Ubiegając się o emeryturę z państwa unijnego, trzeba złożyć wniosek

Rozporządzenie nr 883/2004 przewiduje uwzględnianie przez instytucje każdego państwa członkowskiego UE oraz Liechtensteinu, Norwegii, Islandii i Szwajcarii zagranicznych okresów ubezpieczenia lub zamieszkania przebytych w innych państwach członkowskich przez pracowników i osoby prowadzące pozarolniczą działalność na własny rachunek. Jest to niezbędne przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych uzależnionych od długości okresów ubezpieczenia i obliczaniu ich wysokości.

Osoba, która pracowała lub mieszkała w kilku państwach (np. w Polsce, w Irlandii i we Francji), wniosek o świadczenia emerytalno-rentowe składa w instytucji ubezpieczeniowej państwa, w którym zamieszkuje.

Jeśli mieszka za granicą i ma okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce, zgłasza wniosek do instytucji ubezpieczeniowej państwa zamieszkania, która następnie przekazuje taki wniosek do właściwej polskiej instytucji (np. do ZUS). Instytucja ta ustala, czy ma ona uprawnienia do świadczeń polskich. Osoba zamieszkała w Polsce wniosek o emeryturę lub rentę może złożyć bezpośrednio do właściwej jednostki ZUS albo też za pośrednictwem najbliższej placówki ZUS w miejscu zamieszkania.

Ustalenia prawa do emerytury lub renty z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia lub zamieszkania za granicą dokonuje jedna z sześciu terenowych jednostek ZUS wyznaczonych do realizacji spraw emerytalno-rentowych podlegających koordynacji wspólnotowej.

Zatem to, gdzie wniosek zostanie złożony, zależy od kraju, w którym dana osoba pracowała czy mieszkała. Jeśli było to kilka państw, to należy wybrać tę jednostkę, która rozpatruje wnioski z kraju, w którym dana osoba ostatnio przebywała. Wnioski przyjmują:

● I Oddział ZUS w Łodzi od pracujących na Cyprze, w Grecji, w Hiszpanii, na Malcie, w Portugalii albo we Włoszech;

● Oddział ZUS w Nowym Sączu od pracujących w Czechach albo na Słowacji;

● Oddział ZUS w Nowym Sączu od pracujących w Austrii, w Liechtensteinie, w Słowenii, na Węgrzech albo w Szwajcarii;

● Oddział ZUS w Opolu od pracujących w Niemczech;

● Oddział ZUS w Szczecinie od pracujących w Danii, w Estonii, w Finlandii, na Islandii, na Litwie, na Łotwie, w Norwegii albo w Szwecji;

● I Oddział ZUS w Warszawie od pracujących w Belgii, w Bułgarii, we Francji, w Holandii, w Irlandii, w Luksemburgu, w Rumunii albo w Wielkiej Brytanii.

Wniosek do ZUS należy złożyć na właściwym formularzu ZUS:

● wniosek o emeryturę ZUS Rp-1E,

● wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy ZUS RP-1R,

● wniosek o rentę rodzinną ZUS Rp-2.

Formularze te są dostępne w każdej jednostce ZUS oraz na stronie internetowej ZUS: www.zus.pl.

Do wniosku należy dołączyć:

● formularz unijny E 207 PL, czyli informację dotyczącą przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej. Dokładnie musi być wypełniony zwłaszcza jego punkt 7. Podaje się w nim szczegółowe informacje o okresach ubezpieczenia przebytych w poszczególnych państwach członkowskich,

● dokumenty uzasadniające przyznanie polskich świadczeń i obliczenie ich wysokości (m.in. legitymacje ubezpieczeniowe, świadectwa pracy, zaświadczenia ZUS Rp-7, wyciągi z aktów stanu cywilnego, odpowiednią dokumentację medyczną),

● dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia przebyte za granicą w państwach członkowskich, a w razie ich braku - informacje dotyczące zagranicznej instytucji, w której wnioskodawca był ubezpieczony, oraz numer zagranicznego ubezpieczenia lub nazwy i adresy pracodawców.

Udowodnienie okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce ciąży na osobie ubiegającej się o świadczenia. Jeżeli zainteresowany nie posiada dokumentacji potwierdzającej okresy zatrudnienia oraz wysokości osiąganych zarobków, a zakład pracy został zlikwidowany i nie ma prawnego następcy, może zwrócić się on do jednostki przechowującej dokumenty zlikwidowanego zakładu pracy (np. organu założycielskiego, organu nadrzędnego, archiwum).

Taka jednostka na podstawie posiadanej dokumentacji może wystawić zaświadczenie o okresach zatrudnienia i wysokości osiąganych zarobków, albo może sporządzić kserokopię dokumentów, odpisy, wypisy lub wyciągi. Informację o miejscu przechowywania dokumentacji zlikwidowanych zakładów pracy można znaleźć w opracowanym przez ZUS wykazie zlikwidowanych zakładów pracy. Jest on dostępny w każdym oddziale lub inspektoracie ZUS oraz na stronie internetowej zakładu. ZUS może potwierdzić na podstawie własnej dokumentacji okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne do końca 1998 roku, a także wysokość podstawy wymiaru składek osób zatrudnionych w firmach, które przed 1999 rokiem rozliczały składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w deklaracjach imiennych.

Osoby ubiegające się o polskie świadczenia emerytalno-rentowe zobowiązane są do podania we wniosku numerów PESEL i NIP, a w razie gdy ubezpieczonemu nie nadano tych numerów lub jednego z nich - serii i numeru dowodu osobistego lub paszportu (w tym również paszportu zagranicznego).

Zagraniczne okresy ubezpieczenia lub zamieszkania przebyte w innych niż Polska państwach członkowskich potwierdzają dokumenty wymagane przepisami ustawodawstwa krajowego stosowanego przez instytucję państwa, w którym dana osoba była ubezpieczona. Na podstawie wymienionych dokumentów zagraniczna instytucja właściwa potwierdza na formularzu E 205 (Zaświadczenie dotyczące przebiegu ubezpieczenia) okresy ubezpieczenia lub zamieszkania.

Osoba uprawniona do emerytury lub renty z ZUS zamieszkała za granicą w państwie członkowskim, może otrzymywać swoje świadczenie, zgodnie z dyspozycją złożoną w ZUS:

● w Polsce - na swój rachunek bankowy lub do rąk osoby upoważnionej przez emeryta zamieszkałej w Polsce,

● w państwie zamieszkania, na zagraniczny rachunek bankowy.

Świadczeniobiorca nie ponosi żadnych kosztów związanych z wypłatą przysługującego mu świadczenia na zagraniczny rachunek bankowy. Oczywiście z wyjątkiem opłat bankowych wynikających z umowy prowadzenia rachunku bankowego. Z kolei instytucje ubezpieczeniowe państw członkowskich wypłacają świadczenia bezpośrednio osobom zamieszkałym w Polsce, czyli bez pośrednictwa ZUS.

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dziennik Urzędowy UE L 284)