Jak dodatkowo oszczędzać, aby mieć wyższą emeryturę

Czy umowa o dzieło dopuszcza do programu

Duża firma zdecydowała się na założenie pracowniczego programu emerytalnego (PPE). W ogłoszeniach o pracę deklarowała, że z takiej dodatkowej formy oszczędzania będą mogli korzystać wszyscy zatrudnieni. Czy osoby decydujące się na wykonanie prac na podstawie umowy o dzieło także będą mogły przystąpić do pracowniczego programu emerytalnego?

@RY1@i02/2013/054/i02.2013.054.18300150e.813.jpg@RY2@

Ustawa określająca zasady tworzenia oraz działanie takich programów wprowadziła definicje umożliwiające prawidłowe określenie kręgu uprawnionych. Wynika z nich, że PPE są skierowane do pracowników, przez których rozumie się osoby zatrudnione w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania, spółdzielczej umowy o pracę lub wyboru do organu reprezentującego osobę prawną oraz członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych. Powyższa definicja obejmuje także kontrakty menedżerskie osób zarządzających. Natomiast wśród uprawnionych nie ma osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.

Podstawa prawna

Art. 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1207 z późn. zm.).

Czy nowy pracownik może wstąpić do PPE

Pracodawca poszukując specjalistów w deficytowych zawodach, podał w ogłoszeniu o pracę, że wszyscy zatrudnieni dodatkowo uczestniczą w PPE. Czy jednak prawo do skorzystania z tej możliwości oszczędzania na przyszłą emeryturę mają także osoby świeżo zatrudnione?

@RY1@i02/2013/054/i02.2013.054.18300150e.814.jpg@RY2@

Ustawodawca wprowadził kilka ograniczeń dotyczących możliwości oszczędzania w pracowniczych programach emerytalnych. Jeśli więc zakładowa umowa nie stanowi inaczej, do takiego programu może przystąpić osoba dopiero po trzech miesiącach pracy. Z tego też powodu wprowadzono drugie ograniczenie dotyczące możliwości tworzenia PPE. Okazuje się bowiem, że założenie takiego programu jest możliwe tylko wówczas, jeśli w firmie zatrudniającej więcej niż pięciuset pracowników co najmniej jednak trzecia osób ma już prawo do przystąpienia do tego programu. Z kolei w przypadku mniejszych pracodawców, prawo do uczestnictwa w PPE musi przysługiwać co najmniej połowie pracowników zatrudnionych w firmie. Przy czym do grupy osób mogących przystąpić do tej formy oszczędzania nie mogą być zaliczone osoby, które już ukończyły 70 lat. Do programu nie może także ponownie przystąpić osoba, która dokonała z niego jednorazowej wypłaty albo pierwszej raty (w przypadku dokonywania wypłaty ratalnej).

Podstawa prawna

Art. 5 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1207 z późn. zm.).

Czy pracodawca sam finansuje składki

Właściciel firmy zdecydował się na założenie własnego programu emerytalnego. Sam też opłaca składkę podstawową. Czy pracownicy będą mogli zwiększyć wysokość swoich przyszłych emerytur z III filaru, dopłacając dodatkowe kwoty z własnej kieszeni?

@RY1@i02/2013/054/i02.2013.054.18300150e.815.jpg@RY2@

Składkę podstawową finansuje pracodawca i kwota ta nie może przekroczyć 7 proc. wynagrodzenia uczestnika. Jej wysokość ustala się procentowo od płacy albo w jednakowej kwocie dla wszystkich uczestników. Można ją także policzyć procentowo od wynagrodzenia, z określeniem maksymalnej kwotowej wysokości tej składki. Pracodawca nalicza i odprowadza należności w odniesieniu do składników zarobków należnych za okresy nie dłuższe niż miesiąc. Może także ustalić okresy dłuższe niż miesiąc w terminie. Składka podstawowa nie jest wliczana do wynagrodzenia stanowiącego podstawę ustalenia obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Może się jednak okazać, że pracownicy są zainteresowani dodatkowym zwiększeniem wysokości emerytury wypłacanej przez PPE. I dlatego możliwe jest, aby uczestnicy tego programu zadeklarowali wpłacanie dodatkowej składki. W takim przypadku wysokość ekstra dopłaty określa sam zainteresowany w odpowiedniej deklaracji. Osoba taka może zmienić wysokość składki dodatkowej lub zrezygnować z jej wnoszenia, ze skutkiem na przyszłość. Wymaga to jednak naniesienia zmian w deklaracji. Pracownik nie może jednak wpłacać, ile chce. Suma składek dodatkowych wniesionych przez uczestnika do jednego programu w ciągu roku kalendarzowego nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej 4,5-krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. W 2013 roku kwota ta wynosi 16 708,50 zł. Przy czym składka dodatkowa jest potrącana z wynagrodzenia po jego opodatkowaniu.

Podstawa prawna

Art. 24-25 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1207 z późn. zm.).

Czy związkowcy mają wpływ na sposób oszczędzania

Pracownicy zatrudnieni w dużej prywatnej firmie osiągającej bardzo dobre wyniki finansowe próbują przekonać właściciela, aby stworzył PPE. Obawiają się jednak, czy będą mieć wpływ na sposób wyboru inwestowania ich pieniędzy. Czy pracodawca musi uwzględnić ich opinię?

@RY1@i02/2013/054/i02.2013.054.18300150e.816.jpg@RY2@

Pracodawca decydując się na stworzenie własnego programu emerytalnego, musi także uwzględnić opinię przyszłych emerytów. Z tego też powodu PPE tworzy się przez zawarcie umowy zakładowej albo umowy międzyzakładowej. Dopiero kolejnym krokiem jest zawarcie porozumienia z instytucją finansową albo utworzenie towarzystwa emerytalnego i funduszu emerytalnego albo nabycie przez pracodawcę akcji istniejącego towarzystwa emerytalnego. Ostatnim krokiem jest rejestracja programu przez organ nadzoru. Z punktu widzenia pracowników niezwykle ważną sprawą jest to, że umowa zakładowa jest zawierana przez pracodawcę z reprezentacją załogi, którą tworzą wszystkie zakładowe organizacje związkowe działające w danej firmie. Jeżeli nie działa tam zakładowa organizacja związkowa, pracodawca zawiera porozumienie z reprezentacją wyłonioną w trybie u niego przyjętym. Jej umocowanie wygasa po upływie 24 miesięcy od dnia wyłonienia. Utrata prawa do reprezentowania pracowników przed tym terminem może nastąpić w przypadku, gdy co najmniej połowa osób wchodzących w skład reprezentacji przestanie być pracownikami pracodawcy albo w firmie rozpocznie działalność zakładowa organizacja związkowa.

Pracodawca tworząc program, ma obowiązek przedstawić reprezentacji załogi ofertę utworzenia programu, która powinna zawierać projekt umowy zakładowej oraz ustalone w porozumieniu przedwstępnym warunki wynegocjowane z instytucją finansową lub statut towarzystwa emerytalnego i funduszu emerytalnego albo ich projekty. Dodatkowo musi być znany okres ważności oferty, który nie może być krótszy niż 3 miesiące. Jeżeli w okresie 2 miesięcy od dnia przedstawienia przez pracodawcę reprezentacji pracowników oferty utworzenia programu nie dojdzie do zawarcia umowy zakładowej z powodu niemożności uzgodnienia przez strony jej treści, pracodawca może zawrzeć ją z reprezentatywnymi organizacjami związkowymi w rozumieniu art. 241^25a ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Podstawa prawna

Art. 10-11 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1207 z późn. zm.).

Czy zatrudniony ma prawo wyboru funduszu

Pracodawca tworząc PPE, zawarł umowy z kilkoma funduszami inwestycyjnymi zarządzanymi przez to samo towarzystwo. Czy w takiej sytuacji pracownik ma prawo do zmiany funduszu?

@RY1@i02/2013/054/i02.2013.054.18300150e.817.jpg@RY2@

Aby oszczędzanie w III filarze było atrakcyjne, PPE mogą być prowadzone w różnych formach. Mogą więc mieć postać funduszu emerytalnego. Możliwe jest także zawarcie umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego. Firma decydująca się w takiej formie pomagać oszczędzać pracownikom na przyszłe emerytury, może także zdecydować się na podpisanie umowy grupowego ubezpieczenia na życie zatrudnionych z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W przypadku funduszy inwestycyjnych pracodawca może podpisać kilka umów z różnymi podmiotami zarządzanymi przez to samo towarzystwo. W takim przypadku pracownik ma prawo do zmiany funduszu inwestycyjnego lub podziału środków w nie zainwestowane na warunkach określonych w umowie zakładowej. Konwersja między tymi funduszami nie stanowi wypłaty transferowej.

Podstawa prawna

Art. 6 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1207 z późn. zm.).

Czy ubezpieczony sam odłoży na przyszłą emeryturę

Nauczyciel akademicki zdając sobie sprawę z sytuacji finansowej powszechnego systemu ubezpieczeniowego, zdecydował się na samodzielne oszczędzanie w III filarze. Ze względu na ograniczoną ofertę zdecydował się na założenie indywidualnego konta emerytalnego (IKE). Czy może w ten sposób zwiększyć swoje przyszłe świadczenie?

@RY1@i02/2013/054/i02.2013.054.18300150e.818.jpg@RY2@

Ustawodawca umożliwił gromadzenie środków na dodatkową emeryturę także w tej formie. Posiadacz konta IKE może wybrać konkretny sposób oszczędzania, począwszy od lokaty bankowej, poprzez ubezpieczenie kapitałowe, fundusze inwestycyjne, aż po samodzielne inwestowanie na giełdzie. Rachunki IKE są oferowane przez wiodące towarzystwa ubezpieczeniowe, banki, domy maklerskie. Dochody z tytułu oszczędzania na IKE są zwolnione z podatku od dochodów kapitałowych w wysokości 19 proc., podatku Belki, czyli zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych, o którym mowa w art. 30a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.), pod warunkiem dokonania wypłaty po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Wysokość wpłat na IKE do 2008 roku była ograniczona do 1,5-krotności średniego miesięcznego wynagrodzenia brutto rocznie. Obecnie limit wpłat wynosi 3-krotność średniego miesięcznego wynagrodzenia brutto rocznie. Od 1 stycznia 2013 r. kwota ta wynosi 11 139 zł.

Podstawa prawna

Art. 13 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz.U. nr 116, poz. 1205 z późn. zm.).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl