Praca z wykorzystaniem komputera osobistego nie jest wykonywana w szczególnych warunkach

. Podstawowym kryterium ustalania uprawnień z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach pracy mogą być tylko okresy zatrudnienia przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Praca z użyciem komputera osobistego nie może być uznawana jako wykonywana w szczególnych warunkach dla celów emerytalnych.

ZUS odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach, uznając, że wnioskodawca nie legitymował się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach i w związku z tym nie spełnił przesłanek określonych w art. 32 w związku z art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Organ rentowy nie zaliczył wnioskodawcy do wymaganego stażu pracy w warunkach szczególnych ponad dwuletniego okresu zatrudnienia, w trakcie którego wnioskodawca miał pracować przy obsłudze komputera (elektronicznego monitora ekranowego). Sąd okręgowy oddalił odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji, uznając, że udokumentował on wykonywanie pracy w warunkach szczególnych przez 14 lat, 1 miesiąc i 21 dni, a sporny okres pracy przy obsłudze komputera nie może być zaliczony do pracy w szczególnych warunkach, pomimo wystawienia przez pracodawcę za ten okres świadectwa pracy, zgodnie z którym wnioskodawca świadczył pracę w szczególnych warunkach. Sąd okręgowy, opierając się na opinii biegłego, nie zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych pracy w spornym okresie, gdyż w ocenie biegłego nie miała ona takiego charakteru. Apelację wnioskodawcy od tego wyroku oddalił sąd drugiej instancji, po uzupełnieniu postępowania dowodowego. Biegły podtrzymał swoją wcześniejszą ocenę, że praca wykonywana przez wnioskodawcę, w czasie gdy pracował on przy obsłudze komputera, nie była pracą wykonywaną przy monitorze ekranowym przy pracach kartograficznych wymienionych w dziale XIV punkt 5 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.) - a tylko taka, w jego ocenie, mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych. Sąd, wobec powyższych ustaleń, orzekł, iż wnioskodawca nie udowodnił wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez 15 lat.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - przez błędną wykładnię przepisu działu XIV punkt 5 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, polegającą na przyjęciu, że zgodnie z powyższym przepisem praca przy monitorze ekranowym może stanowić pracę w warunkach szczególnych, jedynie gdy jest wykonywana przy pracach kartograficznych.

Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną wnioskodawcy, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. SN uznał, iż przedstawiając podstawy prawne swojej opinii biegły - nie mając takich uprawnień - dokonał (błędnej zresztą) wykładni przepisów zawartych w Dziale XIV pkt 5 załącznika A do rozporządzenia Rady Ministrów z lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wskazując, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do osób wykonujących prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia w kartografii. Tym samym - jego zdaniem - okres pracy wnioskodawcy, wskazany przez pracodawcę jako okres pracy w szczególnych warunkach można jednoznacznie uznać za błędnie rozpoznany i zakwalifikowany przez pracodawcę. Sąd apelacyjny - biorąc za podstawę ustalenia faktyczne i opinię biegłego, orzekł o niezaliczeniu spornego okresu pracy wnioskodawcy do okresu pracy w warunkach szczególnych. W ocenie SN wykładnia ta i dokonana w jej następstwie kwalifikacja prawna nie były prawidłowe. Przepis art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 wskazanej wyżej ustawy. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w tym przepisie, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Wbrew twierdzeniom biegłego, przyjętym przez sąd apelacyjny, przepis zawarty w Dziale XIV pkt 5 załącznika A do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. określa jako prace w warunkach szczególnych: prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. Tak więc nie tylko praca wykonywana przy monitorze ekranowym przy pracach kartograficznych może być uznana za pracę w warunkach szczególnych, a tym samym trafnie w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie punktu 5 działu XIV wykazu A rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., który uznaje za takie zatrudnienie prace szczególnie obciążające wzrok i wymagające precyzyjnego widzenia - przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. SN podkreślił w uzasadnieniu, że okoliczności pracy wnioskodawcy w tym okresie nie zostały ustalone, w szczególności nie zbadano, jakie konkretnie czynności przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych faktycznie wykonywał wnioskodawca, pracując w spornym okresie na stanowisku członka zarządu. Już nomenklaturowo zajmował on odmienne stanowisko pracy od tych, które związane są zawodowo ze szkodliwą lub uciążliwą obsługą elektronicznych monitorów ekranowych, a to, że korzystał z komputera osobistego przy wykonywaniu pracy na zajmowanym stanowisku, nie jest zdarzeniem szczególnym lub nadzwyczajnym, zwłaszcza w dobie niemal powszechnej komputeryzacji rozmaitych stanowisk pracy. Praca z użyciem komputera nie może być w związku z tym niejako z góry uznawana za wykonywaną w szczególnych warunkach, gdyż mogłoby to prowadzić do nieuprawnionego twierdzenia, iż każdy pracownik korzystający w pracy z komputera jest zatrudniony w szczególnych warunkach dla celów emerytalnych.

Wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2012 r. (II UK 118/11).

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/007/i02.2013.007.03300040e.802.jpg@RY2@

Marcin Wilczyński, asystent sędziego w Sądzie Najwyższym

W sprawie przedmiotem decyzji ZUS było uprawnienie wnioskodawcy do emerytury w niższym wieku, a w szczególności ustalenie, czy wnioskodawca udowodnił co najmniej piętnastoletni okres pracy w warunkach szczególnych, w związku z niezaliczeniem do stażu pracy spornego okresu zatrudnienia jako członka zarządu, kiedy to wnioskodawca miał pracować przy obsłudze komputera (elektronicznego monitora ekranowego). SN wskazał w uzasadnieniu, że nie zawsze praca osoby posługującej się przy wykonywaniu swoich obowiązków komputerem jest równoznaczna z pracą w szczególnych warunkach z wykazu A do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., dział XIV, pkt 5. Podstawowym ustawowym założeniem i zarazem zasadniczym kryterium ustalania uprawnień z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach pracy mogą być tylko okresy zatrudnienia przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, a ponadto zatrudnienie takie powinno być wykonywane wyłącznie w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk pracy ustalone na podstawie dotychczasowych przepisów. Wykonywanie pracy przy pomocy komputera, nawet stale i w pełnym wymiarze, różni się już tylko pojęciowo (literalnie) od warunków pracy z pkt 5 działu XIV wykazu A. Dodatkowo poprzestanie na takiej normie, przy powszechnym posługiwaniu się komputerem w pracy na wielu różnych stanowiskach, prowadziłoby do zatarcia różnic między pracą w szczególnych warunkach i pracą, w której pracownik posługuje się komputerem. SN podkreśla w swym orzecznictwie, że przepis pkt 5 nie ma na uwadze samego posługiwania się komputerem w pracy, lecz pracę szczególnie obciążającą wzrok i wymagającą precyzyjnego widzenia przy obsłudze elektronicznych monitów ekranowych. Sama obsługa komputera nie jest równoznaczna z pracą przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych łączącą się ze wskazanym szczególnym obciążeniem wzroku. Przykładowo także przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973) określają wymagania bhp, ergonomii oraz organizacji pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Jednak nawet przepisów tego rozporządzenia nie stosuje się do każdej pracy z systemem komputerowym (par. 3). Należy również podkreślić, za utrwalonym już orzecznictwem SN, że uwzględnienia wymaga także stałość wykonywania takich prac oraz ich dobowy wymiar, a wymóg wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ma umocowanie ustawowe w art. 32 ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Tym samym np. okresy zatrudnienia pracownika, który nie wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązków operatora elektronicznych monitorów ekranowych, nie są okresami pracy w szczególnych warunkach dla potrzeb nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (tak wyrok SN z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329).