SN o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa

Sygn. akt II UK 464/13

z 10 czerwca 2014 r.

ZUS przeprowadził kontrolę w szpitalu i ustalił, że jego pracownicy byli zatrudnieni na podstawie umów-zleceń z podmiotem trzecim i wypełniając te umowy, wykonywali pracę na rzecz szpitala, który był ich pracodawcą. Decyzjami organ rentowy ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z uwzględnieniem wynagrodzenia otrzymanego przez zainteresowanych z tytułu umów-zleceń zawartych z podmiotem trzecim.

Sąd pierwszej instancji zastosował art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Podkreślił, że dla celów ubezpieczeniowych ustawodawca nadał status pracownika (ubezpieczonego w ramach podstawowego stosunku pracy) zleceniobiorcom wykonującym zlecenie na rzecz swego pracodawcy, którym w niniejszej sprawie był szpital. Sąd apelacyjny oddalił apelację płatnika, podnosząc, że zebrany materiał wyraźnie potwierdza ustalenia sądu pierwszej instancji. Zainteresowani w ramach umów-zleceń zawartych z podmiotem trzecim świadczyli pracę na rzecz szpitala, a nie na rzecz ich zleceniodawcy.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną płatnika składek.

W ustalonym i jednolitym orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy.

Podstawę prawną takiego stwierdzenia stanowi art. 8 ust. 2a ustawy systemowej - dodany od 30 grudnia 1999 r. ustawą z 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1256 ze zm.) w celu zapobieżenia praktyce pracodawców powielania umów o zatrudnienie z własnym pracownikiem i obchodzenia przepisów o czasie pracy oraz o ubezpieczeniu społecznym. W prawie ubezpieczeń społecznych wprowadzono tym przepisem konstrukcję uznania za pracownika osób niebędących pracownikami w rozumieniu ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) na takich samych zasadach, na jakich ubezpieczani są pracownicy, rozszerzając dla celów ubezpieczeń społecznych pojęcie pracownika poza sferę stosunku pracy.

Stwierdzenie więc, że pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnej (agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło) pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, nakazuje uznanie go za pracownika w rozumieniu ustawy systemowej i powoduje podleganie ubezpieczeniom na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Na podstawie zaś art. 83 ust. 1 ustawy systemowej ZUS wydaje decyzje między innymi w przedmiocie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Przedmiot decyzji został tak określony dlatego, że podleganie ubezpieczeniom społecznym następuje ex lege i nie jest konieczna decyzja stwierdzająca ten fakt prawny, a jeżeli została wydana, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Skoro decyzja nie jest wydawana "na przyszłość", nie dotyczy zgłoszenia do ubezpieczenia i zadeklarowania objęcia ubezpieczeniem, lecz - jak w sprawie objętej skargą - wydawana jest z urzędu po postępowaniu kontrolnym, ZUS nie musi deklarować obowiązku ubezpieczenia, lecz obowiązek ten konkretyzuje przez ustalenie wysokości należnych i nieuiszczonych składek ubezpieczeniowych.

Określenie zaległości składkowej nie jest przedwczesne. Nie budzi wątpliwości, że ubezpieczenie zdrowotne ma charakter ubezpieczenia społecznego, mimo jego odrębności organizacyjnej, uzasadnionej odmiennością przedmiotu ochrony. Objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, jeżeli następuje z ustawy, a nie na wniosek, nie wymaga decyzji Narodowego Funduszu Zdrowia, a uzyskanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jest uzależnione tylko od dokonania czynności zgłoszeniowych określonych w art. 74-76 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Istnieje w związku z tym właściwość ZUS w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego co do kontroli i poboru składek, a jego decyzje podlegają zaskarżeniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Biorąc powyższe pod uwagę, SN oddalił skargę kasacyjną.

@RY1@i02/2014/201/i02.2014.201.03300040i.802.jpg@RY2@

Linia orzecznicza

Oprac. dr Wojciech Ostaszewski