Poradnia ubezpieczeniowa

Wynagrodzenie za czas choroby nie przysługuje w przypadkach, w których pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Wypłata tych świadczeń zależy zwykle od okresu zatrudnienia (ubezpieczenia). Dla pracownika okres ten wynosi 30 dni. Zatem pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego zatrudnienia (podlegania ubezpieczeniu chorobowemu). Od tej zasady są wyjątki, ale stwierdzamy, że w analizowanej sytuacji (z uwagi na przedstawiony stan faktyczny) nie mają zastosowania.

Z powyższego wynika, że skoro pracownik zachorował przed upływem 30 dni od zatrudnienia (ubezpieczenia), wynagrodzenie chorobowe mu nie przysługuje. W takiej sytuacji płatnik powinien za niego złożyć raport RSA i wykazać okres niezdolności do pracy i kod świadczenia/przerwy - 151 (okres usprawiedliwionej nieobecności bez prawa do wynagrodzenia lub zasiłku).

Kwotę należnego wynagrodzenia chorobowego oraz okres, za który przysługuje, należy natomiast wykazać w raporcie ZUS RSA złożonym za miesiąc, w którym to wynagrodzenie zostanie wypłacone.

Pamiętać trzeba, że wynagrodzenie za czas choroby wyłączone jest z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi natomiast podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne i dlatego musi być uwzględnione w raporcie ZUS RCA.

Podstawa prawna

Art. 92 par. 3 pkt 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 18 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164 poz. 1027 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Pracownik, który jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z umowy o pracę, a ubezpieczenia z działalności są dobrowolne. Opłacanie składek z tytułu prowadzonej działalności jest obowiązkowe tylko gdy wynagrodzenie z umowy o pracę (określone w tej umowie) jest niższe od minimalnego.

W analizowanej sytuacji osoba, która urodziła dziecko i w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim pobierała zasiłek macierzyński, obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegała z zasiłku macierzyńskiego.

Pracodawca, który wypłaca zasiłek, musi wykazać należne składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w raporcie ZUS RCA z kodem 12 40 XX. Składki te są naliczane od kwoty wypłaconego zasiłku. Z prowadzonej w tym okresie działalności gospodarczej ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne, a obowiązkowa jest tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Sytuacja ulega zmianie, gdy kończy się okres urlopu macierzyńskiego i ubezpieczona zaczyna korzystać z urlopu wychowawczego. Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym podlega bowiem obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie ma innych tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń oraz ustalonego prawa do emerytury lub renty. Pracownica na urlopie wychowawczym podlega również obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdy jest to jej jedyny tytuł do tego ubezpieczenia.

Należne za osobę na urlopie wychowawczym składki wykazuje pracodawca w imiennym raporcie miesięcznym z kodem 12 11 XX. Powinien on uzyskać od pracownicy oświadczenie, czy spełnia wymienione wyżej warunki do podlegania ubezpieczeniom.

Trzeba jednak pamiętać, że gdy w okresie urlopu wychowawczego będzie prowadzona działalność gospodarcza, to będzie ona stanowiła tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń i żadne składki z urlopu wychowawczego nie powinny być wykazywane. Wówczas pracodawca nie składa raportu ZUS RCA z kodem 12 11 XX, a tylko raport ZUS RSA, w którym wykazuje okres udzielonego urlopu wychowawczego i kod świadczenia/przerwy - 121 (urlop wychowawczy).

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 1 - 1a, art. 9 ust. 6, art. 36 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Podstawę wymiaru zasiłków stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy poprzedzających powstanie niezdolności do pracy z powodu opieki. Gdy pracownik jest zatrudniony przez okres krótszy niż 12 miesięcy, to należy ustalić podstawę z pełnych kalendarzowych miesięcy zatrudnienia. W analizowanej sytuacji podstawę wymiaru zasiłku opiekuńczego stanowi zatem przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za kwiecień i maj 2012 roku. Wynagrodzenia za marzec nie uwzględnia się, ponieważ jest to pierwszy niepełny miesiąc zatrudnienia pracownika.

W podstawie wymiaru zasiłku należy także uwzględnić premię miesięczną, gdyż zgodnie z regulaminem premiowania pracownik nie zachowuje do niej prawa za okres pobierania tego świadczenia. Premie te dolicza się do wynagrodzenia za miesiąc, za który przysługują.

Dokonując obliczeń trzeba pamiętać, że przez wynagrodzenie należy rozumieć przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz chorobowe, finansowanych ze środków ubezpieczonego (zwykle 13,71 proc.).

Podstawa wymiaru zasiłku opiekuńczego w analizowanej sytuacji wynosi 3701,84 zł. Wyliczono ją w następujący sposób:

● zsumowano wynagrodzenie i premię za kwiecień, pamiętając o odliczeniach (4000 zł x 13,71 proc. = 548,40 zł; 4000 zł - 548,40 zł = 3451,60 zł; 300 zł x 13,71 proc. = 41,13 zł; 300 zł - 41,13 zł = 258,87 zł, 3451,60 zł + 258,87 zł = 3710,47 zł) z wynagrodzeniem i premią za maj (280 zł x 13,71 proc. = 38,39 zł; 280 zł - 38,39 zł = 241,61 zł; 3451,60 zł + 241,61 zł = 3693,21 zł),

● ustalono przeciętne miesięczne wynagrodzenie z dwóch miesięcy (3710,47 zł + 3693,21 zł = 7403,68 zł; 7403,68 zł: 2 miesiące = 3701,84 zł).

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1 i art. 42 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Osoba zatrudniona na podstawie umowy-zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Obowiązek ubezpieczeń istnieje w okresie od dnia oznaczonego w tej umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia.

Składki na ubezpieczenia społeczne za zleceniobiorcę są opłacane od przychodu w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jaki zleceniobiorca uzyskuje w związku z wykonywaniem umowy. Obowiązek naliczania i odprowadzenia składek istnieje nie tylko w okresie wykonywania umowy-zlecenia, ale również po wyrejestrowaniu zleceniobiorcy z ubezpieczeń, gdy po tym dniu otrzymuje on wynagrodzenie za wcześniej świadczoną pracę.

W przedstawionej sytuacji nie występuje zbieg tytułów do ubezpieczeń, który mógłby spowodować, że od przychodu ze zlecenia byłaby należna tylko składka zdrowotna. W okresie wykonywania umowy zleceniobiorca nie był pracownikiem i jego jedynym tytułem do ubezpieczeń było zlecenie. Wypłata wynagrodzenia po zakończeniu wykonywania umowy-zlecenia nie ma wpływu na obowiązek ubezpieczeń. Zatem za zleceniobiorcę należy rozliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Ustalając obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego zleceniobiorcy, należy brać pod uwagę okres, za który wynagrodzenie jest należne, a nie ten, w którym zostało ono wypłacone.

Z uwagi, że wypłata wynagrodzenia z umowy-zlecenia nastąpi w czerwcu, a więc w następnym miesiącu po wyrejestrowaniu zleceniobiorcy z ubezpieczeń, rozliczenia należnych składek należy dokonać w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA, z kodem tytułu ubezpieczenia 30 00 XX.

Podstawa prawna

Art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).