Choroba zawodowa rodzi roszczenia wobec ZUS i pracodawcy

Otrzymałem decyzję o stwierdzeniu u mnie choroby zawodowej. Jeśli będzie to możliwe, chcę jednak nadal pracować u dotychczasowego pracodawcy. Czy w tej sytuacji będą mi przysługiwać jakieś świadczenia? Czy przepisy określają, jaki może być maksymalny procent uszczerbku na zdrowiu przy chorobie wibracyjnej (postać naczyniowo-nerwowa)?

Po stwierdzeniu choroby zawodowej zatrudnionemu przysługuje kilka rodzajów świadczeń. O tym, których z nich może się domagać, decydują okoliczności konkretnej sprawy. Procent uszczerbku na zdrowiu ustala lekarz orzecznik ZUS.

Przede wszystkim zatrudnionemu należy się zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne. W związku ze źródłem schorzenia będącego podstawą do ich wypłaty przysługują one w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Pracownik może otrzymać także: zasiłek wyrównawczy, jednorazowe odszkodowanie, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, a także dodatek pielęgnacyjny. W razi śmierci pracownika z powodu choroby zawodowej prawo do jednorazowego odszkodowania, a także do renty rodzinnej oraz do dodatku do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej mają członkowie jego rodziny.

Poniesienie uszczerbku

Z treści pytania wynika, że zatrudnionemu będzie przysługiwało jednorazowe odszkodowanie. Należy się ono pracownikowi (ubezpieczonemu), który na skutek choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Za stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Natomiast długotrwały uszczerbek na zdrowiu to takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie. Wniosek o wypłatę jednorazowego odszkodowania zatrudniony powinien złożyć do płatnika składek (pracodawcy). Pracodawca jest zobligowany do skompletowania dokumentacji, a po zakończeniu leczenia i rehabilitacji przez podwładnego - do przekazania dokumentacji do oddziału ZUS.

Ustalenie zakresu

Nie da się określić maksymalnego procentu uszczerbku na zdrowiu przy schorzeniu wskazanym w pytaniu, gdyż zrobi to lekarz orzecznik ZUS. Należy pamiętać, że uszczerbek na zdrowiu nie może przekroczyć 100 proc. - nawet wtedy, gdy choroba zawodowa spowodowała uszkodzenia kilku narządów czy kończyn. Lekarz orzecznik ZUS ustala stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu oraz jego związek z chorobą zawodową na podstawie bezpośredniego badania ubezpieczonego i posiadanej dokumentacji medycznej oraz dokumentacji dotyczącej określonego wypadku przy pracy albo choroby zawodowej. Jest on jednak związany decyzją organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Wysokość odszkodowania

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. W okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 31 marca 2014 r. jest to kwota 704 zł.

Jednorazowe odszkodowanie może ulec podwyższeniu w sytuacji zwiększenia się o co najmniej 10 proc. stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, będących następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, na skutek pogorszenia się stanu zdrowia.

Odszkodowanie ulega zwiększeniu także w przypadku orzeczenia wobec ubezpieczonego (w tym rencisty) całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Jednorazowe odszkodowanie zwiększa się wówczas o kwotę 3,5-krotności przeciętnego wynagrodzenia.

Dodatkowe należności

Oprócz opisanych wyżej świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego pracownik, u którego na skutek choroby zawodowej powstał uszczerbek na zdrowiu, może dochodzić od pracodawcy na podstawie przepisów kodeksu cywilnego świadczeń uzupełniających (por. np. wyrok SN z 28 listopada 1997 r., sygn. akt II UKN 360/97, OSNP 1998/18/551). Świadczenia te mogą obejmować nie tylko jednorazowe odszkodowanie w kwocie przewyższającej to otrzymane z ZUS, ale także rentę wyrównawczą oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Należy jednak pamiętać, że decyzja państwowego inspektora sanitarnego stwierdzająca chorobę zawodową nie jest wiążąca w postępowaniu sądowym dotyczącym cywilnoprawnej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy za skutki tej choroby.

Na innym stanowisku

W przypadku opisanym w pytaniu podwładny chce kontynuować pracę u dotychczasowego pracodawcy. Z uwagi na stan zdrowia może jednak zostać przeniesiony na inne stanowisko. Jeśli ewentualne przeniesienie będzie wiązać się z obniżką pensji, zrekompensuje mu ją dodatek wyrównawczy. Pracodawca musi wypłacić taki dodatek, gdy dochodzi do obligatoryjnego przeniesienia pracownika na inne stanowisko wobec stwierdzenia u niego objawów wskazujących na powstawanie choroby zawodowej, jeśli powoduje to obniżenie wynagrodzenia. Na nowym stanowisku zatrudniony powinien wykonywać pracę nienarażającą go na działanie czynnika, który wywołał objawy choroby zawodowej (art. 230 par. 1 k.p.). Powinność wypłaty dodatku w związku z obligatoryjnym przeniesieniem do innej pracy powstaje również w przypadku, gdy pracownik stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy na skutek choroby zawodowej, ale nie został uznany za niezdolnego do pracy (art. 231 k.p.). Podstawą do przeniesienia powinno być orzeczenie lekarskie.

W obu wskazanych wyżej sytuacjach wypłata dodatku wyrównawczego jest jednak limitowana, gdyż będzie on przysługiwał pracownikowi nie dłużej niż przez 6 miesięcy. Dodatek wyrównawczy stanowi różnicę pomiędzy wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego przeniesienie (zmianę warunków lub skrócenie czasu pracy) a wynagrodzeniem po przeniesieniu zatrudnionego do innej pracy. Wynagrodzenie do celów określenia dodatku wyrównawczego oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop.

Ważne

W razie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej pracodawca ma obowiązek ustalić przyczyny jej powstania oraz charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą, działając w porozumieniu z właściwym państwowym inspektorem sanitarnym

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 6-23 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Art. 230, 231, 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 444, 445 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz.U nr 234, poz. 1974 z późn. zm.).

Par. 7-10 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).

Obwieszczenie ministra pracy i polityki społecznej z 8 marca 2013 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (M.P. z 2013 r. poz. 164).