Kiedy trzeba rozwiązać stosunek pracy, aby ZUS przyznał emeryturę

Możliwość kontynuowania zatrudnienia i osiągania dodatkowych przychodów po nabyciu prawa do emerytury zależy od jej rodzaju.

Uzyskanie emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) nigdy nie było uzależnione od rozwiązania stosunku pracy i tak jest również obecnie. Od 8 stycznia 2009 r. nie obowiązuje również przepis (dotyczący wszystkich emerytur), który uzależniał wypłatę świadczenia od uprzedniego rozwiązania stosunku pracy.

Osoby, które ukończyły powszechny wiek emerytalny i mają ustalone prawo do emerytury, mogą nie tylko kontynuować zatrudnienie, ale również osiągać z tego tytułu (albo innego) przychody w nieograniczonej wysokości. Nie obowiązują ich bowiem wyznaczone przez przepisy progi zarobkowe. ZUS wypłaca im emeryturę w pełnej wysokości, nawet gdy osiągają wysokie przychody.

Hanna K. w styczniu 2010 r. ukończyła 60 lat i wystąpiła z wnioskiem o przyznanie emerytury. Chce kontynuować stosunek pracy aż do osiągnięcia 63 lat. Mimo nierozwiązania stosunku pracy ZUS przyznał jej emeryturę. Będzie ją wypłacał w pełnej wysokości niezależnie od kontynuowania zatrudnienia oraz wysokości osiąganego przychodu.

W przypadku niektórych emerytur przyznawanych we wcześniejszym wieku emerytalnym przepisy również nie wymagają rozwiązania stosunku pracy do nabycia uprawnień. Oznacza to, że osoba występująca o wcześniejszą emeryturę może kontynuować wykonywane dotychczas zatrudnienie. Taką możliwość mają np. osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę pracowniczą, emeryturę z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, emeryturę kolejową czy też emeryturę górniczą na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2007 r.

Natomiast w przypadku wymienionych niżej grup zawodowych przechodzących na wcześniejszą emeryturę nadal obowiązują przepisy, które uzależniają ustalenie uprawnień do tego świadczenia od spełnienia warunku rozwiązania stosunku pracy. Dotyczy to m.in.:

Marek K. (urodzony w 1948 r.) w styczniu 2010 r. zgłosił wniosek o wcześniejszą emeryturę pracowniczą kontynuując zatrudnienie. Spełnił wszystkie warunki wymagane do przyznania tego świadczenia. Pomimo kontynuowania zatrudnienia ZUS przyznał emeryturę, gdyż jej uzyskanie nie jest uzależnione od rozwiązania stosunku pracy. Nie wypłaca jej jednak, bo emeryt uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 4,5 tys. zł.

● emerytury nauczycielskiej przyznawanej na podstawie Karty Nauczyciela,

● emerytury górniczej na zasadach obowiązujących 31 grudnia 2006 r.,

● emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, osób wykonujących pracę górniczą, kolejarzy oraz wykonujących działalność twórczą lub artystyczną.

Przed wystąpieniem o emeryturę górniczą oraz emeryturę przyznawaną na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS pracownik musi rozwiązać wszystkie stosunki pracy, w jakich pozostaje, bez względu na charakter i rodzaj wykonywanej pracy. Nie ma natomiast znaczenia forma rozwiązania stosunku pracy. Z kolei nabycie prawa do emerytury przewidzianej w Karcie Nauczyciela uzależnione jest od rozwiązania stosunku pracy nauczycielskiej. Zasadą jest, że musi ono nastąpić w określonej formie - na wniosek nauczyciela, a tylko w ściśle określonych okolicznościach z inicjatywy dyrektora szkoły.

Marek D. przepracował jako nauczyciel 31 lat. Od 2002 r. był zatrudniony w dwóch szkołach oraz dodatkowo w firmie wydawniczej. Z końcem sierpnia 2009 r. rozwiązał na swój wniosek obydwa stosunki pracy nauczycielskiej i zgłosił wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury z Karty Nauczyciela. Kontynuowanie zatrudnienia poza oświatą nie stanowiło przeszkody do przyznana świadczenia. Ponieważ jednak uzyskuje 2,5 tys. zł z umowy o pracę z firmą wydawniczą, ZUS wypłaca emeryturę w zmniejszonej wysokości.

Gdy przepisy uzależniają uzyskanie wcześniejszej emerytury od rozwiązania stosunku pracy, nie ma przeszkód, by emeryt podjął zatrudnienie ponownie (nawet następnego dnia po złożeniu wniosku o emeryturę). W takim przypadku musi jednak uważać, aby osiągany przychód nie przekraczał odpowiednich progów zarobkowych. Może to bowiem spowodować zawieszenie albo zmniejszenie emerytury.

Jeśli emeryt, który nie ukończył wieku 60 lat (kobieta) i 65 lat (mężczyzna) uzyskuje przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (np. z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy) przekraczający 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (obecnie 2179,70 zł), emerytura podlega zmniejszeniu. Zmniejszenie świadczenia równe jest kwocie przekroczenia tego progu zarobkowego, ale nie może być wyższe niż maksymalna kwota zmniejszenia ustalona dla emerytury w danym okresie (obecnie 467,09 zł). Jeśli świadczeniobiorca osiąga przychód przekraczający 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (obecnie 4048,10 zł), emerytura podlega zawieszeniu.

O uzyskiwaniu przychodu emeryt powinien powiadomić właściwą jednostkę ZUS wypłacającą mu świadczenie. Po zakończeniu roku kalendarzowego, do końca lutego następnego roku, powinien natomiast dostarczyć dokument potwierdzający zarobki w całym poprzednim roku.

Od 1 stycznia 2009 r. ZUS przyznaje emerytury pomostowe. Jednym z warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej jest rozwiązanie stosunku pracy. Osoby, które pracują u kilku pracodawców, muszą rozwiązać wszystkie stosunki pracy. Nie ma natomiast wymogów co do sposobu ich rozwiązania.

Należy zaznaczyć, że przepisy nie wymagają, aby rozwiązywany stosunek pracy dotyczył zatrudnienia w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Prawo do emerytury pomostowej nie zależy bowiem od wykonywania takiego zatrudnienia ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie.

Po nabyciu uprawnień do emerytury pomostowej nie można podjąć wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, z tytułu której przysługuje emerytura. Nie można też rozpocząć wykonywania innej pracy wymienionej w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych (w tzw. nowych wykazach prac). ZUS zawiesiłby bowiem prawo do pobieranego dotychczas świadczenia, bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu. Inne zatrudnienie niż przy pracach w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze można wykonywać, ale przychód uzyskiwany z tego tytułu może spowodować zawieszenie albo zmniejszenie świadczenia.

Andrzej K. przez 30 lat pracował jako kierowca autobusu i po rozwiązaniu stosunku pracy z PKS nabył prawo do emerytury pomostowej. Zamierza podjąć zatrudnienie w prywatnej firmie jako kierowca samochodu dostawczego (z wynagrodzeniem w wysokości 3,4 tys. zł). Praca, którą będzie wykonywał, nie jest wymieniona w wykazach do ustawy o emeryturach pomostowych, a zatem sam fakt jej podjęcia nie spowoduje zawieszenia prawa do emerytury pomostowej. Ponieważ jednak uzyskiwany przychód przekroczy 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS będzie wypłacał emeryturę w zmniejszonej wysokości.

gp@infor.pl

Art. 29, 32, 46, 40, 50, 50a i 50e, 103, 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227).

Art. 4, 17 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).