Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy zatrudniony będzie miał prawo do jednorazowego odszkodowania w sytuacji, gdy przyczyną wypadku przy pracy jest naruszenie przepisów bhp

● Kiedy trzeba wystawić zaświadczenie o przychodzie rencisty

● W jakiej sytuacji, ustalając wysokość zasiłku, nie bierze się pod uwagę wynagrodzenia za dany miesiąc

● Jestem emerytem od 1 sierpnia 2009 r. Urodziłem się 23 lipca 1948 r. Z uwagi na to, że kontynuowałem zatrudnienie na umowę o pracę u tego samego pracodawcy, od którego przeszedłem na emeryturę, ZUS od 1 października 2011 r. zawiesił jej wypłatę. W okresie zawieszenia osiągałem przychód poniżej 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Z końcem marca 2012 r. rozwiązałem stosunek pracy i w kwietniu 2012 r. złożyłem wniosek o podjęcie wypłaty emerytury. Od kwietnia 2012 r. pobieram świadczenie w pełnej wysokości. Czy ZUS wypłaci mi emeryturę za okres, kiedy była zawieszona?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Tak, ale pod warunkiem, że zostanie złożony wniosek w tej sprawie i o ile w wyniku rozliczenia emerytury okaże się, że osiągany przez pana przychód daje możliwość wypłaty świadczenia.

Od 19 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa, zgodnie z którą ZUS jest zobowiązany do wypłaty zawieszonej emerytury z powodu kontynuowania zatrudnienia u pracodawcy, u którego dana osoba była zatrudniona przed przejściem na emeryturę.

Wypłata przysługuje za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r., o ile zostaną spełnione następujące warunki:

wemerytura została przyznana przed 1 stycznia 2011 r.,

wprawo do emerytury zostało zawieszone od 1 października 2011 r. w związku z kontynuowaniem zatrudnienia w ramach stosunku pracy, który został zawarty przed nabyciem prawa do emerytury.

Wypłata zawieszonej emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. przysługuje także tym osobom, które z wnioskiem o podjęcie wypłaty emerytury wystąpiły po upływie terminu na zgłoszenie skargi o wznowienie postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r., tj. po 24 grudnia 2013 r. W takim przypadku wypłata emerytury została podjęta od pierwszego dnia miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek. We wszystkich tych przypadkach, w których organ rentowy podjął wypłatę emerytury przed 21 listopada 2012 r., wypłata zawieszonej emerytury przysługuje do dnia poprzedzającego dzień, od którego podjęto wypłatę emerytury.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku gdy emeryt do 31 października 2011 r. nie miał ukończonego powszechnego wieku emerytalnego, wypłata wyrównania nastąpi po uprzednim złożeniu wraz z wnioskiem o wypłatę zawieszonej emerytury zaświadczenia pracodawcy potwierdzającego wysokość przychodu uzyskanego w okresie zawieszenia świadczenia.

W omawianym przypadku na wniosek o wypłatę emerytury zawieszonej od 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r. ZUS ustali kwotę zawieszonej emerytury wraz z odsetkami liczonymi od należności za październik 2011 r. - do 19 lutego 2014 r.

Podstawa prawna

Ustawa z 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 169).

● Podczas obsługi maszyny wyposażonej w noże nasza pracownica zdjęła osłonę, która utrudniała jej pracę. Zrobiła to, mimo że wiedziała, iż ta osłona ma zabezpieczać jej dłonie przed zetknięciem z nożami. Przy przekładaniu kolejnego materiału zahaczyła ręką o noże maszyny i doznała znacznego uszkodzenia dłoni. Uznaliśmy, że do wypadku doszło wyłącznie z powodu rażącego niedbalstwa i naruszenia przepisów bhp. Czy w takim przypadku ma ona prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Nie, osoba poszkodowana w wypadku przy pracy nie uzyska świadczeń z tytułu tego wypadku, jeśli doszło do niego wyłącznie wskutek naruszenia przez nią przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, które nastąpiło umyślnie lub z powodu jej rażącego niedbalstwa.

Wyłączenie prawa do świadczeń wynika z art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zgodnie z którym świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną wypadków, o których mowa w art. 3, było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Świadczenia, które może stracić poszkodowany na skutek rażącego niedbalstwa, określone w ww. ustawie, to przede wszystkim zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek wyrównawczy, jednorazowe odszkodowanie (dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, oraz dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty), a także renta.

Podkreślić trzeba, że pojęcie rażącego niedbalstwa nie zostało zdefiniowane w ustawie. Powszechnie przyjmuje się, że rażące niedbalstwo stanowi najwyższą postać winy nieumyślnej graniczącą z winą umyślną sprawcy. W orzecznictwie sądowym ukształtowanym przez stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 6 sierpnia 1976 r. (sygn. akt III PRN 19/76, OSNCP 1977/3/55) uznaje się, że chodzi o takie sytuacje, w których poszkodowany zdaje sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, gdyż zwykle występuje ono w danych okolicznościach faktycznych, tak że każdy człowiek o przeciętnej przezorności ocenia je jako ewidentne, a mimo to z naruszeniem przepisów bhp naraża się na to niebezpieczeństwo, ignorując następstwa własnego zachowania. Zatem tylko takie zawinione zachowania poszkodowanego, które graniczą z jego umyślnym działaniem przy wysokim stopniu naganności jego postępowania, można uznać za dokonane z rażącym niedbalstwem. Poza tym rażące niedbalstwo określa się także jako szczególnie naganne zachowanie danej osoby, odbiegające w sposób drastyczny od modelu należytego zachowania się, które powoduje powstanie szkody, choć sprawca szkody mógł i powinien postąpić prawidłowo. Warto też zwrócić uwagę na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 stycznia 1998 r. (sygn. akt III Aua 418/97, OSA 1998/11/44), gdzie wskazano, iż rażące niedbalstwo zachodzi, gdy poszkodowany zachowuje się w sposób odbiegający jaskrawo od norm bezpiecznego postępowania i świadczący o całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia. Zatem w każdym przypadku określenie, czy można pozbawić osobę poszkodowaną świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, musi uwzględniać to czy naruszyła ona przepisy dotyczące ochrony życia i zdrowia, a jeśli tak, czy to naruszenie było wyłączną przyczyną wypadku. Następnie zaś należy ustalać, czy poszkodowanemu można przypisać winę mającą postać umyślności lub rażącego niedbalstwa. W razie pozytywnego ustalenia tych okoliczności można przyjąć, że ubezpieczony będzie pozbawiony świadczeń wymienionych we wskazanej ustawie.

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

● Od 2010 r. zatrudniamy pracownicę, która 1 lutego 2013 r. nabyła uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z uwagi na tę niezdolność zmieniliśmy zakres jej obowiązków, jednak nie uległy zmianie wymiar czasu pracy ani wynagrodzenie. We wniosku o rentę pracownica wskazała, że zamierza osiągać przychód w wysokości powodującej zmniejszenie renty. Od samego początku ZUS wypłacał obniżoną rentę. W tym roku nie wystawiliśmy więc zaświadczenia o wysokości zarobków za 2013 r. Czy nasze postępowanie było w tym zakresie prawidłowe?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Postępowanie nie było prawidłowe, pracodawca powinien niezwłocznie wystawić zaświadczenie o wysokości przychodu za 2013 r. Na osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy (także do renty rodzinnej oraz emerytury przysługującej osobie, która nie ukończyła powszechnego wieku emerytalnego) oraz na pracodawcy (płatniku składek) zatrudniającym taką osobę ciążą dwa obowiązki związane z osiąganiem przychodów z tytułu wykonywania pracy zarobkowej (np. na podstawie umowy o pracę, zlecenia, czy też innej umowy cywilnoprawnej).

Po pierwsze, zarówno świadczeniobiorca, jak i pracodawca (płatnik składek) mają obowiązek poinformowania organu rentowego o podjęciu przez osobę uprawnioną do renty pracy zarobkowej. Możliwe są tu dwie sytuacje: osoba już wykonująca taką pracę nabędzie prawo do renty lub też osoba uprawniona już do renty podejmie pracę zarobkową.

W pierwszym przypadku, pracownik we wniosku o rentę (formularz ZUS Rp-1R część II pkt 9) wskazuje, że jego zamiarem jest osiąganie zarobków w określonej wysokości (powodującej zawieszenie prawa do renty, zmniejszenie jej wysokości lub nieskutkującej zmniejszeniem wysokości renty). W takim przypadku ZUS podejmuje wypłatę renty zgodnie z oświadczeniem ubezpieczonego, tj. wypłaca ją w pełnej lub zmniejszonej wysokości albo zawiesza prawo do świadczenia.

W drugim przypadku na pracodawcy spoczywa obowiązek powiadomienia ZUS o zatrudnieniu rencisty, a na renciście - o podjęciu takiego zatrudnienia. Rencista musi poinformować także o kwocie osiąganego przychodu. Przy czym także i w tym przypadku nie wskazuje konkretnych kwot (chociaż może), a w oświadczeniu o osiąganiu przychodu (formularz ZUS Rw-73) zakreśla odpowiednie okienko dotyczące wysokości przychodu, jaki zamierza osiągać.

ZUS będzie wypłacał świadczenie w wysokości wynikającej z tego oświadczenia, z tym że jeśli prawo do renty będzie podlegało zawieszeniu, albo jej wysokość ulegnie zmniejszeniu zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczenia nastąpi od miesiąca, w którym została wydana decyzja (albo od miesiąca następnego, jeśli nie było możliwe wprowadzenie zmniejszenia w miesiącu wydania decyzji). W takiej wysokości świadczenie będzie wypłacane do czasu, w którym zainteresowany zmieni treść oświadczenia, tj. powiadomi organ rentowy o zamiarze osiągania przychodu w innej wysokości.

Natomiast ostateczne rozliczenie renty w związku z osiąganiem przychodu następuje zawsze po zakończeniu roku i niezależnie od tego, czy w ciągu roku pracodawca i rencista informowali ZUS o wysokości przychodu. W terminie do ostatniego dnia lutego renciści, a także płatnicy składek zobowiązani są do powiadomienia organu rentowego o przychodzie uzyskanym w minionym roku.

Podstawa prawna

Art. 127 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.).

● Pracownik chorował od 17 do 26 lutego 2014 r. W okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby, w kilku miesiącach korzystał po kilka, kilkanaście dni z urlopu bezpłatnego. Czy z podstawy wymiaru należy wyłączyć wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik był na urlopie bezpłatnym?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Tak, o ile w miesiącach, w których korzystał z urlopu bezpłatnego, nie przepracował co najmniej połowy obowiązującego go czasu pracy.

Podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby ustala się na zasadach określonych dla zasiłku chorobowego. Podstawę wymiaru tych świadczeń stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. A gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem tego okresu - przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia.

Jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie uwzględnia się w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby/zasiłku chorobowego, pracownik nie osiągnął wynagrodzenia za cały miesiąc z przyczyn usprawiedliwionych, wówczas przy ustalaniu podstawy wymiaru:

wwyłącza się wynagrodzenie za te miesiące, w których przepracował mniej niż połowę obowiązującego czasu pracy,

wprzyjmuje się, po uzupełnieniu, wynagrodzenie za te miesiące, w których przepracował co najmniej połowę obowiązującego czasu pracy.

Urlop bezpłatny jest przerwą w ubezpieczeniu chorobowym i w tym czasie nie są odprowadzane składki na to ubezpieczenie. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków okres ten traktuje się jako okres usprawiedliwionej nieobecności w pracy, w związku z czym w razie nieprzepracowania części miesiąca z powodu korzystania z urlopu bezpłatnego stosuje się określone wyżej zasady.

Dodać trzeba, że gdy pracownik otrzymuje wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości, uzupełnienie wynagrodzenia polega na przyjęciu do podstawy wymiaru miesięcznego wynagrodzenia określonego w umowie o pracę lub innym akcie nawiązującym stosunek pracy po pomniejszeniu o pełną miesięczną składkę na ubezpieczenia społeczne (13,71 proc.), która zostałaby potrącona, gdyby pracownik pracował cały miesiąc. Z kolei uzupełnienie wynagrodzenia zmiennego polega na podzieleniu wynagrodzenia uzyskanego przez pracownika za przepracowane dni robocze przez liczbę dni, w których zostało osiągnięte, i pomnożeniu przez liczbę dni roboczych, które pracownik miał obowiązek przepracować w tym miesiącu kalendarzowym.

Jeżeli zatem pracownik choruje w lutym 2014 r., to w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby należy uwzględnić przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone mu za okres od lutego 2013 r. do stycznia 2014 r. z ewentualnym wyłączeniem wynagrodzenia za miesiące, w których z powodu korzystania z urlopu bezpłatnego lub innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy (np. choroba, opieka) przepracował mniej niż połowę obowiązującego czasu pracy (np. miał obowiązek przepracować 22 dni robocze, a przepracował 9).

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).