ZUS daruje przedsiębiorcy tylko jego własne składki

Do 15 stycznia 2015 r. przedsiębiorcy mogą skorzystać z uprawnień przewidzianych w ustawie z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (dalej: ustawa abolicyjna). Ustawa ta weszła w życie w połowie stycznia tego roku. Daje ona możliwość anulowania długów wobec ZUS prowadzącym firmy, którzy w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. podlegali obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz mają zadłużenie za ten okres. Z abolicji mogą skorzystać również twórcy i artyści, osoby wykonujące wolny zawód, wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Przepisy ustawy abolicyjnej dzielą osoby, które mogą się ubiegać o umorzenie należności, na dwie grupy:

wtych, którzy przed 1 września 2012 r. zakończyli prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzą jej w dniu wydania decyzji określającej warunki umorzenia, oraz

wniespełniających wskazanych wyżej wymogów.

Ustawodawca wprowadził ten podział z uwagi na konieczność zwrócenia się do Komisji Europejskiej o wydanie decyzji stwierdzającej, że umorzenie na podstawie ustawy abolicyjnej nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana traktatu - Dz.U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) lub stwierdzającej, że umorzenie to stanowi pomoc publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym.

Wniosek bez załączników

W przypadku osób, które na dzień 1 września 2012 r. i na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności nie prowadzą pozarolniczej działalności, oraz osób, które na dzień 1 września 2012 r. prowadziły pozarolniczą działalność, ale na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności już jej nie prowadzą, wymagane jest tylko złożenie poprawnie wypełnionego wniosku o umorzenie należności.

Wnioskodawca na dzień wydania decyzji o umorzeniu należności nie może mieć:

wzadłużenia z tytułu składek za osoby zgłaszane przez niego do ubezpieczeń (np. pracowników, zleceniobiorców, osoby współpracujące, nakładców itp.)

wdługów z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy należnych za siebie - za okres od 1 marca 2009 r. do dnia wydania decyzji o umorzeniu należności.

Surowsze wymagania

Inaczej wygląda sytuacja osób, które 1 września 2012 r. prowadziły pozarolniczą działalność i prowadzą ją nadal lub tych, które na dzień 1 września 2012 r. nie prowadziły pozarolniczej działalności, ale prowadzą ją na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności. Ta grupa zainteresowanych oprócz wniosku o umorzenie należności musi także złożyć dokumenty z zakresu pomocy publicznej. Wynika to z tego, że mają oni status przedsiębiorcy. Udzielenie pomocy publicznej może zaś dotyczyć tylko przedsiębiorców, przy czym pojęcie to w prawie i w orzecznictwie wspólnotowym rozumiane jest bardzo szeroko. Za przedsiębiorcę należy uznać każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w tym o charakterze niezarobkowym, bez względu na jego formę organizacyjno-prawną i sposób finansowania, niezależnie od tego, czy w świetle prawa krajowego ma on formalny status przedsiębiorcy. Podstawowym kryterium pozwalającym na określenie, czy dany podmiot jest przedsiębiorcą, jest prowadzenie działalności gospodarczej.

W przypadku tych osób do wniosku o umorzenie należności należy dołączyć:

wwszystkie zaświadczenia o pomocy de minimis, które przedsiębiorca otrzymał w roku, w którym ubiega się o pomoc, oraz w ciągu dwóch poprzedzających go lat (może to być również jego oświadczenie) bądź oświadczenie, że nie korzystał z pomocy de minimis w tym okresie,

wwypełniony "formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis" lub wypełniony "formularz informacji przedstawianych przez wnioskodawcę" - w przypadku ubiegania się o pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie,

woświadczenie zawierające informacje niezbędne do ustalenia kategorii ratingowej.

Zawieszenie egzekucji

Osoby występujące z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej nie muszą składać odrębnego wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. ZUS, zgodnie z przepisami ustawy abolicyjnej, zawiesza postępowanie egzekucyjne po otrzymaniu wniosku o umorzenie należności osoby uprawnionej. W przypadku gdy taki wniosek złożyła osoba mająca status przedsiębiorcy, zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest badane pod kątem wystąpienia pomocy publicznej. Udzielenie przedsiębiorcy przez zakład ulgi, jaką jest niewątpliwie zawieszenie postępowania egzekucyjnego, podlega bowiem przepisom dotyczącym pomocy publicznej - zarówno krajowym, jak i wspólnotowym.

Zasada ta została zawarta w art. 5 ust. 2 ustawy abolicyjnej. Zgodnie z jego treścią w przypadku złożenia przez osobę, która ma status przedsiębiorcy, wniosku o umorzenie przed dniem wydania decyzji Komisji Europejskiej, do zawieszenia postępowania egzekucyjnego stosuje się przepisy o pomocy publicznej. Oznacza to, że organ rentowy jest zobowiązany do przeprowadzenia analizy każdego przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego wobec przedsiębiorcy pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a także możliwości udzielenia pomocy (zawieszenia postępowania egzekucyjnego) w ramach pomocy de minimis, co z kolei wiąże się z koniecznością przedstawienia przez przedsiębiorcę określonych dokumentów dotyczących pomocy publicznej. Kwestie te regulują przepisy ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 z późn. zm.). Określono w nich m.in. katalog dokumentów, do których przedstawienia zobowiązany jest podmiot ubiegający się o pomoc.

Brak wyłączeń

Przepisy ustawy abolicyjnej nie zawierają postanowień pozwalających na odstąpienie od badania zawieszenia postępowania egzekucyjnego pod kątem pomocy publicznej wobec przedsiębiorców, którzy rozliczają się w formie ryczałtu lub karty podatkowej. Takich regulacji nie zawierają również inne akty prawne z zakresu pomocy publicznej.

ZUS, jako organ udzielający pomocy, ma więc obowiązek przeprowadzania takiej analizy niezależnie od formy opodatkowania czy wielkości przedsiębiorcy występującego o udzielenie pomocy - również w przypadku przedsiębiorców, którzy są opodatkowani w formie ryczałtu lub karty podatkowej. Nie można jednak wykluczyć, iż w konkretnych, indywidualnych przypadkach zawieszenie postępowania egzekucyjnego może zostać ocenione przez ZUS jako niestanowiące pomocy publicznej z uwagi na niewystąpienie przesłanki zakłócenia lub groźby zakłócenia konkurencji oraz negatywnego wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Taka ocena musi być jednak wynikiem analizy danej sprawy w oparciu o zgromadzoną dokumentację, w tym dostarczoną przez przedsiębiorcę dokumentację z zakresu pomocy publicznej. Badanie dokumentacji sprowadza się do stwierdzenia tego, czy w przypadku skorzystania z ustawy abolicyjnej nie nastąpi przekroczenie ustalonych progów dla pomocy de minimis oraz czy przedsiębiorca nie jest podmiotem zagrożonym, co wyklucza udzielenie pomocy. Jeśli na wezwanie ZUS wnioskodawca nie złoży wymaganej dokumentacji, postępowanie egzekucyjne zostanie wznowione.

Okres oczekiwania

Aby otrzymać decyzję o umorzeniu składek, przedsiębiorca będzie musiał zaczekać do czasu ogłoszenia decyzji Komisji Europejskiej, stwierdzającej, czy umorzenie nie stanowi pomocy publicznej bądź czy stanowi pomoc publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym.

Do tego czasu postępowanie w sprawie o umorzenie na podstawie ustawy abolicyjnej zostanie zawieszone. Należy jednak zaznaczyć, że pozytywna decyzja Komisji Europejskiej nie przesądzi o tym, że wszystkie długi zostaną umorzone. Przedsiębiorca otrzyma decyzję określającą warunki, na jakich ZUS umorzy jego składki osobiste. Na zapłatę pozostałych należności, które nie podlegają umorzeniu, ustawodawca przewidział roczny termin. Rozłożenie na raty takich należności będzie odbywać się na dotychczas obowiązujących zasadach, tj. na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Należy jednak pamiętać, że na raty nie mogą zostać rozłożone należności w kwocie odpowiadającej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne, a także składki na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (np. pracowników, zleceniobiorców) wraz z odsetkami za zwłokę, co oznacza, że jednym z warunków rozłożenia zadłużenia na raty jest opłacenie tych należności.

Ważne

Umorzenie należności z tytułu składek spowoduje, że ten okres nie zostanie zaliczony do okresu ubezpieczenia uwzględnianego przy ustalaniu renty lub emerytury

Decyzja i terminy

Jeśli w terminie od 15 stycznia 2013 r. do 15 stycznia 2015 r. ZUS wyda decyzję o:

● podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym,

● wysokości zadłużenia z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne,

● odpowiedzialności za zadłużenie z tytułu składek za osoby prowadzące pozarolniczą działalność,

na podstawie tej decyzji można złożyć wniosek o umorzenie w terminie 12 miesięcy od dnia jej uprawomocnienia się, chyba, że korzystniejszy jest termin 15 stycznia 2015 r.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551).