Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakiej sytuacji renta rodzinna przysługuje po byłym mężu

● Kiedy koszt zakupu soczewek korekcyjnych nie jest podstawą ubezpieczeń

● Czy można kontynuować stosunek pracy i pobierać emeryturę częściową

● Od kilku lat świadczę usługi dla spółki z o.o. na podstawie umowy-zlecenia. Zleceniodawca odprowadza za mnie składki na ubezpieczenia. Nie jestem nigdzie zatrudniony na umowę o pracę ani nie prowadzę działalności gospodarczej. Zamierzam podpisać z tą spółką kolejną umowę-zlecenie na świadczenie usług innego typu. Czy od nowej umowy będą opłacane składki na ubezpieczenie społeczne albo zdrowotne?

radca prawny

O ile zleceniobiorca nie posiada innego tytułu do objęcia ubezpieczeniami (np. umowa o pracę), płatnik (zleceniodawca) zobowiązany jest odprowadzać od umowy-zlecenia składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz zdrowotne. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i zależne od złożenia odpowiedniego wniosku przez zleceniobiorcę.

Zasadą jest, że w przypadku wykonywania pracy na podstawie kilku umów-zleceń tytułem do ubezpieczenia jest umowa zawarta najwcześniej. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby w każdej chwili jako podstawę ubezpieczenia zadeklarować inną umowę albo tylko niektóre z umów lub wszystkie. Decyzja należy do zleceniobiorcy, który powinien złożyć odpowiedni wniosek do płatnika w tym zakresie. W przypadku wybrania więcej niż jednej umowy od każdej z nich będzie odprowadzona składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a co za tym idzie - także wypadkowe. Składka na ubezpieczenie chorobowe jako dobrowolne będzie mimo to opłacana tylko od jednej, wskazanej umowy. Przy wyborze umowy nie jest też ważna wysokość wynagrodzenia. Można wskazać umowę zarówno najlepiej, jak i najgorzej płatną. Nie jest również istotne, czy kolejne umowy są zawierane z tym samym lub innym podmiotem.

Podleganie ubezpieczeniom społecznym z kolejnej umowy-zlecenia lub zmiana umowy będącej jego tytułem jest prawem, a nie obowiązkiem. Dzięki zgłoszeniu kolejnego tytułu ubezpieczeń więcej środków zostanie przekazane na indywidualne konto emerytalne, co będzie skutkować w przyszłości wyższą emeryturą. Nie będzie miało to jednak wpływu na wysokość świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, np. zasiłku.

Opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne podlega innym regułom. Składka powinna zostać odprowadzona od każdego z tytułów. Niezależnie więc od liczby umów-zleceń zgłoszonych jako podstawa ubezpieczeń społecznych składka na ubezpieczenie zdrowotne musi zostać zawsze opłacona odrębnie od każdej zawartej umowy tego typu.

Podsumowując, można złożyć do płatnika wniosek o objęcie ubezpieczeniami społecznymi z tytułu nowej umowy, ale nie ma takiego obowiązku. Płatnik odprowadzi wtedy składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Nie ma konieczności składania wniosku o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, gdyż potrącenie i rozliczenie składki z tego tytułu jest dla płatnika obowiązkiem ustawowym.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e i art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. nr 210, poz. 2135 ze zm.).

● Pracownica (53-letnia) została wdową w styczniu 2014 r. Sytuacja jest skomplikowana, ponieważ od 2012 r. zainteresowana jest rozwiedziona, jednakże wspólnie zamieszkiwała z byłym mężem. Rozwód był orzeczony wyrokiem sądowym z winy męża. Ponadto na męża nałożony został obowiązek alimentacyjny. Ożenił się on po raz drugi. Czy w tej sytuacji przysługuje renta rodzinna?

ekspert od emerytur i rent

Renta rodzinna przysługuje alimentowanej wdowie, jeżeli spełni określone w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna) warunki i z zastrzeżeniem, że zmarły także spełniał lub spełniłby (gdyby żył) warunki do uzyskania świadczenia z ZUS.

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub też spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. Renta rodzinna przysługuje także uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W takim przypadku przyjmuje się, że osoba zmarła spełniała warunki do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Rozwiedziona wdowa będzie miała prawo do renty rodzinnej, o ile w dniu śmierci byłego męża miała prawo do alimentów z jego strony, ustalone wyrokiem lub ugodą sądową, jeżeli:

ww chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy, albo

wosiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci, albo

wwychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej, albo

wosiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w poprzednim punkcie.

Rozwiedziona wdowa, która nie spełnia jednego z powyższych warunków, będzie miała prawo do renty rodzinnej, o ile nie ma niezbędnych źródeł utrzymania. W takiej sytuacji prawo do renty rodzinnej przysługuje okresowo, tj.:

wprzez okres jednego roku od chwili śmierci męża,

ww okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.

Jeżeli rozwiedziona małżonka ma prawo do alimentów, a rozwód orzeczony był bez określenia winy męża, prawo do renty rodzinnej przysługuje na okres 5 lat od nabycia uprawnień do renty. Natomiast jeżeli rozwód orzeczony był ze wskazaniem winy męża, to renta rodzinna przysługuje dożywotnio.

W przypadku, którego dotyczy pytanie, spełnione są indywidualne warunki wymagane do przyznania renty rodzinnej. Zainteresowana w chwili śmierci męża miała ukończone 50 lat. Ponadto miała ustalone wyrokiem sądu prawo do alimentów ze strony byłego męża. Na wniosek pracownicy o rentę rodzinną, po przedłożeniu niezbędnych dowodów dotyczących m.in. okresów składkowych i nieskładkowych zmarłego męża, ZUS ustali, czy zmarły spełnia warunki do przyznania jednego z wymienionych w ustawie świadczeń. Jeśli tak, to wdowa będzie miała prawo do renty rodzinnej dożywotnio.

Jeżeli zmarły po rozwodzie ponownie się ożenił, prawo do renty rodzinnej ma także aktualna małżonka - wdowa, o ile spełnia indywidualne warunki dla wdowy. W przypadku gdy obie małżonki wystąpią z wnioskiem o rentę rodzinną, w tym samym lub różnym czasie, będą miały prawo do jednej łącznej renty rodzinnej w wysokości 90 proc. kwoty przysługującej zmarłemu. Renta ta podlega podziałowi, a więc każdej uprawnionej przysługuje połowa ustalonej kwoty renty. Jeśli małżonka zmarłego nie zgłosi wniosku o rentę, rozwiedzionej małżonce przysługuje renta w wysokości 85 proc. świadczenia, jakie przysługiwałoby zmarłemu.

Podstawa prawna

Art. 70 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Pracodawca zwrócił pracownikowi koszt zakupu soczewek korekcyjnych, których stosowanie zalecił lekarz w ramach badań okresowych. Ich koszt został udokumentowany fakturą VAT. Czy tego rodzaju przychód jest wolny od składek ZUS, mimo że rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe stanowi jedynie o okularach korekcyjnych?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak. Przychód ze stosunku pracy w postaci zwrotu kosztu zakupu przez pracownika soczewek korekcyjnych, których stosowanie w pracy przy komputerze zalecił pracownikowi lekarz przeprowadzający badania okresowe, jest wolny od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne pracownika wyłączone są jednak m.in. przychody ze stosunku pracy wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Do przychodów, które na mocy par. 2 ust. 1 tego rozporządzenia są wolne od składek, należy wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie napojów bezalkoholowych, posiłków oraz artykułów spożywczych, w przypadku gdy pracodawca mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków i napojów bezalkoholowych.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza, jeżeli wyniki badań okulistycznych przeprowadzonych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej wykażą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego. Mimo, że przepisy powyższego rozporządzenia odnoszą się do okularów korygujących, ZUS przyjmuje, że soczewki korekcyjne pełnią podobną funkcję jak okulary korekcyjne. W konsekwencji uznaje, że przychód ze stosunku pracy w postaci zwrotu kosztu zakupu przez pracownika soczewek korekcyjnych, których stosowanie w pracy przy komputerze zalecił pracownikowi lekarz przeprowadzający badania okresowe, jest wolny od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1 i art. 21 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Par. 8 ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973).

● Mam ponad 40-letni staż ubezpieczeniowy i nadal pozostaję w zatrudnieniu. W czerwcu br. ukończę 65 lat i zamierzam zgłosić wniosek o emeryturę częściową. Czy będę mógł pobierać świadczenie, jeśli nie rozwiążę dotychczasowego stosunku pracy i będę otrzymywał co miesiąc wysokie wynagrodzenie?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Na podstawie nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z FUS (dalej: ustawa emerytalna) z 11 maja 2012 r. (tzw. ustawy wiekowej) osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które nie ukończyły jeszcze podwyższonego wieku emerytalnego, mogą uzyskać prawo do emerytury częściowej. ZUS może przyznać im to świadczenie, o ile ukończyły co najmniej 62 lata dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz posiadają okres składkowy i nieskładkowy w minimalnym wymiarze odpowiednio 35 lat i 40 lat.

Emerytura częściowa wynosi 50 proc. pełnego świadczenia, ustalonego poprzez podzielenie kwoty składek emerytalnych oraz kapitału początkowego (zewidencjonowanych na indywidualnym koncie osoby ubezpieczonej oraz odpowiednio zwaloryzowanych) przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku przejścia na wnioskowane świadczenie. Kwota emerytury częściowej nie jest objęta gwarancją najniższej emerytury w przypadku, gdy jej faktycznie obliczona wysokość jest niższa od tej gwarancji.

Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje art. 103a ustawy emerytalnej, który przewiduje, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu w razie kontynuowania stosunku pracy nawiązanego przed nabyciem prawa do tego świadczenia. Przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2013 r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, ale wyłącznie w odniesieniu do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r.

Należy jednak podkreślić, że regulacją art. 103a ustawy emerytalnej nie zostały objęte osoby uprawnione do emerytury częściowej. Oznacza to, że nawet wówczas gdy w związku z wystąpieniem o to świadczenie nie rozwiążą dotychczasowego stosunku pracy, mogą liczyć na jego wypłatę w pełnej wysokości. Dopiero gdy po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego zdecydują się przejść na pełną emeryturę, przyznanie i wypłata tego świadczenia będą uzależnione od ustania zatrudnienia.

Do osób uprawnionych do emerytury częściowej nie mają również zastosowanie przepisy art. 103 i 104 ustawy emerytalnej (regulujące zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia w przypadku, gdy przychód świadczeniobiorcy przekracza określone progi zarobkowe, tj. 70 proc. lub 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale). Dzięki temu nawet świadczeniobiorcy uzyskujący bardzo wysokie przychody mogą liczyć na wypłatę emerytury częściowej w pełnej wysokości.

Podstawa prawna

Art. 24-26b, art. 103, art. 103a oraz art. 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).