Dla otrzymania wcześniejszej emerytury nazwa zajmowanego stanowiska nie ma znaczenia

Posiadanie odpowiedniego okresu pracy w warunkach szczególnych umożliwia byłym pracownikom wcześniejsze nabycie prawa do emerytury. O pracy w tych warunkach nie decyduje jednak nazwa zajmowanego w przeszłości stanowiska pracy, ale faktycznie wykonywana praca.

Uprawnienie

Byli pracownicy nadal mogą się starać o uzyskanie emerytury w obniżonym wieku, powołując się na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Umożliwia to przepis art. 184 tej ustawy, według którego ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn, oraz

2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Przy czym emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

W warunkach szczególnych

Pracownik może uzyskać prawo do wcześniejszej emerytury, jeśli ukończy 60 lat - mężczyzna, lub 55 - kobieta, ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn oraz co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Rodzaje prac w warunkach szczególnych określono w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.). Przy czym praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (czyli przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązywał taki wymiar czasu pracy).

Co decyduje

Dla ustalenia, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma decydującego znaczenia sama nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, ważny jest bowiem rodzaj powierzonej mu pracy i rzeczywiście wykonywane zadania pracownicze. Zwracał na to uwagę m.in. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 1 lipca 2014 r. (sygn. akt III AUa 169/14). Podobnie podkreślał Sąd Najwyższy w wyroku z 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt II UK 21/10, LEX nr 619638), wyjaśniając, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy.

Jeśli nawet pracodawca określił stanowisko pracy pracownika w sposób wskazujący, że nie była to praca w warunkach szczególnych (np. ślusarz), pracownik może przed sądem udowodnić, że faktycznie wykonywał inną pracę, zaliczaną do prac w warunkach szczególnych (np. pracę spawacza). Zasada ta działa także i w drugą stronę, co oznacza, że nawet jeśli pracodawca określił stanowisko pracy w sposób sugerujący, że była to praca w warunkach szczególnych (np. betoniarz), a okaże się, że faktycznie pracownik nie wykonywał tej pracy (np. pracował jako robotnik budowlany), to wówczas okres wykonywania tej pracy nie będzie mógł być zaliczony do stażu pracy w warunkach szczególnych.

Przed sądem

Były pracownik ubiegający się o emeryturę ma szerokie możliwości udowodnienia faktu świadczenia pracy w szczególnych warunkach. Może tu stosować różnorodne środki dowodowe. W szczególności może dowodzić tego faktu na podstawie zeznań świadków oraz dokumentacji pracowniczej wskazującej na charakter jego pracy. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że dowód tylko z zeznań świadków, z uwagi na szczególny i wyjątkowy charakter prawa do emerytury w obniżonym wieku, nie może przesądzać o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, zwłaszcza gdy fakty wynikające z zeznań świadków nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji pracowniczej. Tak też podnosił Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 5 lutego 2014 r. (sygn. akt III AUa 1368/13). W razie sprzeczności między zapisami w dokumentach a zeznaniami świadków sąd raczej uwzględni treść dokumentów.

Pamiętać też należy, że świadectwo o pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi jedynie domniemanie, iż okres pracy w nim podany był okresem pracy w warunkach szczególnych. Świadectwo takie może podlegać bowiem weryfikacji zarówno przez ZUS, jak i przez sąd ubezpieczeń społecznych. Zwracał na to uwagę m.in. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 13 lutego 2014 r. (sygn. akt III AUa 1972/13). Oznacza to, że nawet w razie posiadania przez byłego pracownika świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, fakt ten może być kwestionowany w postępowaniu o emeryturę. [przykład]

PRZYKŁAD

Ważny jest stan faktyczny

Pan Adam w latach 1970-1986 pracował jako zbrojarz na budowach prowadzonych przez kombinat budowlany. Pracodawca w umowie o pracę określił jego stanowisko jako murarz. Takie też stanowisko wpisał w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Pan Adam złożył wniosek o przyznanie mu emerytury w związku z pracą w warunkach szczególnych. ZUS wydał jednak decyzję odmowną, podnosząc, że nie wykazał on, aby pracował w warunkach szczególnych. Podkreślał też, że nazwa stanowiska pracy nie wskazuje, aby była to praca w tych warunkach. Pan Adam złożył wówczas odwołanie do sądu. Sąd po przesłuchaniu świadków oraz zapoznaniu się z zakresem czynności pana Adama, znajdującym się w jego aktach osobowych, przyjął, że faktycznie pracował on jako betoniarz, czyli w warunkach szczególnych. Dlatego też przyznał mu emeryturę.

@RY1@i02/2014/240/i02.2014.240.03300030f.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).