Od 1 października 2013 roku zmiany w ustalaniu kapitału początkowego

Jednym z czynników, które mają wpływ na wysokość kapitału początkowego, jest podstawa wymiaru. Dla przypomnienia ustalamy ją według następującego wzoru:

gdzie:

- - postawa wymiaru,

- - wskaźnik podstawy wymiaru

- oznacza kwotę bazową przyjętą do obliczenia podstawy wymiaru, która bez względu na datę wydania decyzji wynosi 1220,89 zł.

W celu ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego:

woblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek oraz kwot niestanowiących podstawy wymiaru składki wliczanych jednak do podstawy wymiaru (np. zasiłek chorobowy) oddzielnie dla każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych,

woblicza się stosunek każdej z tych sum do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnej części procentu,

woblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego, która nie może przekraczać 250 proc.

wmnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową. [przykład 1]

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się z okresu przypadającego przed 1999 r. - w zależności od stanu faktycznego - z:

w10 kolejnych lat kalendarzowych,

w20 lat dowolnie wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu,

wfaktycznego okresu.

Dotychczas, w sytuacji gdy ubezpieczony w danym roku kalendarzowym podlegał ubezpieczeniu społecznemu przez okres krótszy niż 12 miesięcy, do ustalenia wysokości wskaźnika wynagrodzenia za ten rok przyjmowano sumę uzyskanego w tym roku wynagrodzenia i porównywano ją z kwotą przeciętnego wynagrodzenia za cały rok. [przykład 2]

Zgodnie z nowymi przepisami, jeśli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3 ustawy emerytalnej, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu. [przykład 3]

Powyższa zasada jest obowiązująca również w sytuacji gdy ubezpieczony podjął zatrudnienie nie od pierwszego dnia miesiąca, czy też w sytuacji ustania zatrudnienia również nie z ostatnim dniem miesiąca. [przykład 4]

Znowelizowany przepis ma zastosowanie nie tylko w sytuacji rozpoczęcia lub zakończenia trwającego ubezpieczenia np. z tytułu umowy o pracę lub z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis ten ma zastosowanie również w przypadku przerwy w ubezpieczeniu spowodowanej np. urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym, odbywaniem służby wojskowej.

Uwaga

Dla osób, które mają już ustalony kapitał początkowy, przeliczenie kapitału z uwzględnieniem zmian obowiązujących od 1 października 2013 r. będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o ponowne ustalenie kapitału początkowego. W przypadku gdy nie zostanie złożony taki wniosek, ZUS przy ustalaniu wysokości emerytury zbada, czy zastosowanie powyższej zasady jest dla ubezpieczonego korzystniejsze

PRZYKŁAD 1

W pierwszej kolejności suma wypłaconych pensji

Ubezpieczona złożyła wniosek o ustalenie kapitału początkowego, wskazując m.in. 1996 rok, w którym była zatrudniona przez wszystkie jego miesiące w ramach stosunku pracy. Z tytułu wykonywanej pracy otrzymała za ten rok wynagrodzenie, na które składało się: wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 8420,20 zł, premie w kwocie 2500 zł, w tym trzynastkę wypłaconą w lutym 1997 roku. Ponadto zainteresowana przebywała na zwolnieniu lekarskim od 17 czerwca do 30 listopada 1996 r. i otrzymała z tego tytułu wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy oraz zasiłek chorobowy w łącznej kwocie 5591,75 zł. ZUS w pierwszej kolejności obliczy sumę wypłaconych zainteresowanej wynagrodzeń (wynagrodzenie zasadnicze + premie). Kwota ta wynosi 24 932,15 zł. Kwotę tę następnie podzieli przez roczną kwotę przeciętnego wynagrodzenia ogłoszoną za 1996 rok. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru dla 1996 roku w przypadku zainteresowanej wynosi 237,99 proc. (24 932,15 zł : 10 476,00 zł).

PRZYKŁAD 2

Tak jest...

ZUS decyzją z 12 kwietnia 2012 r. obliczył kapitał początkowy dla ubezpieczonego urodzonego 12 lutego 1968 r. Ubezpieczony przedłożył dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy w następujących okresach: od 1 lutego 1989 r. do 31 maja 1991 r. - praca wykonywana w ramach umowy o prace oraz w okresie od 1 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 1998 r. - prowadzenie pozarolniczej działalności (usługi). Zainteresowany od 1 października 1991 r. do 30 czerwca 1992 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. ZUS ustalając wysokość wskaźnika wynagrodzenia za 1989 rok, przyjął kwotę wynagrodzenia za okres od 1 lutego 1989 r. do 31 grudnia 1989 r., tj. 11 miesięcy, i porównał ją z kwotą przeciętnego wynagrodzenia ustaloną dla tego roku za 11 miesięcy. Taki sposób obliczenia wskaźnika wynagrodzenia był możliwy tylko w roku, w którym ubezpieczony po raz pierwszy został objęty ubezpieczeniem. Z kolei do obliczenia wskaźnika wynagrodzenia za 1991 rok, przyjęto sumę wynagrodzeń uzyskanych w okresie od 1 stycznia 1991 do 31 maja 1991 r. oraz kwotę zasiłku dla bezrobotnych otrzymanych za okres od 1 października 1991 r. do 31 grudnia 1991 r. Sumę kwot za 8 miesięcy podzielono przez przeciętne wynagrodzenie za pełny rok 1991, tj. za 12 miesięcy.

PRZYKŁAD 3

...a tak będzie

W opisanym wyżej przykładzie 2, po zmianie przepisów, wskaźnik wysokości wynagrodzenia za 1991 rok zostanie ustalony w inny sposób. Suma podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od 1 stycznia 1991 do 31 maja 1991 r. oraz od 1 października 1991 do 31 grudnia 1991 r. (tj. za okres 8 miesięcy) zostanie porównana do sumy kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za rok 1991, odpowiednią do 8 miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu społecznym w roku 1991. Obliczenie wskaźnika wynagrodzenia zgodnie z nowymi przepisami będzie bez wątpienia bardziej korzystne. W przypadku zwiększenia wskaźnika wysokości za 1991 rok wzrośnie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego, a tym samym zwiększy się jego podstawa wymiaru. W konsekwencji wzrośnie wysokość kapitału początkowego (większa kwota będzie podlegała waloryzacji, co w przyszłości da wymierne skutki w postacie zwiększenia wysokości emerytury).

PRZYKŁAD 4

Praca nie od pierwszego dnia miesiąca

Ubezpieczona, urodzona 15 listopada 1957 r., była zatrudniona w okresie od 1 września 1994 r. do 28 maja 1995 r. na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu oraz w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 13 grudnia 1995 r. do 31 grudnia 1998 r. Zainteresowana będzie składała wniosek o emeryturę w grudniu 2013 roku. Ubezpieczona po raz pierwszy została objęta ubezpieczeniem społecznym od 1 września 1994 r.

Wskaźnik wynagrodzenia za 1994 rok zostanie obliczony przez porównanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od 1 września 1994 r. do 31 grudnia 1994 r. do sumy kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za rok 1994, odpowiednią do 4 miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu w roku 1994. Z kolei, uwzględniając zmiany obowiązujące od 1 października 2013 r., w korzystniejszej wysokości zostanie obliczony wskaźnik wysokości wynagrodzenia za rok 1995. Obliczając wskaźnik dla tego roku, ZUS przyjmie sumę podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od 1 stycznia 1995 r. do 28 maja 1995 r. oraz od 13 grudnia 1995 do 31 grudnia 1995 r. i porówna ją z sumą kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za rok 1995, odpowiednią do 6 miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu w roku 1995. Dotychczas porównanie następowało do przeciętnego wynagrodzenia dla całego roku 1995.

Katarzyna Tomczyk

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna

Art. 174-174b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).