Poradnia ubezpieczeniowa

• W jakich przypadkach zaległości składkowe ulegną umorzeniu z mocy prawa
• Czy ZUS może zwolnić dłużnika ze wszystkich należności
• Kiedy i jak małżonek zadłużonego płatnika odpowiada za jego długi

Zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) składki mogą być umarzane na wniosek dłużnika. Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym, istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 691/21).

Ostatnia nowelizacja ustawy systemowej wprowadziła do art. 28 od 18 września 2021 r. dodatkowe ust. 5a‒5c. Z ust. 5a wynika, że w przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie zaś z ust. 5b, w przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika. W obu tych sytuacjach ZUS nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, bo do umorzenia dochodzi automatycznie ‒ z mocy prawa. Co jednak istotne, przepis przewidujący umorzenie z mocy prawa przewiduje granicę zadłużenia, która skutkuje umorzeniem, w wysokości 10 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Zgodnie z obwieszczeniem prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w IV kwartale 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 82) przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w IV kwartale w 2021 r. wyniosło 6221,04 zł. W konsekwencji do umorzenia z mocy prawa zaległości składkowych dojdzie, pod warunkiem że zaległość ta nie przekroczy 622,10 zł.