Resort pracy i ZUS wyjaśniają: odpowiednio nie oznacza tak samo

Od 1 stycznia 2012 r. podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej z tytułu urlopu wychowawczego odpowiada kwocie stanowiącej 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego przez GUS za ostatni kwartał roku kalendarzowego. Jednak podstawa ta nie może przewyższać przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy. Podstawę wymiaru do składek stanowi kwota niższa, czyli albo 60 proc. krajowego wynagrodzenia ogłoszonego przez GUS, albo faktyczne wynagrodzenie pracownika sprzed urlopu.

Problem pojawił się w związku z ustaleniem średniej miesięcznej pensji pracownika w celu porównania go z kwotą 60 proc. wynagrodzenia. Nie ma bowiem przepisów regulujących tę kwestię. ZUS wyjaśnił, że należy tu stosować przepisy art. 36 i następnych ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 ze zm.); dalej ustawa zasiłkowa.

Płatnicy mieli jednak wątpliwości, czy na pewno wszystkie te regulacje bezwzględnie mają zastosowanie dla potrzeb ustalenia podstawy składkowej u pracowników będących na urlopach wychowawczych. Chodziło tu np. o składniki wynagrodzenia niezmniejszane za okres choroby i pobierania zasiłków. Mimo że składniki te często podlegają oskładkowaniu, to nie mogą być wliczane do podstawy zasiłku. Ale czy pomijać je także przy ustalaniu wynagrodzenia u pracowników na urlopie wychowawczym?

Te i inne wątpliwości rozwiał departament ubezpieczeń społecznych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, zajmując stanowisko w sprawie zasad ustalania podstawy wymiaru składek z racji urlopu wychowawczego. W ślad za tym ZUS również wydał poradnik, w którym potwierdził opinię resortu pracy. Poniżej omówimy najważniejsze zasady, jakie stosuje się przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek z tytułu urlopu wychowawczego (odróżniające je od obliczania wynagrodzenia dla podstawy zasiłkowej).

Co wliczamy do podstawy

Przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia należy uwzględniać wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy, o ile stanowiło podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe. A więc uwzględnia się wszystkie składniki przychodu uzyskiwane ze stosunku pracy, które nie zostały wyłączone z podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe pracownika, na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) lub par. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.). Jednym słowem, wliczane są tu wszystkie składniki wynagrodzenia i świadczenia, które nie są zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne lub nie są wyłączone z podstawy ich wymiaru (np. wynagrodzenie chorobowe). Zatem, przy ustalaniu podstawy wymiaru składek z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym nie należy wyłączać w szczególności:

wnagród uznaniowych,

wdodatków stażowych,

wdodatków służbowych i funkcyjnych,

wnagród za ukończenie przez pracownika szkoły (studiów), jednorazowych nagród z okazji ślubu pracownika lub z okazji urodzenia się dziecka pracownika,

wkosztów wynajmu przez pracownika mieszkania sfinansowanego lub dofinansowanego przez pracodawcę,

wdopłat pracodawcy do dodatkowego ubezpieczenia pracownika,

wbonów lub wypłat w gotówce przyznawanych w jednakowej wysokości lub jednakowym wskaźnikiem procentowym w stosunku do płacy pracownika, określonej w umowie o pracę, wszystkim pracownikom lub grupom pracowników, z okazji uroczystych dni, świąt, rocznicy powstania firmy itp.,

wskładników wynagrodzenia, nieuzależnionych bezpośrednio od indywidualnego wkładu pracy pracownika, ale od wyników grupy pracowników lub całego zakładu pracy.

Nie mniej niż obecna płaca minimalna

Jeśli pracownica była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, czyli miała zagwarantowane minimalne wynagrodzenie, to podstawa wymiaru składek z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym nie może być niższa niż aktualnie obowiązująca kwota minimalnego wynagrodzenia. W przypadku pracowników zatrudnionych na część etatu, którzy w umowie o pracę mieli zapewnioną kwotę minimalnego wynagrodzenia, ale odpowiednio zmniejszoną proporcjonalnie do wielkości etatu, podstawę wymiaru składek z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym stanowi odpowiednio pomniejszona kwota aktualnego minimalnego wynagrodzenia. [przykład 1, 2]

Bez względu na zmianę wymiaru czasu pracy

Zmiana wymiaru czasu pracy nie ma wpływu na zmianę zasad ustalania przeciętnego wynagrodzenia za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy. To oznacza, że do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia należy przyjmować wszystkie wynagrodzenia, zarówno z okresu przed, jak i po zmianie wymiaru czasu pracy. Przykładowo: pracownica przebywa na urlopie wychowawczym od 15 września 2011 r. Do 30 czerwca 2011 r. była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 lipca 2011 r. - na 3/4 etatu. W tej sytuacji do ustalenia podstawy wymiaru składek przyjmuje się wynagrodzenie za okres od 1 września 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r.

Przerwa w urlopie

Podstawę wymiaru składek oblicza się na nowo, jeżeli w okresie przebywania na urlopie wychowawczym była przerwa (w związku z powrotem do pracy), która trwała co najmniej 3 miesiące kalendarzowe. Nie ma znaczenia, że pomiędzy urlopami nastąpiła zmiana wymiaru czasu pracy.

Przychody trzeba sumować

W przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniu uwzględnia się także wynagrodzenie uzyskiwane z umów agencyjnych, zlecenia, o świadczenie usług albo umów o dzieło zawartych z pracodawcą, z którym osoba pozostaje w stosunku pracy, lub w ramach których praca jest wykonywana na rzecz tego pracodawcy, realizowanych w okresie przyjmowanym do ustalenia podstawy wymiaru z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Wynagrodzenie przyjmuje się bez uzupełniania.

Jeżeli w trakcie urlopu wychowawczego wygaśnie prawo do określonego składnika wynagrodzenia, uwzględnionego w przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniu, przysługującego w myśl umowy o pracę lub innego aktu nawiązującego stosunek pracy do określonego terminu (np. dodatek funkcyjny), albo gdy nastąpi zaprzestanie wypłaty takiego składnika wynagrodzenia, pracodawca nie musi ponownie ustalać podstawy wymiaru składek z tytułu urlopu wychowawczego. Nie ma znaczenia również, czy składnik wynagrodzenia został włączony w całości lub w części do innego lub zamieniony na inny składnik wynagrodzenia.

Na równi z wynagrodzeniem

Zasiłek wyrównawczy, pomimo że nie stanowi podstawy wymiaru składek, przy ustalaniu podstawy wymiaru składek z tytułu urlopu wychowawczego jest traktowany na równi z wynagrodzeniem za pracę. Podlega uwzględnieniu przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy.

PRZYKŁAD 1

Wyrównanie do 1500 zł

Pracownica jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy od 2010 r. Rozpoczęła urlop wychowawczy od 13 lutego 2011 r. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy wyniosło 1.495,20 zł. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym od 1 stycznia 2012 r. wynosi 1500 zł, bo taka jest stawka płacy minimalnej w 2012 r.

PRZYKŁAD 2

Na niepełnym etacie

Od 1 lutego 2011 r. pracownica jest zatrudniona w połowie wymiaru czasu pracy. Jest to jej pierwszy rok pracy. Od 20 października 2011 r. przebywa ona na urlopie wychowawczym. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od lutego do września 2011 r., tj. 8 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy, wyniosło 554,40 zł (1/2 z 1108,80 zł; 80 proc. z 1386 zł).

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym od 1 stycznia 2012 r. wynosi 600 zł, ale tylko za styczeń i luty. Od 1 marca 2012 r. nie będzie już w pierwszym roku pracy i jej wynagrodzenie wzrośnie do pełnej stawki, tj. do 750 zł (1500 zł / 2).

@RY1@i02/2012/072/i02.2012.072.21700110b.802.jpg@RY2@

Izabela Nowacka, ekspert ds. wynagrodzeń

Izabela Nowacka

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6, art. 18 ust. 5b, ust. 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn.zm.).