Poradnia ubezpieczeniowa

Tak. Obecnie obowiązujące przepisy dotyczące ustalania wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy przewidują, że świadczenie to stanowi sumę następujących składników:

● 24 proc. kwoty bazowej (tzw. część socjalna świadczenia),

● po 1,3 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów składkowych (tzw. część należna za okresy składkowe),

● po 0,7 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów nieskładkowych (tzw. część należna za okresy nieskładkowe),

● po 0,7 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista ukończyłby 60 lat (tzw. staż hipotetyczny).

Przy ustalaniu wysokości renty okresy składkowe, nieskładkowe i hipotetyczne zaliczane są zawsze z uwzględnieniem pełnych miesięcy.

Ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, która wejdzie w życie 1 stycznia 2013 r., wprowadzi nowe zasady ustalania ostatniego z wymienionych składników renty z tytułu niezdolności do pracy. W związku ze stopniowym wydłużaniem powszechnego wieku emerytalnego odpowiednio podwyższany będzie również wiek uwzględniany przy ustalaniu stażu hipotetycznego. Nadal będzie to powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet, ale dla ubiegających się o przyznanie renty osób urodzonych po 31 grudnia 1952 r. (zarówno kobiet, jak i mężczyzn) wiek ten będzie odpowiednio wydłużony (w zależności od kwartału, w którym się urodziły). Dzięki temu osoby te będą mogły liczyć na ustalenie stażu hipotetycznego w wyższej wysokości niż obecnie, a tym samym - na wyższą kwotę renty z tytułu niezdolności do pracy.

W związku z tym, że czytelnik urodził się po 30 września 1953 r., powszechny wiek emerytalny uprawniający do uzyskania emerytury wyniesie dla niego 67 lat. Ustalając jednak wiek uwzględniany przy obliczaniu stażu hipotetycznego, ZUS uwzględni powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet urodzonych w okresie od 1 października do 31 grudnia 1962 r., tj. 63 lata i 4 miesiące.

Jeśli czytelnik wystąpi z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy po 31 grudnia 2012 r., to ustalając przy obliczaniu tego świadczenia staż hipotetyczny, ZUS uwzględni po 0,7 proc. podstawy wymiaru renty za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym czytelnik ukończy 63 lata i 4 miesiące. Gdyby przykładowo wniosek został zgłoszony na początku stycznia 2013 r., ZUS ustali staż hipotetyczny za 13 lat i 2 miesiące (taki będzie wymiar okresu przypadającego od dnia zgłoszenia wniosku do dnia ukończenia 63 lat i 4 miesięcy).

Podstawa prawna

Art. 62 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 13 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

Nie. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które pracowały na kolei, mogą ubiegać się o przyznanie emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeśli:

● udowodniły na 1 stycznia 1999 r. okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat w przypadku mężczyzn, w tym 15-letni okres zatrudnienia na kolei,

● ukończyły obniżony wiek emerytalny uprawniający do uzyskania emerytury kolejowej (60 lat w przypadku mężczyzn),

● nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyły wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa,

● rozwiązały stosunek pracy (jeśli są pracownikami).

1 stycznia 2013 r. wejdzie w życie ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Wprowadzi ona wiele zmian w przepisach emerytalno-rentowych. Jedna z nich dotyczy wcześniejszej emerytury przysługującej na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wspomniana nowelizacja zniesie bowiem warunek rozwiązania stosunku pracy wymagany do przyznania tego świadczenia. Osoby, które będą ubiegały się o uzyskanie takiej emerytury po 31 grudnia 2012 r., nie będą więc musiały rozwiązywać stosunku pracy, aby ZUS ustalił im uprawnienia emerytalne.

Warto jednak przypomnieć, że od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przewidujący zawieszenie prawa do każdej emerytury (oprócz tej przyznawanej z urzędu) dla osób, które nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego świadczenia. Zawieszenie prawa do emerytury dla osób kontynuujących zatrudnienie następuje niezależnie od wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu. Pobieranie emerytury uzależnione jest od rozwiązania wszystkich stosunków pracy, w jakich emeryt pozostawał przed nabyciem uprawnień, bez względu na wymiar czasu pracy.

Nowelizacja z 11 maja 2012 r. nie wprowadza zmian dotyczących pobierania przyznanej emerytury, w tym również tej wcześniejszej przewidzianej w art. 184 ustawy emerytalnej. Wspomniany art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nadal będzie obowiązywał po 31 grudnia 2012 r. W związku z tym, aby pobierać taką emeryturę, trzeba będzie rozwiązać stosunek pracy nawiązany przed przejściem na to świadczenie.

Podstawa prawna

Art. 103a, art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 20 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

Tak. Prawo do świadczenia kompensacyjnego ulega zawieszeniu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 Karty nauczyciela (m.in. w szkole), bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu.

Użyte w ustawie o świadczeniach kompensacyjnych sformułowanie "praca w jednostkach" sugeruje, iż chodzi o każde zatrudnienie w tych placówkach, a nie tylko pracę nauczycielską. Tak więc osoby, które nabywają prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego i chcą pobierać to świadczenie, nie mogą podejmować ponownie jakiegokolwiek zatrudnienia w szkole i innych jednostkach wymienionych w art. 1 Karty nauczyciela.

Możliwe jest natomiast pobieranie świadczenia kompensacyjnego w razie podjęcia innej działalności zarobkowej niż praca w placówkach wymienionych w Karcie nauczyciela. Jeśli jednak jest to działalność podlegająca obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (np. zatrudnienie na podstawie stosunku pracy czy też umowy-zlecenia), przychód ten może spowodować zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia kompensacyjnego (stosuje się w tym zakresie zasady określone w ustawie o emeryturach i rentach z FUS). Jeśli więc przychód ze wspomnianej działalności zarobkowej nie przekroczy 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (obecnie - 2447,80 zł), świadczenie kompensacyjne wypłacane jest w pełnej wysokości. W przypadku gdy osiągnięty przychód przekracza ten próg, ale nie przekracza 130 proc. tego wynagrodzenia (obecnie - 4545,90 zł), świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia tego progu, nie więcej jednak niż o maksymalną kwotę zmniejszenia przewidzianego dla emerytury (obecnie 528,00 zł). Jeśli natomiast przychód przekracza 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS zawiesza prawo do świadczenia kompensacyjnego.

Podstawa prawna

Art. 9 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800 z późn. zm.).

Art. 103-106 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent