ZUS wyjątkowo umorzy dług

Zaległości wynikające z nieopłacania należności stanowią problem zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wpływają bowiem negatywnie na jego sytuację finansową. Mimo tego w pewnych okolicznościach ZUS może anulować długi. Zgodnie z ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) jest to możliwe w dwóch przypadkach. Umorzenie jest dopuszczalne w sytuacji całkowitej nieściągalności długu albo gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej (np. związany z jej sytuacją rodzinną i bytową).

Brak majątku

Przepisy dokładnie określają, kiedy można uznać, że warunek całkowitej nieściągalności zaległości ma miejsce. Mamy z nim do czynienia wtedy, gdy:

● dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie

● sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w prawie upadłościowym (art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.)

● nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku: majątku, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.)

● nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym

● wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym

● naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję

● jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Co ważne, umorzenie należności ze względu na ich nieściągalność nie może stanowić podstawy do anulowania składek należnych za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, np. pracowników, zleceniobiorców, w tej części, która jest przez nich finansowana.

Sytuacja płatnika

Istnienie całkowitej nieściągalności składek jest swego rodzaju regułą dla stosowania instytucji umorzenia. Wyjątkiem od niej jest anulowanie należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

W odróżnieniu jednak od poprzedniej możliwości ta przysługuje tylko i wyłącznie w odniesieniu do należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących równocześnie ich płatnikami. Oznacza to, że umorzeniu podlegają tylko te kwoty, które wynikają z obowiązku opłacenia należności za samego przedsiębiorcę, ale nie już za jego pracowników.

Warunki, jakie musi spełnić ubezpieczony, który chce skorzystać z takiej ulgi w ZUS, są zawarte w rozporządzeniu ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). To w nim ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek został zdefiniowany jako wystąpienie okoliczności, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia, a w szczególności:

● ubóstwo zobowiązanego zagrażające jego dalszej egzystencji wynikające z niezapewnienia minimum socjalnego oraz sytuacja, gdy po uiszczeniu należności dłużnik nie będzie dysponował środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych

● zdarzenia losowe i klęski żywiołowe

● choroba zobowiązanego lub członków jego najbliższej rodziny (np. małżonka, dzieci, rodziców), nad którymi zobowiązany do spłaty należności sprawuje bezpośrednią opiekę - uniemożliwiająca pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.

Rozporządzenie przewiduje więc, że ZUS może wyrazić zgodę na umorzenie zaległych składek własnych płatnika w sytuacji, gdy ten udowodni, że nie jest w stanie ich opłacić bez poważnego uszczerbku dla jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Kwestie te są jednak oceniane indywidualnie.

Osoby uprawnione

Wniosek o umorzenie mogą złożyć m.in. płatnicy składek oraz osoby, które zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej, osoby trzecie lub następcy prawni, na których obowiązek uregulowania należności został przeniesiony decyzją organu. Za zadłużenie z tytułu składek przedsiębiorcy, który zawarł związek małżeński, będzie odpowiadać także współmałżonek, ale tylko z ich majątku wspólnego.

Występując z wnioskiem do ZUS, należy pamiętać, że może mieć to wpływ na ustalenie w przyszłości prawa do emerytury lub renty. Okres, za który dana osoba uzyska umorzenie, nie będzie bowiem uwzględniony przy ustaleniu prawa do świadczeń jako okres, za który należne składki nie zostały opłacone.

Decyzja organu

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Wyłączna decyzja w tym względzie należy jednak do ZUS. Rozważając umorzenie, oprócz kwestii dotyczących podmiotu zobowiązanego do spłaty, zakład musi też brać pod uwagę stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ten wymóg dodatkowo ogranicza i tak wąsko już zakreśloną możliwość umarzania należności określoną w ustawie. Organ rentowy często podkreśla, że to instytucja wyjątkowa i nie może być nadmiernie wykorzystywana. Tym bardziej że umorzenie może stanowić pomoc publiczną udzielaną przedsiębiorcy, która podlega weryfikacji przez Komisję Europejską i w razie negatywnej oceny może być anulowana.

@RY1@i02/2013/062/i02.2013.062.18300070a.802.jpg@RY2@

DGP radzi

Jak odwołać się od negatywnego rozstrzygnięcia ZUS w sprawie umorzenia:

● Firma podważająca decyzję może wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie.

● Płatnik składa wniosek w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji odmawiającej umorzenia.

● Organem odwoławczym jest ZUS, a środkiem odwoławczym - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnoszony przez stronę do prezesa zakładu. Pismo podlega jednak rozpatrzeniu przez dyrektora oddziału działającego z upoważnienia i w imieniu prezesa.

● Od decyzji wydanej w związku z negatywnym rozstrzygnięciem w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, na którego obszarze strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

● Skarga składana jest za pośrednictwem oddziału ZUS.

● W przypadku wpływu skargi ZUS przekazuje ją do sądu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na nią w terminie 30 dni od jej wniesienia.

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl