Ani zmiana firmy, ani jej likwidacja nie pozbawiają pracownika oszczędności na emeryturę

Co się dzieje z odłożonymi w pracowniczych programach emerytalnych pieniędzmi, gdy pracodawca upada lub znika?

W praktyce żaden pracodawca o niepewnej sytuacji finansowej nie podejmie się utworzenia i prowadzenia pracowniczego programu emerytalnego. I to nie dlatego, że to jest specjalnie kosztowne czy trudne, ale dlatego, że tylko świadomi pracodawcy dbają o przyszłość swoich pracowników. Ale zawsze może się zdarzyć, iż jakiś pracodawca prowadzący pracowniczy program emerytalny popadnie w finansowe tarapaty. Wtedy pewnie w pierwszej kolejności skorzysta z możliwości zawieszenia opłacania składki albo ograniczenia jej wysokości, a dopiero potem zlikwiduje taki program, a zgromadzone środki wrócą do uczestników. Natomiast jeśli zdarzyłoby się, iż pracodawca prowadzący PPE zostanie postawiony w stan upadłości, to będzie to przesłanka do likwidacji programu. W takim przypadku uczestnicy nic nie tracą, gdyż zgromadzone środki do nich wracają - w formie wypłaty transferowej (bez potrąceń) dokonywanej na indywidualne konto emerytalne (IKE) lub w formie zwrotu - czyli na normalny rachunek bankowy (ale po potrąceniu podatku od zysków oraz niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne). Decyzja, którą formę wybrać, należy do uczestnika PPE.

Sam pracownik też może wycofać się z PPE. Czy na podjęciu takiej decyzji coś traci?

Wycofanie się z PPE może nastąpić w różny sposób oraz w różnych okolicznościach. Punktem wyjściowym jest zawsze sytuacja, gdy pracownik uczestniczy w PPE i pracodawca opłaca na jego rzecz składkę podstawową, a uczestnik (pracownik) ma już zgromadzone pewne środki w programie. W pierwszej kolejności uczestnik PPE będący pracownikiem może zrezygnować z otrzymywania nowych składek do PPE. Jest to tzw. wypowiedzenie udziału w programie. Ale w takim przypadku, jeśli pozostaje on nadal pracownikiem pracodawcy prowadzącego PPE, nie ma prawnych możliwości (tak długo jak pozostaje w stosunku pracy) wycofać środków z PPE. Będzie mógł to uczynić dopiero, gdy osiągnie wiek 60 lat, dokonując tzw. "wypłaty". Inaczej wygląda natomiast sytuacja uczestnika PPE, który zakończył już zatrudnienie u pracodawcy prowadzącego program. W takim przypadku po ustaniu zatrudnienia uczestnik może dokonać wypłaty (jeśli spełnia przesłankę wieku 60 lat) lub dokonać wpłaty transferowej - czyli przenieść środki do innego PPE albo na wspomniane już IKE. Co do zasady w takim przypadku uczestnik nic nie traci - gdyż nie są dokonywane żadne potrącenia ze zgromadzonych środków. Daniny publiczno-prawne zostaną zapłacone przez uczestnika dopiero w sytuacji zerwania przez niego umowy z Państwem Polskim, to jest zrezygnowania przez daną osobę z oszczędzania na emeryturę - w postaci wcześniejszego wycofania środków z PPE, co jest możliwe w postaci tzw. zwrotu przez indywidualne konto emerytalne.

Czy gromadzenie środków na emeryturę pracowników jest dla pracodawców kosztowne i czy wymaga dużego zaangażowania?

Nie, co do zasady prowadzenie PPE nie jest ani trudniejsze, ani bardziej kosztowne niż jakiekolwiek inne świadczenie, jakie dany pracodawca oferuje swoim pracownikom, np. pakiet medyczny. W przypadku programu emerytalnego o wielkości kosztów pracodawcy decyduje przede wszystkim wysokość składki podstawowej opłacanej przez tego pracodawcę na rzecz każdego pracownika, który przystąpi do PPE. Przypomnijmy, iż zgodnie z ustawą nie może to być więcej niż 7 proc. wynagrodzenia uczestnika. Składka może też być określona kwotowo. W funkcjonujących obecnie programach w Polsce w większości są opłacane składki określone w sposób procentowy, zwykle między 5 proc. a 7 proc. wynagrodzenia uczestników. Tak więc to przede wszystkim pracodawca decyduje, ile kosztować go będzie prowadzenie PPE. Natomiast inne koszty pośrednie związane z prowadzeniem PPE to oczywiście koszty czasu pracy pracowników pracodawcy prowadzącego PPE, którzy obsługują program. Ale w dobrze zorganizowanej firmie, przy dzisiejszym poziomie digitalizacji większości funkcji nie jest to nakład znaczący.

Wymaga jednak albo zatrudnienia dodatkowych osób, albo chociażby odpowiedniego przeszkolenia dotychczasowych pracowników, którzy mają się zajmować prowadzeniem PPE.

Na pewno warto przeszkolić pracowników obsługujących PPE z zakresu działania tej instytucji. Natomiast funkcjonowanie PPE nie wymaga od pracodawcy, nawet bardzo dużego, zatrudniania dodatkowych osób czy ponoszenia kosztów zewnętrznych. Dobrze zorganizowany i sprawnie funkcjonujący dział personalny da sobie radę z prowadzeniem nawet najbardziej skomplikowanego pracowniczego programu emerytalnego.

Na jakim etapie funkcjonowania PPE zaangażowanie pracodawcy jest największe?

Jeśli pracodawcy zależy na sukcesie programu, a sukces w PPE mierzy się w postaci poziomu partycypacji pracowników w tym programie, to z pewnością szczególny nacisk powinno się położyć na kwestie komunikacji z pracownikami na etapie wdrażania programu. Mam tu na myśli przygotowanie odpowiednich materiałów informacyjnych, przeprowadzenie odpowiedniej liczby prezentacji dla pracowników czy też gotowość do udzielenia odpowiedzi na pytania pracowników. Na etapie tworzenia PPE zaangażowanie sił i środków pracodawcy jest zwykle największe i najważniejsze dla sukcesu całego przedsięwzięcia.

Czy środki gromadzone w PPE w firmie A można przenieść do firmy B, która nas zatrudnia i też ma taki program?

Tak, możliwe jest przenoszenie środków z jednego PPE do drugiego, ale pod pewnymi warunkami. Powyższe odbywa się w formie tzw. wypłaty transferowej, która pozwala na bezkosztowe (czyli bez potrąceń podatku i składek na ubezpieczenia społeczne) przekazanie środków z PPE, w którym dana osoba uczestniczy. Warunkiem powyższego jest jednak ustanie zatrudnienia u pracodawcy, u którego oszczędzałem w ramach PPE. W takim przypadku już po rozwiązaniu umowy o pracę uczestnik może zadecydować, co ma się stać z jego środkami. Może je zostawić u dotychczasowego pracodawcy, gdzie będą inwestowane do czasu osiągnięcia przez uczestnika przesłanek uprawniających do wypłaty (czyli aktualnie co do zasady wiek 60 lat) lub też dokonać właśnie wspomnianej wypłaty transferowej. Czyli zabrać ze sobą środki do innego PPE albo na indywidualne konto emerytalne (IKE). Nie ma jednak co do zasady możliwości bezkosztowego skonsumowania tych środków przed osiągnięciem wieku 60 lat. I moim zdaniem to bardzo dobrze, gdyż dzięki temu realizowany jest cel oszczędzania w ramach PPE, jakim jest zapewnienie dodatkowych środków na emeryturze.

@RY1@i02/2012/058/i02.2012.058.217000300.802.jpg@RY2@

wojciech górski

Marcin Wojewódka, radca prawny z Kancelarii Wojewódka i Wspólnicy

Rozmawiał Tomasz Zalewski