Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie składki zapłaci przedsiębiorca pobierający emeryturę policyjną

RADA

● Kiedy emeryt nabywa prawo do świadczenia

● Czy przedawnienie długów wobec ZUS ma wpływ na odpowiedzialność osoby trzeciej

● Kto może uregulować należności z tytułu ubezpieczeń społecznych za prowadzącego działalność

● W jakich przypadkach wspólnik spółki cywilnej kierujący jednocześnie swoją firmą zapłaci podwójną składkę zdrowotną

● Od niedawna przebywam na emeryturze. Przez wiele lat służyłem w policji i nigdy nie prowadziłem własnego biznesu. Teraz jednak mam pomysł i środki finansowe na rozkręcenie interesu. Czy będę mógł skorzystać z preferencyjnych składek, jeśli zgłoszę się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalno-rentowych?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Tak. Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) osoby mające ustalone prawo do emerytury, prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu tej działalności. Nie oznacza to, że nie mogą na własne życzenie przystąpić do tych ubezpieczeń na zasadzie dobrowolności. W takim przypadku podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej będzie stanowić zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia, o ile zostaną spełnione warunki określone przepisami ustawy systemowej. Samo bowiem prowadzenie działalności gospodarczej nie jest wystarczające dla nabycia prawa do preferencyjnej podstawy wymiaru składek. Prawa do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od preferencyjnej podstawy wymiaru nie mają bowiem ci przedsiębiorcy, którzy prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed podjęciem działalności gospodarczej prowadzili pozarolniczą działalność bądź wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, u którego przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywali w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności.

W sytuacji, gdy przedsiębiorca rozpoczyna jako emeryt działalność po raz pierwszy, spełnia warunki określone w ustawie, zatem podstawę wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe będzie stanowić zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, które w 2016 r. wynosi 1850 zł.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 4c, 5 i 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963).

● Jakiś czas temu złożyłem w ZUS wniosek o przyznanie mi wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. ZUS odmówił mi uwzględnienia do okresu pracy okresu zatrudnienia w jednej z firm z powodu rzekomo błędnie wystawionego świadectwa pracy. Odwołałem się od tej decyzji ZUS, ale słyszałem, że sprawy w sądzie długo trwają. Czy jeśli sąd przyzna mi rację, to emerytura będzie mi się należała od daty złożenia mojego wniosku, czy dopiero od daty wyroku?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Aby nabyć prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (dalej: ustawa emerytalna), ubezpieczony powinien udokumentować wymagany okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywany stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wynoszący co najmniej 15 lat. Prawo do tego świadczenia oraz do innych świadczeń określonych w ustawie emerytalnej powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Można powiedzieć, że powstaje ono wówczas z mocy prawa, a wydana decyzja potwierdza jego istnienie.

Zatem nawet jeśli udowodnienie przez ubezpieczonego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach nastąpi dopiero w toku postępowania sądowego, np. na skutek opinii biegłego sądowego, pozostaje to bez wpływu na datę powstania prawa. Następuje ono w momencie spełnienia wszystkich wymaganych warunków, a nie z dniem ich udokumentowania.

Czym innym natomiast niż nabycie prawa jest wypłata tego świadczenia. Ustawa emerytalna wprowadza ogólną zasadę, zgodnie z którą świadczenia się wypłaca, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Jeśli więc wniosek złożony był już po nabyciu uprawnień, wówczas wypłata nastąpi od daty tego wniosku.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963).

Art. 4 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 982 ze zm.).

Art. 4 pkt 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.).

● Od dwóch lat spłacam należności z tytułu składek spółki, w której byłem członkiem zarządu. Przeniesienie odpowiedzialności za nieopłacone składki nastąpiło na podstawie decyzji ZUS. Odwołałem się, jednak odwołanie zostało oddalone wyrokiem sądu. Ostatnio moja sytuacja finansowa pogorszyła się i skonsultowałem się z prawnikiem, który stwierdził, że ponieważ ostatnie należności z tytułu składek się przedawniły, to nie jestem obowiązany do ich opłacania. Czy miał rację?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Sądy podkreślają jednak, że zasada ta dotyczy wykonania decyzji i jej działanie aktualizuje się dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego (przedawnienie egzekucji), gdy chodzi o wykonanie zobowiązania wynikającego z prawomocnej decyzji, za pomocą której ZUS obciążył odpowiedzialnością osobę trzecią. W postępowaniu, w którym zarzuca się wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej z naruszeniem prawa, sąd nie ocenia przedawnienia (wygaśnięcia) zobowiązania wynikającego z tej decyzji, lecz tylko zachowanie terminu do jej wydania.

Wygaśnięcie zobowiązania spółki powoduje wygaśnięcie zobowiązania osoby trzeciej. Nawet w sytuacji, gdy od wydania przez ZUS decyzji nie upłynęło jeszcze 5 lat, to zobowiązanie osoby trzeciej wygasa i nie może być egzekwowane. Powoduje to również, że jeśli wyegzekwowano przedawnione należności, to podlegają one zwrotowi - na wniosek. Obowiązek ich zwrotu jest aktualny, o ile od ich opłacenia nie minęło 5 lat.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 4-6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963).

Art. 118 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.).

● Mąż przez cały okres naszego małżeństwa prowadził działalność gospodarczą. Często ponosił straty i nie miał środków nawet na zapłatę składek na ubezpieczenia społeczne, wobec czego często to ja ze swojego rachunku bankowego opłacałam za niego składki. Małżeństwo się rozpadło i chciałabym odzyskać składki opłacone za męża. Czy to możliwe?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Płatnikiem składek niewątpliwie był mąż i tylko on był obowiązany do opłacania składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawdopodobnie rozliczył opłacone kwoty jako należności z tytułu składek, nie ma bowiem obowiązku badania, czy rachunek, z którego dokonano wpłaty, rzeczywiście przypisany jest do płatnika składek. Podkreślić należy jednak, że za składki zapłacone należy uznać jedynie te składki, których uregulowanie spowodowało skuteczne wygaśnięcie zobowiązania płatnika składek z tego tytułu. Wygaśnięcie zobowiązania mogło nastąpić jedynie poprzez dokonanie zapłaty przez płatnika składek.

ZUS działa w granicach obowiązujących przepisów. W sytuacji gdy składki na ubezpieczenia społeczne zostały opłacone przez inną osobę niż płatnik, to kwoty te powinny podlegać zwrotowi, ponieważ brak jest podstawy prawnej do zachowania przez ZUS tych środków. Ustawa systemowa nie zawiera definicji nienależnie opłaconej składki, jednak należy przyjąć, że pojęcie to dotyczy również składek opłaconych bez podstawy prawnej. W tej sytuacji po złożeniu wniosku nienależnie opłacone składki powinny podlegać zwrotowi, chyba że zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami od opłacenia składek minęło 5 lat.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 6d i art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963.).

● Prowadzę działalność gospodarczą, a jednocześnie pracuję na etacie. Obecnie zamierzam przystąpić jako wspólnik do spółki cywilnej, w ramach której również będę wykonywał działalność gospodarczą. Czy będę zobowiązany do uiszczania składki na ubezpieczenie zdrowotne z prowadzonej działalności i jako wspólnik, nawet w sytuacji gdy spółka nie rozpoczęła jeszcze prowadzenia działalności?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. W przypadku gdy w ramach jednego z tych tytułów ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie.

Jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego z następujących rodzajów działalności pozarolniczej: w formie spółki cywilnej, w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w formie spółki jawnej, w formie spółki komandytowej, w formie spółki partnerskiej, wykonywanie działalności twórczej lub artystycznej jako twórca lub artysta, wykonywanie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, wykonywanie wolnego zawodu, z którego przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a także inna niż określona wcześniej pozarolnicza działalność gospodarcza - to składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności.

Zasadniczo rozpoczęcie działalności następuje najczęściej w momencie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i zakończone jest z chwilą wykreślenia tego wpisu. Nie można przyjąć, że działalność gospodarcza jest wykonywana tylko wtedy, gdy przedsiębiorca uzyskuje przychody. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, w której opłacanie składek uzależnione byłoby de facto od tego, czy działalność przynosi zyski. Tymczasem obowiązujące przepisy nie wskazują, że brak ujawnienia przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w poszczególnym miesiącu oznacza brak obowiązku opłacenia składki. Jak wskazano w niektórych orzeczeniach, dopiero osiągnięcie przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej wywołuje skutek w postaci obowiązku zapłaty składki. Nieosiąganie przychodów w dalszym okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie ma już znaczenia. Część orzeczeń wskazuje jednak, że działalność gospodarcza ma zawsze zarobkowy charakter.

Nie można więc udzielić jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ jak widać, orzecznictwo nie jest spójne.

Podstawa prawna

Art. 66 ust. 1 i art. 82 ust. 1-3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).