Na jakich zasadach i do jakich kwot mogą dorabiać emeryci

Czy emeryt może dorabiać na zleceniu

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.815.jpg@RY2@

Limity dorabiania dotyczą tylko niektórych świadczeniobiorców. Tych, którzy nie mają więcej niż 60 lat w przypadku kobiet lub 65 lat w odniesieniu do mężczyzn. Oni mogą mieć zmniejszoną lub zawieszoną emeryturę, jeśli osiągają przychody z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Za taką uznaje się zatrudnienie, służbę (policja, straż pożarna itd.), inną pracę zarobkową, a także prowadzenie pozarolniczej działalności. Pod pojęciem innej pracy zarobkowej kryje się wykonywanie jej w ramach umowy-zlecenia (przypadek ubezpieczonego). Ale nie tylko. Jest nią także umowa o świadczenie usług (inna niż zlecenie lub agencyjna), do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz współpraca przy wykonywaniu tej umowy. Pracą zarobkową jest także: chałupnictwo, umowa o dzieło, zatrudnienie wykonywane w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych, odpłatne świadczenie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania oraz pobieranie stypendium sportowego, a także sprawowanie mandatu posła oraz posła do Parlamentu Europejskiego i senatora.

Podstawa prawna

Par. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury lub renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).

Czy każdy przychód jest oskładkowany

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.816.jpg@RY2@

ZUS nie bierze pod uwagę osiąganych przez emerytów przychodów, jeśli pochodzą one z praw autorskich i patentowych, wynajmu lub dzierżawy nieruchomości (przypadek emerytki) albo lokali (chyba że wynajem lub dzierżawa stanowią przedmiot działalności gospodarczej), honorariów za działalność twórczą lub artystyczną. Obowiązujące przepisy przewidują również takie okoliczności, które wyłączają niektóre przychody z rozliczania, mimo że zostały one uzyskane z pracy podlegającej oskładkowaniu. Chodzi o przypadek, kiedy przychody zostały osiągnięte przez ubezpieczonego, zanim przeszedł na emeryturę, albo o sytuację, kiedy przychód został osiągnięty przez kobietę, która skończyła 60 lat lub przez mężczyznę mającego więcej niż 65 lat. W tym przypadku do rozliczenia świadczenia w danym roku kalendarzowym przyjmuje się przychód uzyskany przez świadczeniobiorcę od 1 stycznia (lub od dnia przyznania emerytury) do miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym zainteresowany ukończył wskazany wiek. Wreszcie przychody w dowolnej wysokości może osiągać emeryt, któremu ZUS zawiesił wypłatę świadczenia, bo kontynuował on zatrudnienie, mając jednocześnie prawo do nabycia emerytury. Zatem taka osoba jest traktowana z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych jak każdy pracownik, który może przecież dorabiać, ile chce.

Podstawa prawna

Art. 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Czy ZUS zawiesi emeryturę za przekroczenie limitu

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.817.jpg@RY2@

Świadczeniobiorcy muszą pamiętać o dwóch kwotach granicznych dorabiania. Pierwsza to 70 proc. średniej pensji (od 1 czerwca do końca sierpnia wynosi 2552,30 zł) a druga to 130 proc. tej wartości (od 1 czerwca - 4740,00 zł). Kwoty graniczne obowiązują w okresach grudzień roku poprzedniego - luty, marzec - maj, czerwiec - sierpień, wrzesień - listopad, grudzień - luty roku następnego. Jeśli przychód emeryta nie przekracza niższej kwoty, ZUS wypłaca mu świadczenie w całości. W przypadku gdy dorabia więcej niż 70 proc., ale mniej niż 130 proc. średniej pensji, świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia tego limitu, ale nie więcej niż o 528,00 zł. W przypadku gdy tak jak emeryt z naszego przykładu zarabia więcej niż 130 proc., to ZUS zawiesi mu świadczenie.

Podstawa prawna

Art. 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Czy ZUS rozliczy emeryta z przychodów

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.818.jpg@RY2@

Kiedy ZUS otrzyma od emeryta informację o wysokości przychodu za poprzedni rok, dokonuje jego rozliczenia. Możliwe są dwa jego warianty - roczne i miesięczne. Pierwszy polega na porównaniu kwoty przychodu osiągniętego przez świadczeniobiorcę w poprzednim roku z kwotami granicznymi przychodu ustalonymi dla tego roku. Wyższa z nich jest sumą kwot przychodu odpowiadających 130 proc. pensji. Za 2012 rok będzie ona znana dopiero pod koniec roku. Jej przekroczenie powoduje zawieszenie emerytury za cały poprzedni rok. Jeśli przychód nie przekroczył wyższej kwoty, ZUS sprawdza, czy mieści się w granicach niższej kwoty granicznej (suma kwot odpowiadających 70 proc. przeciętnej pensji w kolejnych miesiącach roku; ile wyniesie w tym roku, dowiemy się na koniec bieżącego roku). Jeśli ubezpieczony przekroczy tę kwotę, to, ZUS zmniejszy mu świadczenia za cały rozliczany rok. Ale roczne zmniejszenie świadczenia nie może być jednak większe od maksymalnej kwoty zmniejszenia obowiązującej w danym roku. Ta jest sumą kwot maksymalnych zmniejszeń obowiązujących w kolejnych miesiącach roku.

Druga forma rozliczenia przychodu emeryta i rencisty to rozliczenie w stosunku miesięcznym. Polega ona na porównaniu kwot przychodu emeryta osiągniętego w poszczególnych miesiącach z granicznymi kwotami przychodu w każdym z tych miesięcy. Taki wariant ZUS może zastosować, gdy z dokumentu potwierdzającego wysokość przychodu wynika, jakie zarobki osiągał ubezpieczony w poszczególnych miesiącach roku. Dlatego ważne jest, aby firma wystawiająca zaświadczenie wskazała miesięczne kwoty przychodu. ZUS, rozliczając dodatkowe przychody po zakończeniu roku kalendarzowego, wybiera sposób najkorzystniejszy dla emeryta lub rencisty. Po rozliczeniu może się okazać, że emeryt musi zwrócić określoną kwotę ZUS. Może też wystąpić sytuacja odwrotna i to ZUS będzie musiał wypłacić świadczenie.

Podstawa prawna

Par. 3, 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).

Czy niania powiadomi ZUS o swoich zarobkach

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.819.jpg@RY2@

Emeryci zaraz po podjęciu pracy lub założeniu firmy muszą powiadomić o tym ZUS. Każdy z nich musi wypełnić i złożyć w swoim oddziale czy inspektoracie druk ZUS Rw-73. Tak powinna postąpić opiekunka z naszego przykładu. We wspomnianym druku nie trzeba podawać konkretnej kwoty dodatkowych zarobków. Ten obowiązek nie dotyczy tych emerytów, którzy mogą dorabiać bez ograniczeń. Zawieszeniu ani zmniejszeniu bez względu na wysokość osiąganego przychodu nie podlegają emerytury osób, które osiągnęły wiek, w przypadku kobiet 60 lat i w przypadku mężczyzn 65 lat. Pozostali po zakończeniu roku kalendarzowego muszą do końca lutego sami dostarczyć do oddziału ZUS wypłacającego im świadczenie informację o konkretnej wysokości przychodu osiągniętego w całym poprzednim roku. Tę kwotę wskazuje płatnik składek (na przykład pracodawca) w zaświadczeniu przez siebie wystawianym. Natomiast emeryci, którzy prowadzą działalność gospodarczą, sami zamieszczają w oświadczeniu dane o rocznej kwocie przychodu. Informacja o przychodach potrzebna jest ZUS do rozliczenia wypłacanego świadczenia. W zależności od tego, ile wynosi roczna kwota przychodu, ZUS zmniejszy im świadczenie, zawiesi go albo nie podejmie żadnych działań.

Podstawa prawna

Art. 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Par. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).

Czy można dobrowolnie wpłacić pieniądze do ZUS

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.820.jpg@RY2@

Przekroczenie wyższej kwoty granicznej pociąga za sobą możliwość korzystniejszego rozliczenia świadczenia poprzez dokonanie dobrowolnej wpłaty na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS). Jeżeli świadczeniobiorca wpłaci na FUS kwotę przekroczenia przychodu pomniejszoną o zaliczkę pobraną na podatek dochodowy, organ rentowy uzna, że przychód przekroczył niższą kwotę graniczną, a zatem świadczenie nie podlega zawieszeniu, lecz jedynie zmniejszeniu. ZUS przed wydaniem decyzji ostatecznie rozliczającej przychód wysyła do emeryta lub rencisty zawiadomienie (druk ZUS Rw-81), w którym proponuje dokonanie takiej wpłaty. Nie ma ono charakteru decyzji, nie przysługuje więc od niego odwołanie. W razie stwierdzenia rozbieżności między stanem faktycznym a danymi wskazanymi w tym zawiadomieniu, świadczeniobiorca zawsze może się zwrócić do oddziału ZUS o ich wyjaśnienie. W zawiadomieniu ZUS wskazuje, jaka jest wysokość dobrowolnej wpłaty na FUS, jakie są skutki jej dokonania oraz w jaki sposób zostanie rozliczona emerytura w przypadku dokonania lub niedokonania tej wpłaty. Wyznacza również termin na uiszczenie tej wpłaty. Ostateczna decyzja należy do zainteresowanego. Przed jej podjęciem należy dokonać wszelkich kalkulacji, szczególnie gdy kwota tej wpłaty jest zbliżona do kwoty nienależnego świadczenia. Szczególnie istotne jest przeanalizowanie opłacalności tej wpłaty w kontekście podatku dochodowego. Tu należy zwrócić uwagę na trzy aspekty. Po pierwsze - dobrowolna wpłata na FUS nie jest nienależnie pobranym świadczeniem, a więc nie podlega odliczeniu od przychodu ustalanego dla potrzeb podatku dochodowego. Wpłata ta dokonywana jest w kwocie netto, a więc po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Po drugie - jeśli w przypadku dokonania tej wpłaty ZUS zwróci zainteresowanemu określoną kwotę emerytury, to będzie ona stanowiła przychód roku, w którym ZUS dokona tego zwrotu. Kwota tego świadczenia będzie zatem podlegała wliczeniu do dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym za ten rok.

Podstawa prawna

Par. 9 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).

Czy można pobierać rentę i emeryturę

@RY1@i02/2012/116/i02.2012.116.18300150f.821.jpg@RY2@

W razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty:

winwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową,

wz tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w więzieniach i obozach karnego zesłania (łagrach) w ZSRR, więzieniach polskich w latach 1944 - 1956 za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość lub w związku z pobytem na deportacji w ZSRR,

wz tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, zaistniałym przed 1 stycznia 2003 roku wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo chorobą zawodową obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość pobierania jednego świadczenia w pełnej wysokości, powiększonego o połowę drugiego.

Podstawa prawna

Art. 26 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl