Wina pozbawia prawa do jednorazowego odszkodowania

Pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy, nie uzyska świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, jeśli do zdarzenia doszło wyłącznie wskutek naruszenia przez niego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, w sposób umyślny lub z powodu jego rażącego niedbalstwa.

Umyślnie lub nieumyślnie

Wynika to z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa). W myśl tego przepisu świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną zdarzenia było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Przypomnieć należy, że wina umyślna pracownika w rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej ma miejsce wtedy, gdy świadomie nie przestrzegał on nakazów lub zakazów określonych w znanych mu przepisach o ochronie życia i zdrowia.

Brak definicji rażącego niedbalstwa

Natomiast pojęcie rażącego niedbalstwa nigdzie w ustawie nie zostało zdefiniowane. Dlatego zastosowanie tej przesłanki powoduje w praktyce wiele kontrowersji. Powszechnie przyjmuje się, że rażące niedbalstwo jest najwyższą postacią winy nieumyślnej, graniczącą z winą umyślną. Orzecznictwo sądowe ukształtowało stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 6 sierpnia 1976 r. (sygn. akt III PRN 19/76, OSNC 1977/3/55). Przez działanie z rażącym niedbalstwem rozumieć trzeba takie sytuacje, w których poszkodowany zdaje sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, gdyż zwykle występuje ono w danych okolicznościach faktycznych, tak że każdy człowiek o przeciętnej przezorności ocenia je jako ewidentne, a mimo to, z naruszeniem przepisów bhp, naraża się na to niebezpieczeństwo, ignorując następstwa własnego zachowania się.

Jedyny powód

Artykuł 21 ust. 1 ustawy wypadkowej wymaga, aby umyślne lub rażąco niedbałe zachowanie pracownika było wyłączną przyczyną wypadku. Ocena winy poszkodowanego jako okoliczności wyłączającej jego prawo do świadczeń musi być więc dokonywana w kategoriach adekwatnego związku przyczynowego.

Dlatego nie pozbawia pracownika prawa do świadczeń ustalenie, że wina może być przypisana jedynie poszkodowanemu, jeżeli równocześnie wystąpiły inne jeszcze przyczyny wypadku w rozumieniu adekwatnego związku przyczynowego. Jeśli więc oprócz jego zachowania były też i inne powody zaistnienia wypadku, to nie można pozbawiać pracownika odszkodowania.

W razie więc wypadku przy pracy spowodowanego nieostrożnym, zachowaniem pracownika, które było skutkiem braku przeszkolenia w zakresie zasad bhp oraz brakiem urządzeń zabezpieczających pracę, należy uznać, iż zachowanie się pracownika było tylko jedną z przyczyn wypadku. Tym samym brak jest podstaw do pozbawienia go świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Powszechnie też się uznaje, że niezapewnienie pracownikowi elementarnych warunków bezpiecznego wykonywania pracy z reguły wyklucza możliwość przyjęcia jako wyłącznej przyczyny wypadku przy pracy naruszenia przez niego przepisów dotyczących ochrony zdrowia spowodowanego rażącym niedbalstwem.

Decydujące, lecz nie wyłączne

Ponadto wyłączna wina poszkodowanego jest wykluczona także wtedy, gdy wprawdzie można mu zarzucić niewłaściwe zachowanie, jednak wypadek i tak by nastąpił, nawet mimo braku zawinienia poszkodowanego.

Taki też pogląd jest wyrażany w orzecznictwie sądowym. W szczególności w wyroku Sądu Najwyższego z 9 września 1998 r. (sygn. akt II UKN 186/98, OSNP 1999/17/558) wskazano, że do pozbawienia pracownika świadczeń z tytułu wypadku przy pracy nie jest wystarczające stwierdzenie, że zachowanie pracownika było "decydującą przyczyną wypadku", jeżeli nie było ono wyłączną jego przyczyną. Podobnie w innym wyroku SN stwierdził, że występowanie jakiejkolwiek współprzyczyny wypadku uniemożliwia stosowanie konstrukcji utraty prawa do świadczeń w myśl art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej. Z tego punktu widzenia nie ma bowiem znaczenia ani to, która z przyczyn wypadku miała większy ciężar gatunkowy, ani to, w jakim ewentualnie zakresie ubezpieczony przyczynił się do zdarzenia. Istotne jest jedynie, że istniały także inne przyczyny wypadku niż ewentualne zawinienie ubezpieczonego. Zatem tylko w sytuacji, gdyby zdarzenie zostało spowodowane wyłącznie zawinionym działaniem ubezpieczonego, przy braku jakichkolwiek innych jego przyczyn, możliwe byłoby pozbawienie go prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

Ma to istotne znaczenie praktyczne, gdyż jeśli poszkodowanemu uda się udowodnić, że oprócz jego zawinionego zachowania były też inne przyczyny wypadku (np. niesprawne hamulce w wypadku drogowym), to uzyska on należne mu świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego.

Dużo do stracenia

Świadczenia, które może stracić poszkodowany pracownik, to nie tylko jednorazowe odszkodowanie, lecz także:

● zasiłek chorobowy,

● świadczenie rehabilitacyjne,

● zasiłek wyrównawczy,

● renta z tytułu niezdolności do pracy,

● renta szkoleniowa.

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.03300020b.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).