Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy można przeliczyć rentę z tytułu niezdolności do pracy

● Dwa lata temu nabyłem prawo do świadczenia przedemerytalnego. Od 1 maja 2013 r. podjąłem działalność gospodarczą, którą prowadzę do dnia dzisiejszego. W związku z tym jestem zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od 60 proc. przeciętnej miesięcznej płacy. Czy muszę wykazać w dokumencie potwierdzającym mój przychód faktyczny zysk firmy uzyskany w poszczególnych miesiącach?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Uprawnieni do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych mają ograniczone możliwości dorobienia z tytułu pracy lub działalności objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych albo pełnionej służby. Jeśli przychód, który z tego tytułu uzyskują, przekracza wyższy próg zarobkowy (miesięczną graniczną kwotę przychodu wynoszącą 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), przysługujące im świadczenie podlega zawieszeniu. Jeśli uzyskują zarobki mieszczące się w tym limicie, ale przekraczające niższy próg przychodowy (miesięczną dopuszczalną kwotę przychodu wynoszącą 25 proc. przeciętnej płacy), ZUS zmniejsza świadczenie o kwotę przekroczenia tego limitu, z zastrzeżeniem, że po zmniejszeniu nie może być ono niższe od określonej gwarantowanej kwoty.

Osoby uprawnione do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych po zakończeniu okresu rozliczeniowego (trwającego od 1 marca do końca lutego następnego roku) zobowiązane są poinformować ZUS o wysokości przychodu uzyskanego w całym tym okresie. Muszą to zrobić do końca maja danego roku. W 2014 r. termin ten upłynął 2 czerwca, gdyż 31 maja to sobota.

O ile osoby zatrudnione u płatników składek, aby rozliczyć się z osiągniętych zarobków, muszą uzyskać od tego płatnika zaświadczenie, o tyle osoby opłacające składki, same za siebie (w tym przede wszystkim prowadzące działalność gospodarczą) informują ZUS o przychodzie, składając własne oświadczenie. Co więcej, nie wykazują w nim faktycznie uzyskanego przychodu czy też przychodu zadeklarowanego dla celów podatkowych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w składanym oświadczeniu muszą podać przychód równy podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, od której zobowiązani są opłacać co miesiąc te składki. Należy zaznaczyć, że uprawnieni do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych, którzy nie podlegali obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (np. ze względu na podleganie ubezpieczeniom z innego tytułu), składając coroczne oświadczenie powinni podać przychód w takiej kwocie, od której musieliby opłacać składki, gdyby byli do tego zobowiązani.

W związku z tym, że obowiązująca przedsiębiorców minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nigdy nie przekracza wyższego progu zarobkowego (dopuszczalnej kwoty przychodu), nie muszą oni obawiać się zawieszenia swojego świadczenia. Taki skutek mógłby nastąpić tylko wtedy, gdyby zadeklarowali wyższą od minimalnej podstawę wymiaru składek z tytułu prowadzenia działalności lub oprócz przychodu z prowadzenia firmy uzyskiwaliby zarobki z innej działalności objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych.

ZUS dokona zmniejszenia świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego przysługującego przedsiębiorcy, gdy opłaca on składki od podstawy wymiaru przekraczającej 25 proc. przeciętnej płacy. Ma to miejsce wówczas, gdy obowiązuje go minimalna podstawa wymiaru składek równa 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia lub też - mając możliwość skorzystania z preferencyjnej podstawy (30 proc. minimalnego wynagrodzenia), zadeklarował znacznie wyższą podstawę, przekraczającą niższy próg zarobkowy.

Podstawa prawna

Art. 6 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170).

Art. 18 ust. 8 oraz art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

● Niespełna 57-letni pracownik, którego zatrudniamy od 2001 r., od 1 kwietnia 2013 r. ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pobiera rentę w zmniejszonej wysokości. Umowa o pracę zostanie rozwiązana - na mocy porozumienia stron - 31 sierpnia 2014 r. Przy kompletowaniu wniosku o rentę pracownik ten oświadczył, że nie posiada wykazu zarobków z poprzednich miejsc pracy i nie warto ich szukać, bo z pewnością zarabiał mniej. Do obliczenia podstawy wymiaru renty ZUS uwzględnił zarobki z lat 2002-2011 (najkorzystniejsze), a wskaźnik przyjęty do obliczenia podstawy wymiaru renty wynosił 143,22 proc. Kilka dni temu pracownik ten dostarczył nam dokumenty uzyskane z archiwum, z których wynika, że w latach 1984-1986 oraz 1990-1996 osiągał bardzo wysokie wynagrodzenie, a z naszych obliczeń wynika, że wskaźnik wysokości podstawy wymiaru obliczony od tych zarobków wynosi ponad 180 proc., a więc jest bardzo korzystny. Czy jest jakaś możliwość zamiany dotychczas przyjętych zarobków na te korzystniejsze?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie ma możliwości zamiany zarobków uzyskanych w latach 2002-2011, przyjętych do obliczenia podstawy wymiaru renty przyznanej od 1 kwietnia 2014 r., na zarobki uzyskane w latach 1984-1986 oraz 1990-1996. Do obliczenia podstawy wymiaru renty mogą być bowiem przyjęte zarobki osiągnięte w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, przypadających w ostatnich 20 latach poprzedzających rok zgłoszenia wniosku o rentę, albo o ponowne ustalenie wysokości renty, a więc odpowiednio: z lat 1993-2012 albo 1994-2013.

Istnieje jednak możliwość ponownego obliczenia podstawy wymiaru renty z uwzględnieniem zarobków uzyskanych w dowolnie wybranych 20 latach kalendarzowych, przypadających przed rokiem, w którym zgłoszono wniosek o rentę lub o jej przeliczenie. Tak więc renciści, którzy już po przyznaniu świadczenia uzyskają dokumentację, która pozwala na ustalenie podstawy od korzystniejszych, wyższych zarobków mogą w każdej chwili zgłosić wniosek o ponowne obliczenie wysokości renty, od przeliczonej podstawy wymiaru, uwzględniającej te korzystniejsze zarobki.

Jeżeli rencista pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy, może być ona przeliczona jedynie w przypadku, gdy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ustalony, z uwzględnieniem tych zarobków, jest wyższy niż ostatnio ustalony.

Zarobki uzyskane przez pracownika w latach 1984-1986 oraz 1990-1996 są wyższe od tych, które zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru renty. Oznacza to, że przeliczenie podstawy wymiaru renty z uwzględnieniem tych zarobków, a także zarobków już przyjętych do obliczenia podstawy wymiaru renty (z lat 2002-2011) podwyższy wskaźnik. Renta obliczona z jego uwzględnieniem będzie z całą pewnością znacznie wyższa.

Jeżeli do obliczenia podstawy wymiaru renty zostałyby przyjęte zarobki z lat 2004-2013, a więc z uwzględnieniem zarobków przypadających w części po przyznaniu renty, a wskaźnik ustalenia podstawy wymiaru byłby wyższy od obliczonego z lat 2002-2011, to kwota bazowa uwzględniona do obliczenia tej podstawy, a także części socjalnej wynosiłaby 3191,93 zł.

W celu ponownego obliczenia wysokości renty pracownik musi zgłosić w ZUS wniosek. We wniosku powinien wskazać swoje dane i krótko opisać, jakiego żądania dotyczy wniosek. W omawianym przypadku wniosek o ponowne obliczenie wysokości renty w trybie:

a) art. 111 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. z uwzględnieniem zarobków z lat 1984-1986 oraz 1990-1996,

b) art.110 powołanej ustawy, tj. z uwzględnieniem również zarobków za 2013 r.

Wniosek należy podpisać.

Do wniosku należy przedłożyć dokumenty potwierdzające wysokość zarobków. Dokumentami takimi są w szczególności:

wwystawione przez pracodawcę (lub jego następcę prawnego) zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (formularz ZUS Rp-7) - sporządzone w oparciu o dokumentacje płacową, albo przypadku ich braku - akta osobowe,

wlegitymacje ubezpieczeniowe zawierające wpisy o wysokości wynagrodzenia.

W razie braku oryginalnej dokumentacji możliwe jest również przedłożenie kopii dokumentacji płacowej (odpisy, kserokopie, wyciągi) sporządzone przez jednostkę przechowującą dokumentację danego zakładu pracy (np. organ założycielski, firmę przechowalniczą, Stowarzyszenie Archiwistów Polskich) po uprzednim uwierzytelnieniu tych kopii przez osobę upoważnioną w jednostce przechowującej oryginalną dokumentację.

Podstawa prawna

Art. 15 i 111 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1227 ze zm.).

Par. 4 i 10 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. nr 237 poz. 1412).