Poradnia ubezpieczeniowa

● Dlaczego przedawnienie zobowiązań spółki zwolni z odpowiedzialności także jej wspólnika

● Czy zaświadczenie o braku zaległości jest dla organu rentowego wiążące

● W jakich przypadkach wykonywanie usług na rzecz byłego pracodawcy nie pozbawi preferencyjnych stawek ZUS

● Jaka forma umowy z uczniem pozwoli uniknąć obciążeń składkowych

● Decyzją ZUS zostałem objęty ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wiąże się z tym konieczność zapłaty zaległych według organu składek. Rzeczywiście założyłem działalność i wpisałem ją do ewidencji działalności gospodarczej, ale nigdy nie rozpocząłem jej wykonywania. Czy mam jakieś szanse w sądzie na zmianę decyzji?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Raczej tak. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą objęta jest obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, wypadkowym i zdrowotnym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia jej zakończenia, z wyłączeniem okresu, na który została zawieszona na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Co jednak ważne, aby powstał tytuł do ubezpieczeń, działalność musi być faktycznie wykonywana. Nie wystarczy sam wpis do ewidencji działalności gospodarczej, który ma tak naprawdę charakter formalny. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana, należy do ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu w ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej. Jednak wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt III AUa 1401/13). Strona może jednak obalić to domniemanie, co wymaga przeprowadzenia przez nią dowodu przeciwnego. Innymi słowy ubezpieczony powinien wykazać w toku postępowania przed sądem, np. zeznaniami świadków, że mimo tego wpisu działalności nie prowadził. Może przedstawić także zeznania podatkowe, z których wynika, że osiągał przychód z innych tytułów niż działalność gospodarcza. Sądy często jednak uznają, że skoro ZUS nie ma dowodu, iż jakakolwiek działalność była wykonywana, to oznacza, że twierdzenia zaskarżającego decyzję są prawdziwe.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Jako jeden z byłych wspólników spółki jawnej odpowiadam na mocy decyzji ZUS za zaległe składki. Mimo wydania decyzji ZUS nie podjął żadnych działań, żeby ściągnąć te kwoty. Jestem pewien, że zobowiązanie spółki uległo już przedawnieniu. Czy wobec tego mogę zakładać, że odnosi to skutek również wobec mnie?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Tak. Osoby trzecie odpowiadają za zaległości z tytułu składek na podstawie przepisów ordynacji podatkowej stosowanych na mocy odesłania zawartego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Odpowiedzialność ta ma szczególny charakter. Zgodnie z dość już ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem odpowiedzialność osób trzecich jest wtórna względem odpowiedzialności podstawowego dłużnika, nie ma jednak charakteru odszkodowawczego. Jej źródłem jest zobowiązanie pierwotnego dłużnika, które nie zostało przez niego wykonane. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, cechą charakteryzującą odpowiedzialność osób trzecich jest to, że odpowiadają one za cudzy dług. Jest to bowiem odpowiedzialność gwarancyjna i zabezpieczająca należności publicznoprawne przed unikaniem odpowiedzialności przez podatników czy płatników.

Aby zatem osoba trzecia, np. wspólnik spółki jawnej, odpowiadała za zobowiązania spółki, to pierwotne zobowiązanie musi istnieć i nie być przedawnione. Skoro więc od istnienia długu pierwotnego zależy byt zobowiązania wtórnego, jakim jest zobowiązanie nałożone decyzją o odpowiedzialności na osoby trzecie, odpowiedzialność ta nie powstanie, jeśli w chwili wydania decyzji tej zaległości nie ma lub wygasła. Wygaśnięcie długu może wynikać m.in. z przedawnienia. Biorąc pod uwagę charakter odpowiedzialności osób trzecich, przedawnienie zobowiązania spółki skutkować zatem będzie zwolnieniem z odpowiedzialności osoby trzeciej, nawet jeśli nie minął jeszcze określony ustawą systemową pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej.

Podstawa prawna

Art. 115 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.).

Art. 24 ust. 5d, art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Nasza spółka w odstępach kilku miesięcy otrzymywała z ZUS zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek. W tym roku otrzymaliśmy zawiadomienie o wszczęciu postępowania, a następnie decyzję stwierdzającą zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres przypadający przed wystawieniem przez ZUS dwóch ostatnich zaświadczeń. Jak się dowiedzieliśmy w ZUS, zadłużenie powstało na skutek błędnych oświadczeń kilku naszych pracowników, którzy niezgodnie z prawdą powiadomili nas o przekroczeniu kwoty zarobków podlegających oskładkowaniu. Czy opierając się na zaświadczeniach o niezaleganiu, powinniśmy się odwołać od decyzji ZUS?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Aby odpowiedzieć na powyższe pytanie, należy rozstrzygnąć, w jakim stopniu ZUS jest związany wydanym przez siebie zaświadczeniem o niezaleganiu w opłacaniu składek. W przypadku decyzji ZUS jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem zaświadczenie nie jest jednak decyzją, lecz przejawem wiedzy organu rentowego, i nie rozstrzyga żadnej sprawy co do jej istoty. Nie tworzy, nie uchyla i nie zmienia istniejących stosunków prawnych. Nie może być traktowane jako oświadczenie woli ZUS, co nadawałoby mu charakter władczy czy merytoryczny, gdyby to była decyzja. Zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek ma jedynie potwierdzać stan rzeczy na podstawie posiadanych przez organ rentowy danych. Wraz ze zmianą stanu wiedzy zaświadczenie staje się nieaktualne i nie wiąże ZUS. W szczególności zaświadczenie nie rozstrzyga o istnieniu zaległości z tytułu składek. Oznacza to, że oparcie odwołania jedynie na otrzymanych wcześniej zaświadczeniach o niezaleganiu w opłacaniu składek mogłoby nie doprowadzić do zmiany zaskarżonej decyzji.

Podstawa prawna

Art. 110 i art. 218 par. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23).

● Do 30 kwietnia pracowałem w sieci hurtowni artykułów budowlanych jako przedstawiciel handlowy. Od 5 maja zarejestrowałem działalność gospodarczą w zakresie usług sprzątania pomieszczeń przemysłowych. Problem w tym, że będę miał regularne zlecenia od byłego pracodawcy. Księgowa powiedziała mi, że w takim wypadku nie będę mógł korzystać z niskich składek przez pierwsze dwa lata prowadzenia firmy. Czy rzeczywiście tak jest?

Marcin Nagórek

radca prawny

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala przedsiębiorcom w ciągu pierwszych 24 miesięcy od rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej na opłacanie składek od kwoty wynoszącej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Oczywiście zawsze można zadeklarować wyższą podstawę wymiaru składek.

Prawa do niskich składek nie mają jednak m.in. te osoby, które wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy. Istotne jest jednak nie samo podpisanie umowy o świadczenie usług z firmą, w której się kiedyś pracowało, ale rodzaj wykonywanych na jej rzecz czynności. Ustawa systemowa pozbawia bowiem prawa do preferencyjnych składek tylko tych byłych pracowników, którzy w ramach swojej działalności gospodarczej wykonują czynności, które wcześniej wchodziły w zakres ich obowiązków pracowniczych. Co ważne, skutek ten zajdzie tylko wtedy, gdy umowa o pracę była wykonywana w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Jeśli stosunek pracy między stronami istniał wcześniej, rodzaj wykonywanych czynności nie ma znaczenia - przedsiębiorca będzie mógł skorzystać z preferencyjnych składek.

Taką interpretację potwierdza także orzecznictwo sądów i ZUS. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 marca 2010 r., sygn. akt I UK 323/09, przez "czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej, o których mowa w ustawie systemowej, które uniemożliwiają zastosowanie preferencyjnych składek ubezpieczeniowych, należy rozumieć czynności odpowiadające tym, które były uprzednio wykonywane w ramach stosunku pracy na rzecz byłego pracodawcy". Z kolei ZUS w piśmie z 28 kwietnia 2016 r., znak WPI/200000/43/431/2016, stwierdził, że "od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności na rzecz byłego pracodawcy (...) następuje utrata prawa do deklarowania do podstawy wymiaru kwoty nie niższej niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia".

W opisywanej sytuacji zakres czynności, które będą wykonywane na rzecz byłego pracodawcy w ramach firmy czytelnika, nie będzie się pokrywał z obowiązkami pracowniczymi. Ich charakter będzie odmienny - w ramach stosunku pracy czytelnik wykonywał obowiązki przedstawiciela handlowego, natomiast jego firma (nawet jeśli będzie to oznaczało czynności wykonywane osobiście) będzie świadczyła usługi sprzątania pomieszczeń handlowych.

O ile więc czytelnik nie zawrze z byłym pracodawcą umowy o wykonywanie usług pokrywających się z czynnościami, jakie wykonywał jako pracownik, będzie mógł opłacać niższe składki.

Podstawa prawna

Art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Prowadzę zakład ślusarski. Chciałbym zatrudnić na zlecenie ucznia szkoły zawodowej, który jednocześnie pracuje w innej firmie na umowie o pracę w celu przygotowania zawodowego. W tej firmie ma też opłacane składki ZUS. Czy w takiej sytuacji z umowy-zlecenia muszę płacić ZUS? Może powinienem go zatrudnić równocześnie na umowie o pracę i umowie-zlecenia?

Marcin Nagórek

radca prawny

Zgodnie z ogólną zasadą umowa-zlecenie stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Jedynie ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Reguła ta podlega jednak w niektórych przypadkach wyłączeniu. Zleceniobiorcy nie podlegają bowiem obowiązkowo ubezpieczeniom, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami do ukończenia 26 lat. Znajduje to również akceptację w orzecznictwie sądowym, m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 4 września 2013 r., sygn. akt II UK 28/13. Oznacza to, że czytelnik nie musiałby odprowadzać składek za ucznia-zleceniobiorcę.

Sytuacja wyglądałaby inaczej, gdyby zawarł z uczniem także umowę o pracę. Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na umowy, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy. Wynika z tego, że w wypadku zawarcia umowy-zlecenia z własnym pracownikiem, nawet jeśli jest on uczniem w wieku do 26 lat, przedsiębiorca musiałby opłacić z tytułu umowy-zlecenia składki społeczne. A ściślej rzecz ujmując - doliczyć przychód ze zlecenia do przychodu z umowy o pracę i od tej sumy łącznie odprowadzić składki. W tym zakresie warto też przywołać wyrok Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, gdzie wskazano, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne. W opisywanej sytuacji dla powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych nie ma znaczenia to, że uczeń ma zawartą umowę o pracę z innym płatnikiem.

Wynika więc z tego, że przedsiębiorca powinien zawrzeć z uczniem umowę-zlecenie, aby uniknąć dodatkowych obciążeń. Zawarcie dodatkowo umowy o pracę spowoduje konieczność odprowadzenia łącznych składek, co w tej sytuacji wydaje się nieopłacalne.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 4, art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).