Zasiłek pogrzebowy może być wypłacony także pracodawcy

Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Przepis literalnie wskazuje, iż przysługuje także pracodawcy, jeżeli je pokrył. W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę lub podmiot - będący pracodawcą, domem pomocy społecznej, gminą, powiatem, osobą prawną kościoła lub związku wyznaniowego - zasiłek pogrzebowy jest dzielony między te osoby lub podmioty proporcjonalnie do poniesionych kosztów (art. 78 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna).

Oznacza to, że jeżeli przedsiębiorca, będący pracodawcą, pokrył koszty pogrzebu swojego pracownika w całości lub w części - może domagać się zasiłku pogrzebowego.

Brak definicji

Wbrew temu co mogłoby się wydawać, pojęcie pogrzebu nie jest jednoznaczne. Terminu tego nie zdefiniowano w ustawie emerytalnej ani w ustawie z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 118, poz. 687 ze zm.). Problem ten był przedmiotem analizy przez Sąd Najwyższy w uchwale z 2 lutego 2011 r. (sygn. akt I UZP 5/10, OSNP 2011/13-14/186). W uchwale tej stwierdzono, że "w obowiązujących przepisach nie brak przesłanek, które pozwalałyby w świetle ustawy o cmentarzach uznać za dopuszczalne przeprowadzenie tzw. pogrzebu symbolicznego. Chodzi tu o sytuacje wyraźnie uregulowane prawnie, gdy zostało wydane orzeczenie o uznaniu za zmarłego lub stwierdzające zgon i gdy mimo braku ciała, uzasadnione jest przeprowadzenie uroczystości żegnających i upamiętniających zmarłego. Tę samą regułę należałoby również zastosować w przypadku przekazania zwłok na cele naukowe, ponieważ czas wykorzystywania naukowego ciała może być różny, co sprawia, że, nawet gdy teoretycznie możliwe wydawałoby się oczekiwanie na zwrot ciała albo jego szczątków bądź zorganizowanie wspólnego pochówku z jednostką naukową, względy związane z faktem śmierci osoby, pożegnaniem zmarłego i jego upamiętnieniem uzasadniają - biorąc pod uwagę zasady współżycia społecznego, zwyczaj i kulturę danego kraju - zorganizowanie pogrzebu symbolicznego niezwłocznie po śmierci. Trudno wymagać od rodziny zmarłego, żeby czekała na możliwość pogrzebu szczątków zmarłego i jego »formalne« pożegnanie, aż placówka naukowa uzna, że zwłoki zostały już wykorzystane i mogą zostać zwrócone". Co ważne, w konkluzji podkreślono, że nie należy utożsamiać pogrzebu wyłącznie z aktem złożenia ciała albo szczątków do grobu, ale z przeprowadzeniem zwyczajowo przyjętych, w danej kulturze, obrzędów związanych ze śmiercią i pożegnaniem osoby zmarłej.

Z orzecznictwa: co zalicza się do kosztów

Warto zaznaczyć, że w prawie cywilnym przyjmuje się, iż koszty pogrzebu powinny uwzględniać wysokość typowych wydatków z tego tytułu, zważywszy na środowisko, tradycje i zwyczaje lokalne (wyrok SN z 25 lipca 1967 r., sygn. akt I CR 81/67, OSNCP 1968/3/48). W orzecznictwie wskazuje się, odnosząc się do kosztów zwyczajowo przyjętych w danym środowisku, że przy kosztach postawienia nagrobka można brać pod uwagę ceny nagrobków przeciętnych, zaś przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów wyżywienia uczestników uroczystości pogrzebowych, jedynie zasadniczy posiłek (wyrok SN z 22 stycznia 1981 r., sygn. akt II CR 600/80). Do kosztów pogrzebu zalicza się także umiarkowany wydatek poniesiony na zakup niezbędnej odzieży żałobnej, której noszenie zarówno w czasie pogrzebu, jak i przez dłuższy czas po zgonie osoby bliskiej jest zwyczajowo przyjęte w wielu środowiskach w naszym społeczeństwie (wyrok SN z 7 marca 1969 r., sygn. akt II PR 641/68, OSNCP 1970/2/33).

W tym kontekście wypowiedział się także SN w wyroku z 6 stycznia 1982 r. (sygn. akt II CR 556/81), gdzie podkreślono, iż obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu na podstawie art. 446 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; dalej: k.c.) obejmuje zwrot kosztów związanych bezpośrednio z pogrzebem (jak przewóz zwłok, nabycie trumny, zakup miejsca na cmentarzu), jak również zwrot wydatków odpowiadających zwyczajom danego środowiska. Do tych wydatków zalicza się koszt postawienia nagrobka (w granicach kosztów przeciętnych, jeżeli nawet koszty rzeczywiste były znacznie, np. z uwagi na materiał lub wystrój nagrobka, wyższe), wydatki na wieńce i kwiaty, koszty zakupu odzieży żałobnej i inne. Do tych wydatków należy zaliczyć także wydatki na poczęstunek biorących udział w pogrzebie osób, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku, skoro jest to zwyczaj w zasadzie powszechnie przyjęty, zwłaszcza jeżeli jest w danym środowisku stosowany, i dotyczy przede wszystkim krewnych zmarłego (bliższych i dalszych członków rodziny), jak również innych osób bliżej z nim związanych, np. najbliższych współpracowników itp. Koszt takiego poczęstunku, utrzymany w rozsądnych - stosownie do okoliczności granicach, podlega zwrotowi na równi z innymi kosztami pogrzebu zgodnie z art. 446 par. 1 k.c.

SN w uchwale z 2 lutego 2011 r. (sygn. akt I UZP 5/10, OSNP 2011/13-14/186) wskazał, iż celem wypłaty zasiłku pogrzebowego jest, co do zasady, pokrycie kosztów "pożegnania" zmarłego w sposób zwyczajowo przyjęty. Może on obejmować również koszty pomnika czy ceremonii pogrzebowej. Nie należy więc utożsamiać pogrzebu wyłącznie z aktem złożenia ciała albo szczątków, ale z przeprowadzeniem zwyczajowo przyjętych, w danej kulturze, obrzędów związanych ze śmiercią i pożegnaniem osoby zmarłej. Przyjąć należy zatem, iż koszty symbolicznego upamiętnienia osoby zmarłej, która pisemnym oświadczeniem wyraziła wolę przekazania swoich zwłok publicznej uczelni medycznej dla celów naukowych, są kosztami pogrzebu w rozumieniu art. 78 ustawy emerytalnej i uzasadniają roszczenie o zasiłek pogrzebowy, o którym mowa w art. 77 ust. 1 tej ustawy.

Dla każdej osoby lub podmiotu

Zgodnie z art. 77 ust. 3 ustawy emerytalnej, w przypadku poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę lub pracodawcę, dom pomocy społecznej, gminę, powiat, osobę prawną kościoła lub związku wyznaniowego - kwota zasiłku należy się każdemu z podmiotów proporcjonalnie do poniesionych kosztów pogrzebu. W przypadku więc poniesienia kosztów pogrzebu przez większą liczbę osób/podmiotów należy zsumować poniesione koszty i ustalić proporcje, w jakich każda z osób/podmiotów pokryła te koszty.

Trzeba złożyć wniosek

Aby ZUS wypłacił zasiłek pogrzebowy, konieczne jest złożenie wniosku (formularz ZUS Z-12). Na formularzu składa się m.in. oświadczenia o tym, czy wnioskodawca pokrył koszty pogrzebu w całości, czy też w części - a jeżeli w części, to wskazanie innych osób, które pokryły pozostałe koszty.

Podkreślić jednak należy, iż dla wypłaty części zasiłku pogrzebowego nie wystarczy wskazanie przez składającego wniosek członka rodziny zmarłego, że pracodawca pokrył koszty w części. Każda osoba lub podmiot ubiegający się o wypłatę zasiłku pogrzebowego wypełnia odrębny wniosek.

Do przyznania i wypłaty zasiłku pogrzebowego na rzecz pracodawcy wymagane są następujące dokumenty (należy je dołączyć do wniosku składanego na formularzu ZUS Z-12):

wskrócony odpis aktu zgonu;

woryginały rachunków poniesionych kosztów pogrzebu, a jeżeli oryginały zostały złożone w banku - kopie rachunków potwierdzone przez bank.

Kiedy termin wygasa

Zgodnie z art. 81 ustawy emerytalnej, co do zasady prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w razie niezgłoszenia wniosku o jego przyznanie w okresie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której przysługuje (wyjątkiem jest sytuacja, jeżeli w terminie tym zgłoszenie nie było możliwe z uwagi na późniejsze odnalezienie zwłok lub zidentyfikowanie osoby zmarłej albo z innych przyczyn całkowicie niezależnych od osoby uprawnionej - w takim przypadku prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia pogrzebu).

Po upływie tego terminu prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa i nie można go skutecznie dochodzić.

Do liczenia terminów na gruncie ustawy emerytalnej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zawierające wniosek zostało m.in. nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego.

Ważne

Zdaniem ZUS nie można zaliczać do kosztów stypy, a także wydatków, które nie były poniesione bezpośrednio na pochówek - np. nagrobek

W jakiej kwocie

● Do marca 2011 r. zasiłek pogrzebowy przysługiwał w wysokości 200 proc. przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu śmierci osoby, której koszty pogrzebu zostały poniesione.

● Zgodnie z obowiązującym brzmieniem art. 80 ustawy emerytalnej zasiłek przysługuje w wysokości 4000 zł. Analizując omawiany przepis w oderwaniu od innych unormowań, można dojść do wniosku, że zasiłek pogrzebowy przysługuje we wskazanej wysokości niezależnie od poniesionych kosztów. Biorąc pod uwagę jednak treść innych przepisów ustawy:

- w przypadku gdy koszty pogrzebu poniosła osoba fizyczna będąca członkiem rodziny zmarłego (wymieniona w art. 77 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej) przysługuje on w kwocie 4000 zł niezależnie od wysokości poniesionych kosztów,

- w przypadku poniesienia wydatków przez pracodawcę zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, nie wyższej jednak niż 4000 zł (Sąd Najwyższy w wyroku z 13 grudnia 2010 r., sygn. akt I UK 222/10, OSNP 2012/5-6/70).

@RY1@i02/2014/181/i02.2014.181.03300080t.804.jpg@RY2@

Linia orzecznicza

@RY1@i02/2014/181/i02.2014.181.03300080t.105.jpg@RY2@

dr Wojciech Ostaszewski asystent sędziego Sądu Najwyższego

dr Wojciech Ostaszewski

asystent sędziego Sądu Najwyższego