Ile mogą dorobić emeryt i rencista

Obowiązujące przepisy przewidują nieograniczone możliwości dorabiania jedynie dla tych emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat (w przypadku kobiet) i 65 lat (dla mężczyzn). Począwszy od miesiąca osiągnięcia tego wieku, mogą oni uzyskiwać wysokie przychody bez żadnych konsekwencji dla wypłaty swojego świadczenia. Ograniczenie możliwości zarobkowania nie dotyczy też osób uprawnionych do rent dla inwalidów wojennych, rent dla inwalidów wojskowych, których niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową, a także rent rodzinnych przysługujących po osobach uprawnionych do tych świadczeń, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą wojskową.

Pozostali emeryci i renciści mogą uzyskiwać nieograniczony przychód tylko z nielicznych rodzajów działalności. Jeśli wykonują pracę zarobkową objętą obowiązkiem ubezpieczeń społecznych lub pozostają w służbie, uzyskany przez nich przychód może spowodować zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia.

Emeryci, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny, mogą uzyskiwać przychody w nieograniczonej wysokości, również z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. W tym przypadku wystarczy ustalenie prawa do jakiejkolwiek emerytury, w tym również tej przyznanej w obniżonym wieku emerytalnym. Nie ma natomiast znaczenia, czy przyznana emerytura jest faktycznie wypłacana. Z nieograniczonych możliwości dorabiania mogą korzystać również ci emeryci, którzy mają zawieszone prawo do emerytury, gdyż pobierają inne korzystniejsze świadczenie.

Na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury bądź renty wpływa osiąganie przychodu z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Dotyczy to m.in.:

● pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy lub na podstawie umowy o pracę nakładczą,

● pracy wykonywanej na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub współpracy przy wykonywaniu tych umów,

● prowadzenia pozarolniczej działalności (w tym działalności gospodarczej) oraz współpracy przy jej wykonywaniu,

● wykonywania odpłatnie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania.

Nie ma znaczenia, czy przychód uzyskany z wymienionych działalności został faktycznie oskładkowany. Zasady dotyczące zawieszania i zmniejszania świadczenia stosuje się bowiem także wtedy, gdy składki na ubezpieczenia społeczne nie były opłacone z uwagi np. na ustalone prawo do emerytury lub renty.

Zawieszenie lub zmniejszenie emerytury bądź renty może spowodować również osiąganie przychodu z tytułu służby pełnionej m.in. w: Wojsku Polskim, policji, Służbie Więziennej.

Emeryci i renciści mogą uzyskiwać nieograniczone zarobki z działalności niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. Na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury bądź renty nie wpływa więc przychód (bez względu na jego wysokość) uzyskiwany m. in. z tytułu:

● umów o dzieło zawartych z innym podmiotem niż własny pracodawca (o ile umowy te nie są wykonywane na rzecz własnego pracodawcy),

● praw autorskich i patentowych,

● wynajmu lub dzierżawy nieruchomości albo lokali (chyba że wynajem lub dzierżawa stanowią przedmiot działalności gospodarczej),

● honorariów za działalność twórczą lub artystyczną,

● umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, wykonywanej przez uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych, a także studentów, do czasu ukończenia 26. roku życia.

Emeryci i renciści, którzy uzyskują przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby, muszą uważać, aby nie przekroczył on określonych przepisami progów zarobkowych.

Pierwszy z nich - tzw. wyższa kwota graniczna - wynosi 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (od 1 grudnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r. - 4164 zł, a od 1 marca 2011 r. do 31 maja 2011 r - 4469,70 zł). Przekroczenie tego progu skutkuje tym, że emerytura lub renta podlega zawieszeniu.

Drugi próg zarobkowy to tzw. niższa kwota graniczna. Wynosi ona 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (od 1 grudnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r. - 2 242,20 zł, a od 1 marca 2011 r. do 31 maja 2011 r - 2406,80 zł). Jeśli osoba uprawniona przekroczyła ten limit, a jej przychód nie był wyższy od wyższego progu zarobkowego, świadczenie podlega odpowiedniemu zmniejszeniu. Zmniejszenie to równe jest kwocie przekroczenia niższego limitu, ale nie może być wyższe niż maksymalna kwota zmniejszenia ustalona dla emerytury lub renty w danym okresie.

W przypadku, gdy renta rodzinna przysługuje kilku członkom rodziny, przychód, który osiąga jeden z nich, wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie wyłącznie tej części renty, która mu przysługuje. Jeśli zadeklarowany przez niego przychód przekracza niższą kwotę graniczną (70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), ale nie przekracza wyższego progu zarobkowego (130 proc. przeciętnego wynagrodzenia) należna mu część świadczenia podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia niższej kwoty granicznej. Obniżenie nie może być jednak wyższe od maksymalnej kwoty zmniejszenia ustalonej w wysokości proporcjonalnej do liczby uprawnionych członków rodziny. Do końca lutego 2011 r. maksymalna kwota zmniejszenia renty rodzinnej, do której jest uprawniona jedna osoba, wynosi 415,39 zł, a od 1 marca 2011 r. będzie to 428,27 zł. W przypadku renty rodzinnej dla dwóch osób maksymalna kwota zmniejszenia wynosi 207,70 zł, a od 1 marca - 214,14 zł.

Zarówno wyższa, jak i niższa kwota graniczna ulegają zmianie co trzy miesiące, wraz ze zmianą wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w ostatnim kwartale ogłaszanego przez prezesa GUS. Nowe kwoty wyznaczone na podstawie tego wskaźnika obowiązują od 1 marca, 1 czerwca, 1 września i 1 grudnia danego roku.

Emeryci i renciści muszą niezwłocznie powiadomić jednostkę ZUS o podjęciu służby lub działalności zarobkowej objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Powinni w tym celu wypełnić specjalnie do tego przeznaczony druk ZUS Rw-73 "Oświadczenie emeryta - rencisty o zamiarze osiągania lub nieosiągania przychodu". W oświadczeniu tym należy przede wszystkim zakreślić właściwy tytuł (tytuły) osiągania przychodu, a następnie wskazać, czy będzie on powodował zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia, czy też nie wywoła takich skutków.

Po otrzymaniu od osoby uprawnionej oświadczenia na druku ZUS Rw-73 o podjęciu działalności zarobkowej oraz o wysokości deklarowanego przychodu organ rentowy decyduje albo o dalszej wypłacie świadczenia w dotychczasowej kwocie, albo o konieczności jego zawieszenia lub zmniejszenia. Jeśli po dostarczeniu do ZUS tego oświadczenia nastąpi u świadczeniobiorcy zmiana wysokości przychodu, która wpływałaby na dalsze wypłacanie świadczenia, emeryt lub rencista powinien zgłosić taką zmianę do właściwej jednostki ZUS, wypełniając ponownie wspomniane oświadczenie na druku ZUS Rw-73. W zależności od tego, czy świadczenie było dotychczas wypłacane w całości, zmniejszone, czy zawieszone, w przypadku otrzymania ponownego oświadczenia ZUS może dokonać odpowiedniej zmiany co do dalszej wypłaty emerytury lub renty.

W inny sposób informują ZUS o osiąganiu przychodu osoby ubiegające się dopiero o przyznanie emerytury lub renty. Nie wypełniają one bowiem odrębnego oświadczenia, lecz składają odpowiednią deklarację we właściwej części formularza wniosku o jedno z tych świadczeń.

Obowiązek powiadomienia ZUS o osiąganiu przychodu ciąży również na płatnikach składek opłacających składki na ubezpieczenia społeczne za osoby uprawnione do emerytury lub renty. Jeśli jednak płatnik dopilnował, aby ubezpieczony powiadomił ZUS o osiąganiu przychodu, nie musi sam dostarczać odpowiedniej informacji.

Emeryci i renciści muszą niezwłocznie powiadomić jednostkę ZUS o podjęciu służby lub działalności zarobkowej objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych.

Marek Opolski

dgp@infor.pl

Art. 103 - 104 oraz art. 127 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn.zm.).