Czy praca w warunkach szczególnych musi być na pełny etat

Nie, okres ten nie może być uznany za okres zatrudnienia w warunkach szczególnych, gdyż pracownik nie świadczył w pełnym wymiarze czasu pracy zaliczanej do wykonywanej w warunkach szczególnych (tj. pracy spawacza). Dlatego też nie uzyska on na tej podstawie wcześniejszej emerytury.

Nadal wielu zatrudnionych stara się o uzyskanie emerytury wynikającej z pracy w warunkach szczególnych na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Umożliwia to jej art. 184. Możliwe jest nabycie emerytury po ukończeniu wieku 60 lat (mężczyzna) lub 55 lat (kobieta) przy posiadaniu okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn i co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Przy tym warunki te (z wyjątkiem uzyskania wieku emerytalnego) muszą być spełnione na 1 stycznia 1999 roku. Rodzaje prac wykonywanych w warunkach szczególnych określone są w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, które zawierają ich zamknięty katalog.

Istotne jest przy tym, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do wcześniejszej emerytury są te, w których praca w określonych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (par. 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Jeżeli więc zatrudniony tylko w części swego czasu pracy pracował w warunkach szczególnych, a w części wykonywał inne prace, to okres ten nie może zostać uwzględniony przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury jako praca w warunkach szczególnych.

Wykonywanie prac wymienionych w rozporządzeniu jednocześnie z niewymienionymi tam przekreśla możliwość uznania za pracę w szczególnych warunkach i to nawet gdy zatrudniony w warunkach szczególnych pracował przez większość swojego czasu pracy. Praca w warunkach szczególnych nie była bowiem w takiej sytuacji wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W zbliżony sposób wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 5 czerwca 2007 r. (sygn. akt I UK 376/06, OSNP 2008/13-14/203). Podniósł on, że zatrudnienie na stanowisku kierownika kilku oczyszczalni ścieków, które nie ograniczało się do sprawowania stale i w pełnym wymiarze czasu dozoru nad pracownikami świadczącymi pracę w szczególnych warunkach, ale polegało na wykonywaniu także innych, licznych czynności kierowniczych, nie jest wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach dla potrzeb nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym.

Decydujące znaczenie ma tu faktyczne wykonywanie pracy, a nie zapisy dokonane przez byłego pracodawcę, np. w świadectwie wykonywania pracy. ZUS odmówi świadczenia, gdy praca w warunkach szczególnych nie była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).