Poradnia ubezpieczeniowa

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyłączona jest wartość ubioru służbowego (umundurowania), którego używanie należy do obowiązków pracownika, lub ekwiwalent pieniężny za ten ubiór. Taka regulacja wynika z rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Zarówno przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i wspomnianego rozporządzenia nie definiują pojęcia ubioru służbowego ani też umundurowania. Jednak w par. 2 ust.1 pkt 10 rozporządzenia wyraźnie wskazano na obowiązek używania ubioru służbowego jako przesłankę zastosowania wyłączenia przychodu z podstawy wymiaru składek. W związku z tym należy uznać, iż ubiorem służbowym będzie taki, którego noszenie przy świadczeniu pracy jest obowiązkiem pracownika.

Ubiór służbowy powinien się czymś wyróżniać (barwą, krojem, zawierać logo pracodawcy), czymś powodującym, że niemożliwe czy też niecelowe byłoby używanie go na potrzeby prywatne pracownika. Oznacza to, że strój służbowy może być wykorzystywany jedynie do celów związanych ze świadczeniem pracy. W sytuacji gdy te warunki będą spełnione, wartość ubioru służbowego będzie wyłączona z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społecznie i w konsekwencji ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli natomiast ubiór nie będzie miał cech wyróżniających go od zwykłego ubrania, to wartość takiego świadczenia będzie stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Osoba wykonująca umowę-zlecenie podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia jej rozwiązania lub wygaśnięcia.

Zleceniobiorca, który z umowy-zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podlega także ubezpieczeniu wypadkowemu. Obowiązkowa jest oczywiście także składka na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast dobrowolne jest jedynie ubezpieczenie chorobowe.

Przedstawione zasady opłacania składek z umowy-zlecenia stosuje się także do zleceniobiorców, którzy mają ustalone prawo do emerytury lub renty.

Dlatego w analizowanej sytuacji zleceniobiorca powinien zostać zgłoszony do ubezpieczeń (na druku ZUS ZUA) od 1 października 2012 r.

Gdy odpłatność w umowie została ustalona kwotowo (a tak jest w opisanej sytuacji), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zleceniobiorców stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskiwany z tytułu wykonywania umowy-zlecenia. Wypłacony w danym miesiącu przychód płatnik wykazuje w imiennym raporcie miesięcznym składanym za ubezpieczonego. Gdy w danym miesiącu zleceniobiorca nie uzyskuje żadnego przychodu, wykazuje się zerową podstawę wymiaru i zerową kwotę składek.

Jeśli wynagrodzenie ze zlecenia zostaje wypłacone w następnym miesiącu po zakończeniu wykonywania umowy i wyrejestrowaniu zleceniobiorcy z ubezpieczeń (na druku ZSWA), to należne składki powinny być wykazane w imiennym raporcie miesięcznym z kodem 30 00 XX składanym za miesiąc, w którym nastąpi wypłata. Gdy zatem w przedstawionej sytuacji wypłata wynagrodzenia nastąpi w styczniu 2012 roku, a umowa będzie trwała do końca grudnia 2012 roku, to za styczeń płatnik powinien złożyć raport ZUS RCA z kodem 30 00 XX i od wypłaconego przychodu naliczyć i opłacić należne składki.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 4a, art. 18 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. W myśl art. 9 ust. 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące pozarolniczą działalność (o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1) mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury. Na podstawie tego przepisu obowiązkiem ubezpieczeń zostały objęte wyłącznie osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, które równocześnie wykonują pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Zgodnie z prawem upadłościowym i naprawczym syndyk jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Nie jest natomiast osobą, o której mowa w art. 8 ust.6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli nie jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Oznacza to, że art. 9 ust. 4c nie dotyczy syndyka, który ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Do syndyka jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność ma natomiast zastosowanie art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i tym samym podlega on w tym okresie dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a obowiązkowe jest dla niego wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 157 ust. 4 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.).

Art. 8 ust. 6, art. 9 ust. 4c, art. 9 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie. W 2012 roku roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi 105 780 zł. Przy ustalaniu tego rocznego limitu należy uwzględnić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ze wszystkich tytułów, z których dana osoba podlegała (obowiązkowo lub dobrowolnie) ubezpieczeniom.

Od 1 września 2009 r. każda osoba pobierająca zasiłek macierzyński obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Dlatego przy ustalaniu rocznej podstawy wymiaru ten tytuł trzeba również uwzględnić. Jeśli jednak osoba uprawniona do zasiłku osiągnie w danym roku kalendarzowym roczny limit podstawy wymiaru to od wypłacanego jej zasiłku pracodawca nie powinien wykazywać składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W przedstawionej sytuacji płatnik będzie musiał za grudzień złożyć za pracownicę raport ZUS RCA z kodem tytułu do ubezpieczeń 12 40 XX i wykazać zerową podstawę wymiaru składek i zerowe kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 18 ust. 6, art. 19 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych otrzymywany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy z wyłączeniem wynagrodzenia za czas choroby oraz zasiłków. Z podstawy wymiaru składek wyłączone są również przychody wymienione w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Pracodawca w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA składanym za pracownika powinien uwzględnić przychód (stanowiący podstawę wymiaru składek), który został mu wypłacony lub postawiony do jego dyspozycji od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, za który składany jest raport. Od tak ustalonego przychodu należy naliczyć oraz opłacić składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Artykuł 18 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma do pracowników zastosowania. Przepis ten dotyczy ubezpieczonych, za których składki mogą być opłacane od najniższej podstawy wymiaru składek, np. osób prowadzących działalność gospodarczą. W sytuacji gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą rozpoczyna ją w trakcie miesiąca, minimalną podstawę wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie.

Pracodawca ma natomiast obowiązek naliczyć za pracowników składki od kwoty wypłaconego wynagrodzenia. Minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku pracowników nie jest określona. Oczywiście odrębną kwestią jest ustalenie, zgodnie z przepisami prawa pracy, właściwego wynagrodzenia, jakie powinno zostać wypłacone pracownikowi, jeśli wykonuje on pracę przez niepełny miesiąc. Regulują to przepisy rozporządzenia w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy. Jednak nawet gdy pracodawca błędnie ustali kwotę, jaką powinien wypłacić za część miesiąca, i kwotę tę wypłaci, to od niej powinien naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Par. 12 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).