Bez protokołu ZUS nie przyzna pracownikowi świadczenia wypadkowego, ale sąd już tak

W praktyce zdarza się, że protokół powypadkowy nie zostanie sporządzony, mimo iż miał miejsce wypadek przy pracy. Pojawiają się wówczas wątpliwości, czy pracownik może uzyskać świadczenia z ZUS z tytułu tego wypadku. Wątpliwości te wynikają z treści art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa), gdzie przewidziano, że ZUS odmawia przyznania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego w przypadku nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub karty wypadku. Przepis ten zobowiązuje ZUS w każdym wypadku, gdy nie złożono mu protokołu powypadkowego, do wydania decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia. Brak protokołu ma więc bardzo niekorzystne skutki dla poszkodowanego. Na gruncie tego przepisu powstawały jednak kontrowersje, czy pracownik, mimo braku protokołu, może przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawie o jednorazowe odszkodowanie lub inne świadczenie dowodzić, że faktycznie uległ wypadkowi przy pracy. Wątpliwości bowiem budziło uzależnienie uprawnienia do świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego tylko od posiadania protokołu powypadkowego.

Korzystna uchwała SN

Rozstrzygając te wątpliwości, Sąd Najwyższy w uchwale z 11 lutego 2014 r. (sygn. akt I UZP 4/13, LEX nr 1433767) wyraźnie wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na skutek odwołania od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy z powodu nieprzedstawienia przez ubezpieczonego protokołu powypadkowego sąd ubezpieczeń społecznych jest uprawniony do dokonywania oceny, czy dane zdarzenie było wypadkiem przy pracy.

Oznacza to, że pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy, może domagać się przyznania mu świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, mimo że jego pracodawca nie sporządził protokołu powypadkowego potwierdzającego zaistnienie wypadku. Artykuł 22 ustawy wypadkowej dotyczy bowiem tylko postępowania toczącego się przed ZUS i nie jest wiążący w postępowaniu sądowym.

Jest to rozstrzygnięcie zdecydowanie korzystne dla pracowników, gdyż pomimo braku protokołu powypadkowego mają oni szanse na uzyskanie świadczeń. Przy czym choć w ww. uchwale mowa jest tylko o jednorazowym odszkodowaniu, to jednak pogląd ten należy odpowiednio stosować także i do innych świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Dlatego należy uznać za nieuzasadniony odmienny pogląd, który wcześniej był wyrażany w orzecznictwie. W szczególności w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 października 2010 r. (sygn. akt III AUa 278/10) błędnie wskazywano, że w postępowaniu prowadzonym na skutek odwołania od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, wydanej na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 lub 2 i ust. 2 ww. ustawy, sąd ubezpieczeń społecznych nie jest uprawniony do dokonywania oceny, czy dane zdarzenie było wypadkiem przy pracy. Należy więc przyjąć, że także w ramach procesu o rentę z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy pracownik mógłby dowodzić, że uległ takiemu wypadkowi i uzyskać to świadczenie mimo nieposiadania protokołu powypadkowego. Podobnie byłoby, gdyby świadczenia w postaci renty rodzinnej domagała się rodzina pracownika zmarłego wskutek wypadku (np. wdowa po pracowniku i jego dzieci). Także w tym przypadku mogliby oni dowodzić, że uległ on takiemu wypadkowi mimo braku protokołu powypadkowego.

Świadczenia

Przypomnijmy, że pracownikowi z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługują świadczenia określone w ustawie wypadkowej. Są to przede wszystkim zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, jednorazowe odszkodowanie przysługujące w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rodzinna dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Katalog świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego zawiera art. 6 ust. 1 tej ustawy.

Świadczenia te mogą jednak przysługiwać tylko w razie zaistnienia wypadku przy pracy. Pod pojęciem wypadku przy pracy należy rozumieć nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodującą uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą, tj.:

wpodczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;

wpodczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

ww czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Tylko łączne zaistnienie tych przesłanek w postaci nagłości zdarzenia, jego przyczyny zewnętrznej, powstania urazu oraz związku z pracą daje podstawę do uznania, iż nieszczęśliwe zdarzenie stanowiło wypadek przy pracy.

Generalnie w razie zaistnienia wypadku przy pracy pracodawca ma obowiązek przeprowadzić stosowne postępowanie powypadkowe.

Zgodnie z rozporządzeniem

Polega ono na ustaleniu i spisaniu okoliczności zdarzenia w protokołach zeznań poszkodowanego i świadków oraz ewentualnie sporządzeniu innej dokumentacji. Następnie działający u pracodawcy zespół powypadkowy po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku sporządza, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku, protokół powypadkowy, którego wzór został określony w rozporządzeniu ministra gospodarki i pracy z 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz.U. z 2004 r. nr 227, poz. 2298).

Do protokołu powypadkowego pracodawca dołącza protokoły przesłuchania poszkodowanego, świadków, a także inne dokumenty zebrane w czasie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku, np. pisemną opinię lekarza, opinię innych specjalistów, szkice lub fotografie miejsca wypadku.

@RY1@i02/2014/127/i02.2014.127.03300030d.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).