Poradnia ubezpieczeniowa

● Jak nie stracić na wysokości świadczenia przy przejściu na emeryturę powszechną

● W październiku 2014 r. pracownik osiągnie powszechny wiek emerytalny i zamierza wystąpić do ZUS o przyznanie emerytury. Pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego chce on kontynuować zatrudnienie. Czy może bez rozwiązywania umowy o pracę pobierać emeryturę? Czy też, aby pobierać emeryturę, musi rozwiązać umowę o pracę?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Prawo do emerytury ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do świadczenia. W tym przypadku nie ma znaczenia to, że emeryt osiągnął powszechny wiek emerytalny, ani też wysokość osiąganych przez niego przychodów z tytułu stosunku pracy.

Prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu na zasadach określonych w art. 103a-106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Z przepisów tych wynika, że emerytura lub renta ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu, jeżeli świadczeniobiorca osiąga przychody z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w wysokości odpowiednio przekraczającej 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy albo przekraczającej 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy. Zasadniczo wyżej przywołanych przepisów ustawy emerytalnej nie stosuje się do emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny. Od tej zasady został jednak przewidziany wyjątek - w art. 103a. Zgodnie bowiem z tym przepisem prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Przepis ten stosuje się również do emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny. W konsekwencji, jeżeli pracownik, któremu została przyznana emerytura po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, będzie kontynuował zatrudnienie, w którym pozostawał przed nabyciem prawa do emerytury, prawo do emerytury ulegnie zawieszeniu. W tym przypadku nie ma znaczenia wysokość przychodów osiąganych z tytułu stosunku pracy.

Podstawa prawna

Art. 103-106 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Urodziłam się w kwietniu 1954 r. Od kilku lat jestem na wcześniejszej emeryturze pracowniczej. Jak tylko ukończę powszechny wiek emerytalny w październiku tego roku, zamierzam zgłosić wniosek o drugą emeryturę, przysługującą z tytułu osiągnięcia tego wieku. Z moich wyliczeń wynika, że ze względu na dość wysoką kwotę kapitału początkowego oraz składek zgromadzonych na koncie nowa emerytura będzie korzystniejsza. Czy nowe świadczenie może być jednak w rzeczywistości niższe od dotychczas pobieranego? Czy w razie gdyby tak się stało, będę mogła nadal pobierać wcześniejszą emeryturę?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej (przysługującej na podstawie art. 29 i 46 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; dalej: ustawa emerytalna), mają obliczone to świadczenie na dotychczasowych zasadach. Wysokość przysługującej im emerytury uzależniona jest głównie od długości udowodnionego stażu ubezpieczeniowego, rozmiaru zarobków w wybranych latach kalendarzowych w stosunku do przeciętnych płac z tych lat oraz aktualnej kwoty bazowej. Przypomnijmy, że stara emerytura stanowi sumę trzech składników: części socjalnej świadczenia, części należnej za okresy składkowe i za okresy nieskładkowe.

Ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury (obliczanej na dotychczasowych zasadach) nie stoi na przeszkodzie w nabyciu prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. to drugie świadczenie obliczane jest już jednak według innych, zreformowanych zasad.

Nowa emerytura przysługująca po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego stanowi wynik podzielenia podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia, właściwe dla wieku, w którym wnioskodawca przechodzi na to świadczenie. Podstawą obliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego, składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS oraz środków zgromadzonych na subkoncie w ZUS, z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Tych ostatnich nie uwzględnia się jednak w podstawie obliczenia emerytury powszechnej dla osób, które miały ustalone prawo do wcześniejszej emerytury i w związku z ubieganiem się o to świadczenie występowały o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu państwa.

Do końca 2012 roku przepisy nie różnicowały zasad obliczenia nowej emerytury w zależności, czy wnioskodawca pobierał wcześniejszą emeryturę. Nowelizacja ustawy emerytalnej z 11 maja 2012 r., która weszła w życie od 1 stycznia 2013 r., zmieniła jednak tę regułę. Od tego czasu podstawa obliczenia emerytury powszechnej pomniejszana jest o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur, przysługujących z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (np. emerytury pracowniczej czy też emerytury przysługującej z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze). Na analogicznych zasadach podstawa obliczenia emerytury pomniejszana jest o kwoty pobranej emerytury częściowej.

Zasada pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur jest niekorzystna szczególnie dla tych osób, które wcześniejszą emeryturę, przysługującą w dość znacznej wysokości, pobierały przez długi czas (np. przez kilka lat). Należy się wówczas liczyć ze znacznym zmniejszeniem emerytury przyznanej po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego. W wyniku takiego pomniejszenia może się okazać, że nowa emerytura będzie niższa od dotychczas pobieranej. W takim przypadku można skorzystać z możliwości wycofania wniosku o emeryturę powszechną do czasu uprawomocnienia się decyzji przyznającej emeryturę. W przypadku nieskorzystania z takiej możliwości ZUS będzie jednak i tak wypłacał dotychczasowe, bardziej korzystne świadczenie, a emerytura powszechna zostanie zawieszona.

Podstawa prawna

Art. 24-26 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).