Pracodawca musi zatwierdzić sporządzony protokół

W razie zaistnienia wypadku przy pracy, pracodawca ma obowiązek zabezpieczyć miejsce wypadku oraz przeprowadzić stosowne postępowanie powypadkowe. Polega ono na ustaleniu i spisaniu okoliczności zdarzenia w protokołach zeznań poszkodowanego i świadków oraz ewentualnie sporządzeniu innej dokumentacji. Okoliczności i przyczyny wypadku ustala powoływany przez pracodawcę zespół powypadkowy, w skład którego wchodzą pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Zespół ten działa w sposób określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

Zespół powypadkowy po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku sporządza, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku, protokół powypadkowy, którego wzór został określony w rozporządzeniu ministra gospodarki i pracy z 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

Do protokołu powypadkowego dołącza się protokoły przesłuchania poszkodowanego, świadków, a także inne dokumenty zebrane w czasie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku, np. pisemną opinię lekarza, opinię innych specjalistów, szkice lub fotografie miejsca wypadku. Protokół ten pracodawca zatwierdza nie później niż w terminie pięciu dni od dnia jego sporządzenia.

Warto też podkreślić, że zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki społecznej z 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (dalej rozporządzenie) w przypadku ubiegania się o jednorazowe odszkodowanie protokół powypadkowy stanowi pierwszy dokument konieczny do wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie (par. 2 pkt 1).

Podobnie istotne znaczenie dla ubezpieczonego ma protokół powypadkowy przy dochodzeniu wypłaty zasiłku chorobowego lub renty wypadkowej.

Prawo do zasiłku chorobowego ustala i wypłaca płatnik (pracodawca) lub ZUS na podstawie art. 10 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej ustawa) w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Przy realizacji prawa do tego zasiłku nie zawsze dochodzi do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia. Protokół powypadkowy określa zatem, czy zdarzenie było wypadkiem przy pracy i dopiero gdy ZUS to kwestionuje, wydaje decyzję, która może być zaskarżona do sądu. Podobnie jest przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy (art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy). Zatem treść protokołu powypadkowego ma istotne znaczenie dla ubezpieczonego przy realizacji różnych uprawnień.

Pracownik może żądać od pracodawcy sprostowania protokołu powypadkowego, jeśli nie zgadza się z jego treścią. Przy tym jeśli pracodawca odmówiłby sprostowania tego protokołu, pracownik może dochodzić tego przed sądem. Potwierdza to orzecznictwo sądowe, w którym wskazywano, że dla pracownika ma istotne znaczenie nie tylko to, czy w ogóle zostanie sporządzony protokół powypadkowy, ale także i to, jaka jest jego treść. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy poszkodowany pracownik nie zgadza się ze stwierdzeniem, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 29 marca 2006 r. (II PZP 14/05, OSNP 2006/15-16/228). Za dopuszczalnością takiego żądania wypowiadał się również Sąd Najwyższy w wyroku z 21 czerwca 2001 r. (II UKN 425/00, OSNP 2003/6/157), wskazując, że pracownik lub członkowie jego rodziny z reguły mają interes prawny w uzyskaniu orzeczenia zastępującego protokół powypadkowy, jeżeli chcą ubiegać się o świadczenie w postępowaniu przed organem rentowym (art. 189 k.p.c.). Zatem uznać należy, ze pracownik może skutecznie żądać przed sądem pracy, aby jego pracodawca sprostował niekorzystne dla niego i niezgodne z prawdą treści protokołu powypadkowego.

Pracownik, który doznał wypadku i ubiega się np. o wypłatę jednorazowego odszkodowania, składa do pracodawcy będącego płatnikiem składek wniosek o jednorazowe odszkodowanie. Pracodawca po otrzymaniu tego wniosku powinien skompletować całą dokumentację niezbędną do ustalenia uszczerbku na zdrowiu ubezpieczonego, spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. W szczególności może to być:

● protokół powypadkowy;

● prawomocny wyrok sądu pracy;

● karta wypadku;

● decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej;

● zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza, pod którego opieką znajduje się ubezpieczony;

● odpis aktu zgonu - w przypadku zgonu osoby, która uległa wypadkowi przy pracy.

Pracodawca następnie powinien przekazać wniosek o jednorazowe odszkodowanie wraz ze skompletowaną dokumentacją terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, właściwej ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego. Istotne jest przy tym, że wniosek o jednorazowe odszkodowanie powinien być złożony w ZUS już po zakończeniu leczenia i rehabilitacji przez ubezpieczonego.

Lekarz orzecznik danego oddziału ZUS dokonuje oceny stanu zdrowia poszkodowanego, sprawdzając, czy pracownik ten wskutek wypadku przy pracy doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Przy tym przez stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Natomiast za długotrwały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający sześć miesięcy, mogące ulec poprawie (art. 11 ust. 2 i 3 ustawy). Oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji.

Lekarz orzecznik ustala stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu oraz jego związek z wypadkiem przy pracy na podstawie bezpośredniego badania ubezpieczonego oraz posiadanej dokumentacji medycznej i dokumentacji dotyczącej tego wypadku przy pracy. Następnie wydaje orzeczenie o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, w którym stwierdza stopień uszczerbku na zdrowiu oraz jego związek z wypadkiem przy pracy. Jeżeli zebrana dokumentacja medyczna jest niewystarczająca, lekarz orzecznik może przed wydaniem orzeczenia zlecić uzupełnienie dokumentacji medycznej o opinię właściwego lekarza konsultanta, a także o wyniki badań dodatkowych i specjalistycznych. Lekarz orzecznik ustala w procentach stopień stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu według oceny procentowej stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu określonej w załączniku do rozporządzenia. Orzeczenie określające stopień uszczerbku na zdrowiu stanowi podstawę decyzji o przyznaniu lub odmowie prawa do jednorazowego odszkodowania.

Jeżeli lekarz określił w swoim orzeczeniu, że pracownik doznał w wyniku wypadku przy pracy stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, wówczas oddział ZUS wydaje decyzję przyznającą jednorazowe odszkodowanie w wysokości zależnej od oceny procentowej uszczerbku. Jeżeli zaś lekarz orzecznik ZUS nie stwierdzi, aby pracownik wskutek wypadku przy pracy doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, to oddział ZUS wyda decyzję odmawiającą prawa do jednorazowego odszkodowania.

Od decyzji ZUS w sprawie jednorazowego odszkodowania lub zasiłku chorobowego albo innego świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego pracownik może wnieść odwołanie do sądu, który jest właściwy ze względu na jego miejsce zamieszkania. Ma na to miesiąc, licząc od daty otrzymania decyzji ZUS.

Odpowiednie pouczenie o tym prawie powinno być zawarte w treści decyzji ZUS. Jeśli pracownik chce z niego skorzystać, powinien wnieść odwołanie na piśmie do oddziału ZUS, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji.

ZUS następnie przekazuje niezwłocznie to odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu. Pracownik może również wnieść odwołanie do protokołu w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy albo w sądzie właściwym dla jego miejsca zamieszkania. Wówczas sąd niezwłocznie przekazuje protokół do ZUS, od którego pochodzi zaskarżona decyzja, chyba że sąd ten jest właściwy do rozpoznania tego odwołania. Sądy przy rozpoznawaniu tych sporów, zwłaszcza w przypadku gdy kwestionowany jest uszczerbek na zdrowiu powstały w wyniku wypadku, korzystają często z pomocy opinii lekarzy biegłych sądowych. Po rozpoznaniu sprawy sąd oddali odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia, czyli w przypadku gdy okaże się, że ocena stopnia uszczerbku na zdrowiu dokonana przez lekarza orzecznika ZUS była prawidłowa. Natomiast w razie uwzględnienia odwołania sąd zmieni zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeknie co do istoty sprawy.

Adam Z. był zatrudniony w spółce X jako tynkarz. Podczas pracy na rusztowaniu stracił równowagę i spadł na ziemię z wysokości czterech metrów. W wyniku wypadku doznał złamania obu nóg. Pracodawca sporządził dokumentację powypadkową i w protokole zamieszczono punkt, że do wypadku doszło wskutek winy pracownika. Adam Z. nie zgodził z takim ustaleniem przyczyn wypadku i wniósł pozew do sądu pracy o sprostowanie protokołu powypadkowego poprzez zamieszczenie sformułowania, że do wypadku doszło wskutek niezapewnienia przez pracodawcę bezpiecznych warunków pracy. Spółka X w odpowiedzi na pozew wskazała, że takie roszczenie jest niedopuszczalne, bo nie ma podstawy ustawowej. Sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustalił, że rusztowanie, na którym pracował Adam Z., nie było odpowiednio zabezpieczone, i nakazał spółce X sprostować protokół zgodnie z żądaniem Adama Z.

@RY1@i02/2010/141/i02.2010.141.168.0005.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 10 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Art. 1 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512).