Jak ZUS obliczy nową emeryturę

Nowe zasady obliczenia emerytury mają zastosowanie przede wszystkim do tych osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które będą na nią przechodziły po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 24a ustawy emerytalnej). Według nowych zasad ZUS obliczy również wcześniejszą emeryturę przewidzianą w art. 184 ustawy emerytalnej dla osób, które do końca 1998 roku udowodniły wystarczający okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywania działalności twórczej lub artystycznej, pracy górniczej lub kolejowej.

Wyjaśnić trzeba, że niektóre osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. będą mogły skorzystać z tzw. emerytury mieszanej – liczonej częściowo według starych, a częściowo według nowych zasad. O warunkach obliczenia emerytury w ten sposób napiszemy w jutrzejszym wydaniu Gazety Prawnej.

Nowa emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy jej obliczenia przez tzw. średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danej osoby.

Wzór 1

Podstawą obliczenia emerytury jest suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS z uwzględnieniem ich waloryzacji. Sposób obliczenia emerytury na nowych zasadach można sprowadzić do następującego wzoru:

Wzór 2

Poszczególne symbole oznaczają:

● NE – kwotę nowej emerytury,

● KSW – kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji,

● KKPW – kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego,

● ŚDTŻ – średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

Należy podkreślić, że nie zawsze wszystkie wymienione we wzorze składniki stanowią o wysokości nowej emerytury. Podstawę obliczenia emerytury dla osób, które po 31 grudnia 1998 r. nie podlegały ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, stanowi bowiem jedynie wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego. Natomiast osoby, które podjęły działalność zarobkową dopiero po 31 grudnia 1998 r., nie mają ustalonego kapitału początkowego. Dla takich osób podstawę obliczenia emerytury będzie stanowiła jedynie kwota składek na ubezpieczenie emerytalne zgromadzonych na koncie w ZUS, z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Wzór 3

Kapitał początkowy ustalany jest dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które przed 1 stycznia 1999 r. same za siebie opłacały składki na ubezpieczenie społeczne (np. prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą) lub za które składki opłacali płatnicy składek (np. pracownicy). Oblicza się go poprzez pomnożenie emerytury ustalonej na dzień 1 stycznia 1999 r. (tzw. emerytury hipotetycznej) przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 62 lat, tj. przez 209 miesięcy.

Należy podkreślić, że kapitał początkowy podlega waloryzacji. Z naszych obliczeń wynika, że z uwagi na wysokie dotychczas wskaźniki kwota obliczonego na dzień 31 grudnia 1998 r. kapitału początkowego może się zwiększyć nawet o 100 proc.

Drugim czynnikiem, który w znacznym stopniu decyduje o wysokości nowej emerytury, jest kwota składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata tego świadczenia.

Wysokość zewidencjonowanych na koncie osoby ubezpieczonej składek zależy od tego, jak wysoki przychód osiągała ona od 1 stycznia 1999 r. Składka na ubezpieczenie emerytalne stanowi bowiem 19,52 podstawy jej wymiaru. Im wyższy jest więc przychód, tym wyższa składka jest zapisana na koncie w ZUS. Pamiętać trzeba, że w przypadku osób, które przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego, tylko część składki na ubezpieczenie emerytalne (12,22 proc. podstawy jej wymiaru) trafia do ZUS. Pozostała część (7,3 proc. podstawy jej wymiaru) zostaje przekazana do OFE. Osoba, która zgromadziła w OFE odpowiednio wysoką kwotę środków (co najmniej 20-krotność dodatku pielęgnacyjnego), nabywa wraz z nową emeryturą z FUS prawo do okresowej emerytury kapitałowej.

W przypadku przyznawania emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej osobie, która była członkiem OFE i złożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w funduszu na dochody budżetu państwa, ZUS powiększa składki na ubezpieczenie emerytalne zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego. Używa wskaźnika korygującego 19,52/12,22.

Istotnym czynnikiem decydującym o wysokości nowej emerytury z FUS jest również wiek, w którym przechodzi się na emeryturę. Wiek wyraża się w ukończonych latach i miesiącach.

Od wieku występującego o emeryturę zależy długość średniego dalszego trwania życia, uwzględnianego we wzorze na obliczanie emerytury. Im później przechodzi się na emeryturę, tym niższa jest wartość średniego dalszego trwania życia i jednocześnie wyższa emerytura.

Średnie dalsze trwanie życia ustalane jest na podstawie tablic ogłaszanych corocznie przez prezesa GUS w Dzienniku Urzędowym Monitor Polski. Tablice te stanowią podstawę do obliczenia emerytury dla osób, które wnioski o jej przyznanie zgłaszają od 1 kwietnia danego roku kalendarzowego do 31 marca następnego roku kalendarzowego. Od tej zasady jest jeden wyjątek. W przypadku bowiem, gdy przed 1 kwietnia danego roku wniosek o emeryturę zgłosiła osoba, która wiek emerytalny osiągnie po 31 marca tego roku, ZUS ustala średnie dalsze trwanie życia na podstawie tablic obowiązujących od 1 kwietnia.