 zł,

● w marcu: 1,51 x 5 godzin = 7,55 zł,

● w lipcu: 1,65 x 2 godziny = 3,30 zł,

● we wrześniu: 1,58 x 3 godziny = 4,74 zł.

We wrześniu praca w nocy była jednocześnie pracą w godzinach nadliczbowych tego pracownika. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości:

● 100 proc. wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

● 50 proc. wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony powyżej.

W zamian za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w porze nocnej pracownik otrzymuje:

● normalne wynagrodzenie,

● dodatek za pracę w nocy w wysokości 20 proc. stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę ogłoszonego w danym roku kalendarzowym,

● dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych w wysokości 100 proc. wynagrodzenia.

W celu obliczenia dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w porze nocnej posługujemy się wynagrodzeniem pracownika wraz z jego dodatkowymi stałymi składnikami. Załóżmy, że pracownik otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 1800 zł oraz dodatek stażowy 500 zł.

We wrześniu pracownik przepracował 3 godziny nadliczbowe w porze nocnej. Powinien za nie otrzymać wynagrodzenie w wysokości:

1800 zł + 500 zł = 2300 zł - wynagrodzenie pracownika;

2300 zł : 176 godzin = 13,07 zł - stawka za jedną godzinę pracy pracownika;

13,07 zł x 3 godziny = 39,21 zł - wynagrodzenie za 3 godziny pracy.

Wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczania dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 proc. wynagrodzenia.

1800 zł : 176 godzin = 10,23 zł - dodatek za godzinę pracy nadliczbowej;

10,23 zł x 3 godziny = 30,69 zł - dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.

W sumie za 3 godziny pracy nadliczbowej w porze nocnej we wrześniu pracownik powinien otrzymać stałą stawkę wynagrodzenia za 3 godziny pracy + dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych + dodatek za pracę w porze nocnej: 39,21 zł + 30,69 zł + 4,74 zł = 74,64 zł.

@RY1@i02/2011/213/i02.2011.213.217000300.803.jpg@RY2@

Magdalena Kasprzak, ekspert z zakresu prawa pracy

Magdalena Kasprzak

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 151⁷, art. 151⁸ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).