Czy ZUS może zakwestionować wysokość pracowniczej pensji

Czytelniczka zatrudniła swoją krewną na stanowisku asystentki. Rzeczywiście świadczyła ona pracę określoną w umowie. Jej wynagrodzenie przekraczało jednak czterokrotnie wynagrodzenia innych pracowników zatrudnionych na podobnych stanowiskach. Pracownica poszła wkrótce na zwolnienie lekarskie w związku z ciążą.

- Czy ZUS może odmówić przyjęcia jako podstawy zasiłków chorobowego i macierzyńskiego wynagrodzenia określonego w umowie - pyta pani Halina z Bydgoszcz.

Tak. ZUS ma możliwości zakwestionowania wysokości wynagrodzenia ustalonego w umowie o pracę, stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Taka ingerencja prowadzi do zwrotu nadpłaconych składek, ale także do obniżenia zasiłków należnych pracownicy z ubezpieczenia społecznego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne może być w konkretnych okolicznościach uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Nieważnością mogą być dotknięte jedynie uzgodnienia stron umowy dotyczące wynagrodzenia za pracę, przy zachowaniu ważności pozostałych postanowień umownych (por. np. wyrok SN z 5 czerwca 2009 r., sygn. akt I UK 19/09, LEX nr 515697).

ZUS ma zatem prawo uznać, że w konkretnych okolicznościach ustalenie wynagrodzenia danego pracownika naruszało zasady godziwego wynagrodzenia za pracę. Przez godziwość należy rozumieć w takim przypadku ekwiwalentność tego wynagrodzenia w stosunku do rodzaju obowiązków, które spoczywały na pracowniku, przy uwzględnieniu przede wszystkim wynagrodzeń innych pracowników zajmujących u pracodawcy takie same stanowiska. W praktyce ZUS w drodze decyzji ustala, iż podstawę wymiaru składek stanowiło wynagrodzenia pracownika w niższej wysokości niż ta określona w umowie o pracę.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 58 par. 3 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).