Jak najkorzystniej rozliczyć się z ZUS

Obowiązujące przepisy przewidują dwa warianty rozliczenia przychodu emeryta i rencisty: w stosunku rocznym oraz miesięcznym. Miesięczny sposób polega na porównaniu kwot tego przychodu osiągniętego w poszczególnych miesiącach rozliczanego roku z dopuszczalnymi kwotami przychodu (70 proc. i 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia) w każdym z tych miesięcy. Z kolei rozliczając przychody w stosunku rocznym, ZUS porównuje kwotę zarobków uzyskanych w danym roku z kwotami granicznymi przychodu ustalonymi dla tego roku. Roczne progi zarobkowe to suma kwot granicznych z poszczególnych miesięcy rozliczanego roku.

Świadczeniobiorca może sam wnioskować o rozliczenie przychodu w jednym z dwóch wymienionych wariantów. Jeśli jednak tego nie zrobi, ale zadba o to, aby w zaświadczeniu lub oświadczeniu został wykazany przychód z poszczególnych miesięcy rozliczanego roku, ZUS i tak wybierze wariant korzystniejszy dla emeryta lub rencisty. Co więcej, nawet wtedy, gdy dostarczony dokument nie zawiera takich informacji, przy wariancie rocznym ZUS informuje o możliwości zastosowania rozliczenia w stosunku miesięcznym, jeżeli będzie to dla osoby uprawnionej korzystniejsze.

Taki sposób obliczenia możliwy jest wówczas, gdy do dnia uprawomocnienia się decyzji rozliczającej (tj. w ciągu miesiąca od jej doręczenia) świadczeniobiorca dostarczy zaświadczenie potwierdzające przychód w podziale na kolejne miesiące roku.

Rozliczenie w stosunku miesięcznym korzystne jest dla emeryta i rencisty szczególnie wtedy, gdy w niektórych miesiącach rozliczanego roku osiągał on przychód znacznie przekraczający niższą kwotę graniczną (niewiele niższy od wyższego progu zarobkowego), a w pozostałych uzyskiwał przychód nieprzekraczający niższego progu zarobkowego. W tym przypadku rozliczenie w formie rocznej mogłoby spowodować zmniejszenie świadczenia za wszystkie miesiące rozliczanego roku. Miesięczny wariant rozliczenia pozwala natomiast uniknąć zmniejszenia emerytury lub renty również za te miesiące, w których świadczeniobiorca nie osiągnął żadnego przychodu lub uzyskał niewielki przychód.

Miesięczny sposób rozliczenia korzystniejszy jest dla świadczeniobiorcy również wtedy, gdy w niektórych miesiącach roku osiągał on przychód znacznie przekraczający wyższą kwotę graniczną, a w pozostałych miesiącach jego zarobki nie przekraczały tej kwoty. Przy tej formie emeryt lub rencista może uniknąć zawieszenia świadczenia również za te miesiące, w których nie miał w ogóle przychodu albo osiągał przychód w wysokości powodującej jedynie zmniejszenie emerytury bądź renty. W przypadku rozliczenia w stosunku rocznym świadczenie mogłoby być zawieszone za wszystkie miesiące rozliczanego roku.

W niektórych przypadkach korzystniejsze dla emeryta i rencisty jest przeliczenie przychodu w wariancie rocznym. Po pierwsze, ma to miejsce wówczas, gdy świadczeniobiorca w niektórych miesiącach rozliczanego roku osiągał przychód niewiele przekraczający niższą kwotę graniczną, a w pozostałych miesiącach nie uzyskiwał żadnych zarobków lub osiągany przychód nie przekroczył tej kwoty. Przy rozliczeniu w stosunku rocznym może się okazać, że świadczenie będzie przysługiwało za wszystkie miesiące w pełnej wysokości. W ten sposób świadczeniobiorca uniknie zmniejszenia emerytury lub renty za miesiące, w których uzyskiwał przychód przekraczający niższą kwotę graniczną.

Roczny wariant korzystny jest dla świadczeniobiorcy również wtedy, gdy w niektórych miesiącach rozliczanego roku osiągał on przychód powodujący zawieszenie świadczenia (ale niewiele przekraczający wyższą kwotę graniczną), a w pozostałych - nie uzyskiwał żadnych zarobków lub miał przychód w wysokości powodującej jedynie zmniejszenie świadczenia. W tej sytuacji rozliczenie roczne może pozwolić na uniknięcie zawieszenia emerytury lub renty za miesiące, w których przychód przekroczył wyższą kwotę graniczną. Świadczenie będzie w tym przypadku przysługiwało za cały rok w pełnej wysokości lub będzie podlegało jedynie zmniejszeniu za wszystkie miesiące rozliczanego roku.

Korzystne będzie rozliczenie przychodu w stosunku rocznym

Gdyby ZUS rozliczył przychód w stosunku miesięcznym uznałby, że za miesiące styczeń - czerwiec 2010 r. renta podlegała zawieszeniu (po przekroczeniu wyższej kwoty granicznej), a za miesiące lipiec - grudzień 2010 r. - maksymalnemu zmniejszeniu (po przekroczeniu niższej kwoty). Korzystniejsze dla ubezpieczonej będzie rozliczenie roczne. Łączna kwota przychodu z 2010 r. (43 200 zł) nie przekracza wyższej rocznej kwoty granicznej (50 316,10 zł), a jest wyższa od niższej rocznej kwoty granicznej (27 093,40 zł) o 16 106,60 zł (43 200 zł - 27 093,40 zł). Przy tej formie ZUS uznałby, że renta za cały rozliczany rok byłaby zmniejszona o maksymalną roczną kwotę zmniejszenia, tj. 4 365,98 zł.

Jeśli przychód emeryta lub rencisty określony w całym roku lub w określonych jego miesiącach przekroczył wyższą kwotę graniczną (odpowiednio miesięczną lub roczną), ale kwota tego przekroczenia jest niższa niż kwota nienależnie pobranych świadczeń za dany miesiąc lub rok, ZUS informuje go o możliwości dokonania dobrowolnej wpłaty na konto Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Aby uniknąć zawieszenia emerytury lub renty, ubezpieczony musi wpłacić różnicę pomiędzy kwotą osiągniętego przychodu a wyższą kwotą graniczną (odpowiednio miesięczną lub roczną), pomniejszoną o zaliczkę na podatek dochodowy.

W przypadku gdy emeryt lub rencista dobrowolnie wpłaci należność na FUS, przyjmuje się, że za okres, za który została ona dokonana, jego przychód był równy wyższej kwocie granicznej, a emerytura lub renta podlega za ten okres jedynie maksymalnemu zmniejszeniu.

Dobrowolna wpłata jest szczególnie korzystna dla takiego świadczeniobiorcy, którego miesięczny lub roczny przychód niewiele przekroczył wyższą kwotę graniczną. Na omawianym rozwiązaniu korzystają również osoby uprawnione do wysokiej emerytury lub renty, nawet jeśli przekroczenie wyższego progu zarobkowego było znaczne.

Maksymalne zmniejszenie emerytury zamiast jej zawieszenia

Jego przychód przekroczył wyższą roczną kwotę graniczną (50 316,10 zł). Przy rozliczeniu w stosunku rocznym ZUS stwierdzi, że emerytura podlega za cały rok zawieszeniu na łączną kwotę 34 152,10 zł (2740,50 zł x 2 + 2867,11 zł x 10). Poinformuje on świadczeniobiorcę o możliwości dobrowolnej wpłaty na FUS kwoty przekroczenia wyższej rocznej kwoty granicznej, tj. 9 083,90 zł (59 400 zł - 50 316,10 zł) pomniejszonej o zaliczkę na PIT. Będzie to dla emeryta korzystne. ZUS stwierdzi, że za cały rok emerytura podlega zmniejszeniu o maksymalną kwotę, tj. o 5820,88 zł. Pozwoli to uniknąć jej zawieszenia na kwotę 34 152,10 zł.

Przypomnijmy, że osoby, które w rozliczanym roku kalendarzowym ukończyły powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (pozwalający im na dorabianie bez żadnych ograniczeń), ale w okresie poprzedzającym miesiąc osiągnięcia tego wieku uzyskiwały przychód, mają możliwość jego rozliczenia ze skróconego okresu rozliczeniowego. Emeryci, którzy w roku kalendarzowym podlegającym rozliczeniu ukończyli powszechny wiek emerytalny, mogą też wnioskować o rozliczenie swojego przychodu na ogólnych zasadach przewidzianych dla wszystkich świadczeniobiorców, a więc z pełnego roku kalendarzowego. ZUS porównuje wówczas ich przychód ze wszystkich miesięcy rozliczanego roku do ustalonych dla tego roku (lub poszczególnych jego miesięcy) kwot granicznych. Może to być dla nich korzystne szczególnie wówczas, gdy po przyznaniu emerytury nie wykonywali zatrudnienia lub mieli bardzo niskie zarobki.

Ogólne zasady korzystniejsze od obliczonego ze skróconego okresu

ZUS sprawdzi, który ze sposobów rozliczenia jest dla ubezpieczonej korzystniejszy. Przy rozliczeniu przychodu wyłącznie z okresu styczeń - lipiec 2010 r. w formie miesięcznej okaże się, że świadczenie będzie maksymalnie zmniejszone w każdym z tych miesięcy ze względu na znaczne przekroczenie niższych miesięcznych kwot granicznych. W celu rozliczenia ze wspomnianego okresu w formie rocznej ZUS ustali roczne graniczne kwoty przychodu dla tego okresu, tj. 15 814,20 zł (niższa kwota graniczna) oraz 29 368,90 zł (wyższa kwota graniczna), a także maksymalną roczną kwotę zmniejszenia, tj. 3 377,53 zł. Przychód z okresu styczeń - lipiec 2010 r. (19 600 zł) będzie więc niższy od wyższego progu zarobkowego, ale przekroczy niższą kwotę graniczną o 3 785,80 zł, powodując maksymalne zmniejszenie emerytury. W tym przypadku korzystniejsze będzie dla ubezpieczonej rozliczenie na ogólnych zasadach. Przychód z całego roku (25 200 zł) nie przekroczył niższej rocznej kwoty granicznej (27 093,40 zł), w związku z czym przy tej formie rozliczenia emerytura przysługiwałaby jej za cały rok w pełnej wysokości.

Aby ZUS mógł rozliczyć przychód w sposób przewidziany dla ogółu świadczeniobiorców, emeryt, który ukończył powszechny wiek emerytalny, musi poinformować ZUS o przychodzie z całego ubiegłego roku najpóźniej przed uprawomocnieniem się decyzji rozliczającej przychód ze skróconego okresu rozliczeniowego.

Marek Opolski

dgp@infor.pl

Par. 6 - 9 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).