Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie są skutki wcześniejszego powrotu do pracy ze zwolnienia lekarskiego

● Kiedy sędzia może przejść w stan spoczynku

● Czy wydłużenie wieku emerytalnego spowoduje wzrost renty

● Jak ustalić podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego po urlopie wychowawczym

● Prowadzę działalność gospodarczą i opłacam za siebie składki od ustawowego minimum, czyli od 480 zł. Czy mogę tylko samą składkę na ubezpieczenie chorobowe opłacać od wyższej kwoty (np. 6000 zł), a pozostałe ubezpieczenia od 480 zł?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania prowadzenia działalności. W tym samym czasie istnieje obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast ubezpieczenie chorobowe z działalności jest dla przedsiębiorcy dobrowolne.

Do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego może przystąpić tylko osoba, dla której ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności są obowiązkowe. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym został złożony wniosek.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia lub 30 proc. minimalnego wynagrodzenia (gdy osoba ta spełnia warunki określone w art. 18a ustawy systemowej).

Osoba prowadząca działalność, która spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru, zgłasza się do ubezpieczeń z kodem 05 70 xx.

Przedsiębiorca sam decyduje, od jakiej podstawy opłaca za siebie składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (ustawodawca określa tylko stawkę minimalną). Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe jest jednak podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania ograniczenia podstawy do kwoty 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (art. 20 ust. 2 ustawy systemowej). Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe nie może być w danym miesiącu wyższa niż 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (obecnie jest to kwota 9225,75 zł).

Jeżeli więc osoba prowadząca działalność chce opłacać składki na ubezpieczenie chorobowe od wyższej podstawy wymiaru, to od tej wyższej podstawy musi opłacać także składki na pozostałe ubezpieczenia społeczne. Nie można opłacać składki na ubezpieczenie chorobowe od wyższej podstawy niż ta zadeklarowana na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 18a, art. 20 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

● Pracownik od 2 do 10 kwietnia 2013 r. miał zwolnienie lekarskie. Do pracy zamiast 10 kwietnia stawił się jednak dzień wcześniej (9 kwietnia). Czy w tej sytuacji w dokumentach rozliczeniowych do ZUS trzeba będzie wykazać wynagrodzenie chorobowe zgodnie ze zwolnieniem lekarskim, czy tylko za okres, w którym faktycznie nie była wykonywana praca?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Wynagrodzenie chorobowe należy się za okres nieświadczenia pracy.

Pracodawca, który wypłaca wynagrodzenie za czas choroby, wykazuje okres, za który przysługuje to świadczenie, oraz wypłaconą kwotę w raporcie ZUS RSA za miesiąc wypłaty. Zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 229), zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy wystawia lekarz, lekarz dentysta, starszy felczer lub felczer prowadzący leczenie na okres, w którym ubezpieczony ze względu na stan zdrowia powinien powstrzymać się od pracy, jednak nie dłuższy niż do dnia, w którym niezbędne jest przeprowadzenie ponownego badania stanu zdrowia ubezpieczonego.

W myśl art. 17 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w okresie, na który zostało wystawione zwolnienie lekarskie, zatrudniony nie może pracować. W praktyce ZUS przyjmuje, że w razie wcześniejszego podjęcia pracy u swojego pracodawcy pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego, ale tylko za dni faktycznego wykonywania pracy. Taką samą zasadę należy zastosować w przypadku, gdy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas choroby. Za dni, w których zatrudniony wykonywał swoje obowiązki, należy się wówczas zwykłe wynagrodzenie, a nie wynagrodzenie chorobowe.

Jeżeli więc pracownik powrócił do pracy przed zakończeniem okresu, na jaki zostało wystawione zwolnienie lekarskie, wynagrodzenie chorobowe przysługuje mu tylko za wykorzystany czas zwolnienia, czyli za okres od 2 do 9 kwietnia 2013 r.

Podstawa prawna

Art. 41 ust. 3 pkt 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

● Jestem sędzią sądu rejonowego z 23-letnim stażem na tym stanowisku. W lutym b.r. ukończyłam 59 lat. Wiem, że od 1 stycznia 2013 r. zmieniły się przepisy dotyczące wieku emerytalnego, w którym można przechodzić w stan spoczynku. Czy zmiany te będą dotyczyć także mojej osoby i czy w związku z tym stracę możliwość wcześniejszego zakończenia pracy na stanowisku sędziego?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Zgodnie z przepisami obowiązującymi do 31 grudnia 2012 r. sędzia przechodził w stan spoczynku z dniem ukończenia 65. roku życia - chyba że nie później niż na 6 miesięcy przed ukończeniem tego wieku oświadczył ministrowi sprawiedliwości wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawił zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego (nie dłużej jednak niż do ukończenia 70. roku życia).

Od 1 stycznia 2013 r. wiek, w którym sędzia może przejść w stan spoczynku, podlega stopniowemu podwyższeniu (o jeden miesiąc za każdy późniejszy kwartał urodzenia). Docelowo wiek ten ma wynieść 67 lat dla kobiet i mężczyzn. Proces podwyższania tego wieku obejmuje kobiety urodzone po 31 grudnia 1967 r. oraz mężczyzn urodzonych po 31 grudnia 1947 r. Czytelniczka urodziła się jednak w lutym 1954 r., w związku z czym zachowuje możliwość przejścia w stan spoczynku po ukończeniu dotychczas obowiązującego wieku 65 lat.

Nowe przepisy docelowo znoszą również możliwość wcześniejszego przejścia sędziego w stan spoczynku. Zgodnie z regulacjami obowiązującymi do 31 grudnia 2012 r. kobiety mogły wnioskować o to po ukończeniu 55 lat (o ile przepracowały na stanowisku sędziego nie mniej niż 25 lat), a mężczyźni po ukończeniu 60 lat (o ile przepracowali na stanowisku sędziego nie mniej niż 30 lat). Po zmianie przepisów możliwość wcześniejszego przejścia w stan spoczynku mają wyłącznie te osoby, które spełnią wymagane warunki do 31 grudnia 2017 r.

Po uzyskaniu 25-letniego stażu pracy na stanowisku sędziego (co nastąpi za dwa lata) czytelniczka będzie mogła ubiegać się o wcześniejsze przejście w stan spoczynku.

Podstawa prawna

Art. 69 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 z późn. zm.).

● W marcu ukończyłam 53 lata. W lipcu 2012 r. nabyłam prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Udowodniłam tylko 8 lat składkowych oraz 2 lata nieskładkowe. Przy wyliczeniu renty ZUS ustalił mi zatem tzw. staż hipotetyczny za okres brakujący do osiągnięcia 60 lat. W związku z wydłużeniem wieku emerytalnego od 1 stycznia 2013 r. okres ten jest obecnie dłuższy. Czy w tej sytuacji mogę liczyć na podwyższenie mojego świadczenia?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy ustalana jest na dotychczasowych zasadach i zależy od podstawy jej wymiaru (wypadkowej wynagrodzeń wnioskodawcy we wskazanych latach oraz przeciętnych płac z tych lat), liczby udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych oraz aktualnej kwoty bazowej. Świadczenie to stanowi sumę następujących składników: części socjalnej świadczenia (24 proc. kwoty bazowej), części należnej za okresy składkowe (po 1,3 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów składkowych), części należnej za okresy nieskładkowe (po 0,7 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów nieskładkowych) oraz części należnej za okresy hipotetyczne (po 0,7 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok tych okresów).

Do końca 2012 r., przy ustalaniu ostatniego z tych składników (stażu hipotetycznego) ZUS uwzględniał okres brakujący do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista ukończyłby 60 lat (był to powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet zgodnie z przepisami obowiązującymi do 31 grudnia 2012 r.).

Od 1 stycznia 2013 r. stopniowemu wydłużeniu podlega powszechny wiek emerytalny dla kobiet i mężczyzn, którzy nie ukończyli dotychczas obowiązującego powszechnego wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) do 31 grudnia 2012 r. W praktyce dotyczy to więc kobiet urodzonych po 31 grudnia 1952 r. oraz mężczyzn urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Powszechny wiek emerytalny podlega dla nich wydłużeniu o 1 miesiąc za każdy późniejszy kwartał urodzenia. Docelowo ma on wynosić tyle samo dla kobiet i mężczyzn, czyli 67 lat.

W związku ze stopniowym wydłużaniem powszechnego wieku emerytalnego od 1 stycznia 2013 r. odpowiedniemu podwyższeniu podlega również wiek uwzględniany przy ustalaniu stażu hipotetycznego. Przy obliczaniu tego stażu ZUS nadal uwzględnia powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet, przy czym dla ubiegających się o przyznanie renty osób urodzonych po 31 grudnia 1952 r. (zarówno kobiet, jak i mężczyzn) wiek ten jest odpowiednio dłuższy.

Nowe zasady obliczania stażu hipotetycznego dotyczą jednak tylko tych rent z tytułu niezdolności do pracy, do których prawo powstało po 31 grudnia 2012 r. Nie mają natomiast zastosowania do rent przyznanych przed 2013 r., przy obliczaniu których ZUS ustalił staż hipotetyczny na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2012 r. Przepisy nie przewidują możliwości ponownego ustalenia tych świadczeń z zastosowaniem nowych zasad obliczania stażu hipotetycznego.

Podstawa prawna

Art. 62 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● Pracownica przez trzy lata przebywała na urlopie wychowawczym, który skończył się 31 marca 2013 r. Jest w 3. miesiącu ciąży i otrzymała zwolnienie lekarskie od 27 marca do 10 kwietnia 2013 r. Czy w takim przypadku wynagrodzenie chorobowe należy jej się dopiero za niezdolność do pracy w kwietniu oraz jak ustalić podstawę jego wymiaru?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Zatrudnionej przysługuje wynagrodzenie chorobowe za kwietniową niezdolność do pracy. Podstawę jego wymiaru powinna stanowić pensja za kwiecień.

Za okresy niezdolności do pracy z powodu choroby przypadające w czasie urlopu wychowawczego pracownica nie ma prawa do świadczeń pieniężnych z tytułu choroby, czyli do wynagrodzenia za czas choroby określonego w art. 92 k.p. i do zasiłku chorobowego.

Jeśli jednak zatrudniona stała się niezdolna do pracy z powodu choroby jeszcze w trakcie urlopu wychowawczego i niezdolność ta trwa nadal nieprzerwanie także w czasie, gdy miała już wrócić do pracy po tym urlopie albo gdy zachoruje bezpośrednio po urlopie wychowawczym, ma prawo do świadczeń z tytułu choroby. Za pierwsze 33 dni tej niezdolności do pracy zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas choroby od pracodawcy, a począwszy od 34. dnia tej niezdolności, przysługuje jej zasiłek chorobowy.

W rozpatrywanym przypadku pracownica nie miała zatem prawa do wynagrodzenia za czas choroby za okres niezdolności do pracy przypadający w czasie urlopu wychowawczego, tj. od 27 do 31 marca 2013 r. Wynagrodzenie to należy jej wypłacić za okres od 1 do 10 kwietnia 2013 r. Jest to pierwsze 10 dni z limitu 33 dni, za które przysługuje jej wynagrodzenie za czas choroby w 2013 r.

Wynagrodzenie za czas choroby za okres niezdolności do pracy przypadający w czasie ciąży przysługuje w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Potwierdzeniem stanu ciąży w okresie choroby pracownicy jest kod literowy "B" zamieszczony przez lekarza w zaświadczeniu lekarskim ZUS ZLA albo odrębne zaświadczenie lekarskie.

Podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby dla zatrudnionej powinno stanowić wynagrodzenie za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeśli urlop wychowawczy pracownicy skończył się 31 marca 2013 r., a od 1 kwietnia 2013 r. przysługuje jej wynagrodzenie za czas choroby, to podstawę wymiaru tego wynagrodzenia stanowi wynagrodzenie za kwiecień 2013 r. Jeżeli pracownica otrzymuje stałe miesięczne wynagrodzenie, podstawę wymiaru będzie stanowiło to wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości określonej w umowie o pracę. Jeżeli natomiast otrzymuje wynagrodzenie o charakterze zmiennym, podstawę wymiaru powinno stanowić przeciętne miesięczne wynagrodzenie za kwiecień 2013 r. wypłacone pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy.

Podstawa prawna

Art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 11 ust. 2 pkt 1, art. 12 ust. 2 pkt 2, art. 36 ust. 1 i art. 38 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).