Następca prawny nie przejmie ustalonej składki wypadkowej

Ustalenie wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe nie jest prostą czynnością. ZUS w określonych sytuacjach wyręcza w tym płatników. Jednak wątpliwości budzi status ustalenia wysokości składki przez ZUS. Nie jest ono dokonywane decyzją, a jedynie zawiadomieniem. Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy do czynienia mamy z zakończeniem pełnienia funkcji płatnika przez jeden podmiot i jej przejęciem przez inny.

W przypadku pracowników składka na ubezpieczenie wypadkowe jest w całości opłacana przez pracodawcę. Jej wysokość nie jest stała, ale ustalana na każdy rok składkowy, tj. na okres od 1 kwietnia danego roku do 31 marca roku następnego. Składka może wynosić od 0,4 do 8,12 proc. podstawy wymiaru. Stopę procentową składki określa się dla każdej grupy zawodowej (w rozumieniu PKD) w zależności od kategorii ryzyka ustalonej dla tej grupy. Kategorie ryzyka określa ZUS na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego dostępnych na 31 stycznia danego roku. Kategoria ryzyka może zostać ustalona maksymalnie na trzy lata.

Sama wysokość składki może zostać ustalona albo przez ZUS, albo przez płatnika. ZUS wyręczy w tym obowiązku tych płatników, którzy za ostatnie trzy lata kalendarzowe przesłali do ubezpieczyciela "Informację o danych do ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe" - druk ZUS IWA. Otrzymają oni do 20 kwietnia danego roku zawiadomienie o wysokości składki. Pozostali płatnicy muszą ustalić wysokość składki samodzielnie. Nie jest to jednak zadanie łatwe i niejednokrotnie nastręcza poważnych trudności.

Nie jest również do końca jasny status ustalenia wysokości składki przez ZUS. Nie jest ono dokonywane decyzją, a jedynie zawiadomieniem.

Zdaniem ZUS określona wysokość składki nie może być traktowana ani jako uprawnienie, ani jako zobowiązanie płatnika, ale jako wielkość każdorazowo wynikająca z przepisów prawa jedynie potwierdzana przez ZUS. Obowiązek opłacania składki w tej wysokości wygasa z końcem roku składkowego lub wraz z zakończeniem pełnienia funkcji płatnika. Nie może więc być mowy o przejęciu wysokości składki przez następcę prawnego płatnika. Składka jest bowiem uzależniona od wielu czynników - liczby ubezpieczonych, czynnika korygującego związanego z częstotliwością występowania wypadków przy pracy u danego płatnika, rodzaju działalności. Nie ma znaczenia, że żaden z powyższych parametrów się nie zmienił. Zgodnie z przepisami wysokość składki jest ustalana na podstawie druku ZUS IWA.

Przejęcie przez sukcesora wysokości składki określonej na podstawie dokumentu złożonego przez poprzednika, a więc innego płatnika, byłoby działaniem wbrew literalnemu brzmieniu ustawy. Również więc w przypadkach, gdy płatnik sam wylicza składkę, nie może dojść do sytuacji, w której następca prawny płatnika automatycznie przejmuje wysokość składki swojego poprzednika bez obliczenie jej na nowo.

Takie stanowisko zawarł ZUS w jednej ze swoich interpretacji. W uzasadnieniu zwrócił też uwagę na istotną w tym zagadnieniu kwestię, a mianowicie na to, że wysokość stopy procentowej składki nie jest należnością z tytułu składek. Oznacza to, że nie mogą mieć do niej zastosowania przepisy ordynacji podatkowej, na podstawie których należności z tytułu składek przechodzą na następcę prawnego. Interpretacja jest, co prawda, stanowiskiem wyrażonym w indywidualnej sprawie przedsiębiorcy, który zwrócił się o jej wydanie, jednak należy założyć, że w podobnych przypadkach ZUS miałby takie samo zdanie. Moim zdaniem jest to stanowisko prawidłowe. Przepisy ustawy jasno określają definicję płatnika, w której nie znalazł się jego następca prawny. Ustawa nie daje również możliwości zastosowania wyjątków od zasady ponownego określenia wysokości składki w przypadkach, gdy żaden z czynników wpływających na wysokość składki nie uległ zmianie.

Joanna Śliwińska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 12, art. 22 ust. 1 pkt 4 i art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 27-34 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 199, poz. 1673 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 878).

Art. 93 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.).