Dwa razy składki od jednej pracy

Polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych podlegają nie tylko osoby wykonujące w jakiejkolwiek formie pracę na terenie naszego kraju. W niektórych przypadkach obowiązek zapłaty składek rozciąga się także na obywateli polskich pracujących za granicą. Dotyczy on pracowników polskich przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych, stałych przedstawicielstw przy ONZ oraz innych polskich placówek, instytucji lub przedsiębiorstw.

Zastosowanie tej zasady może być jednak wyłączone poprzez prawo unijne lub umowę międzynarodową, w której Polska jest stroną. Wątpliwości może budzić sytuacja, w której polski pracownik zatrudniony przez rodzimy podmiot wykonuje dla niego pracę za granicą. Teoretycznie bowiem może podlegać ubezpieczeniom społecznym zarówno w Polsce, jak i w miejscu pracy. Aby unikać podwójnego obciążania wynagrodzenia należnościami z ubezpieczeń, przeprowadza się koordynację systemów ubezpieczeniowych. Koordynacja polskiego systemu została przeprowadzona dwojako: poprzez przepisy unijne dla krajów Unii Europejskiej i Szwajcarii oraz poprzez umowy dwustronne dla krajów nienależących do UE.

Do wykonywania pracy na rzecz polskiego podmiotu na terenie kraju UE stosuje się regułę wyłączności, co oznacza, że pracownik podlegać będzie przepisom o ubezpieczeniach społecznych tylko w jednym kraju, zazwyczaj w kraju wykonywania pracy. W stosunku do Szwajcarii stosuje się takie same zasady.

Jednak polskie przedsiębiorstwa lub inne podmioty delegują pracowników także do innych państw. Jakie więc przepisy będą miały zastosowanie w przypadku, gdy siedziba pracodawcy jest w Polsce, a pracownik został skierowany do pracy np. do Stanów Zjednoczonych? W tej sytuacji stosuje się przepisy umowy zawartej z danym państwem. Cechą wspólną umów jest generalne zastosowanie zasady terytorialności polegającej na tym, że pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym w kraju wykonywania pracy. Od zasady tej wprowadzono jednak liczne odstępstwa.

Na terenie Stanów Zjednoczonych

Mimo wykonywania pracy (wyłącznie lub dodatkowo) na terenie Stanów Zjednoczonych, obywatel polski będzie nadal podlegał polskim ubezpieczeniom w następujących przypadkach:

1) należy do personelu placówek dyplomatycznych, konsularnych lub jest zatrudniony w służbie państwowej;

2) pracując zwykle w Polsce, wysłany został w ramach umowy o pracę do Stanów Zjednoczonych przez pracodawcę na przewidywalny okres nie dłuższy niż 5 lat;

3) jest zatrudniony w lotniczym przedsiębiorstwie transportowym, o ile na stałe zamieszkuje Polskę, a przedsiębiorstwo ma siedzibę w Polsce;

4) pracuje na własny rachunek, ale na stałe zamieszkuje Polskę.

Umowa zawarta z tym państwem dopuszcza możliwość zmiany zasad w odniesieniu do konkretnej osoby lub grupy. Dochodzi do tego w drodze uzgodnień między oboma krajami. Polskę w tej sprawie reprezentował będzie Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W Kanadzie

Podobne zasady obowiązują w przypadku wykonywania pracy w Kanadzie. Także przyjęto ogólną zasadę terytorialności, jednak ustanowiono wyjątki, do których należą:

1) delegowanie pracownika w ramach umowy o pracę (może on wykonywać pracę także dla podmiotu powiązanego) do Kanady na okres nie dłuższy niż 60 miesięcy, chyba że oba kraje wyrażą zgodę na przedłużenie tego terminu;

2) prowadzenie działalności gospodarczej w Kanadzie przez osobę stale zamieszkującą Polskę;

3) zatrudnienie w organach administracji państwowej.

Tak jak w przypadku zatrudnienia w Stanach Zjednoczonych, Kanada i Polska wspólnie mogą ustalić indywidualną zmianę ogólnych reguł.

W Australii

Praca w Australii także podlega regule terytorialności, która ulega ograniczeniu w odniesieniu do:

1) pracowników delegowanych w ramach umowy o pracę (również na rzecz podmiotu powiązanego) o charakterze przejściowym na okres nie dłuższy niż 60 miesięcy;

2) urzędników państwowych (pracowników administracji publicznej) delegowanych na okres przejściowy.

Umowa daje stronom prawo do zmiany zasad z niej wynikających dla określonej osoby lub grupy.

W Korei Południowej

W wyniku koreańskich inwestycji w Polsce to nasz kraj jest w większym stopniu miejscem wykonywania pracy dla Koreańczyków niż Korea dla obywateli polskich, jednak warto zwrócić uwagę na przepisy w tym zakresie. Tak jak w innych umowach przyjęto zasadę terytorialności ograniczoną kilkoma wyjątkami:

1) delegowanie pracownika w ramach umowy o pracę (także do wykonywania pracy na rzecz spółki stowarzyszonej lub zależnej) na okres do 60 miesięcy, który może ulec przedłużeniu za zgodą obu krajów;

2) zatrudnienie jako członek załogi statku latającego - zastosowanie będą miały przepisy ubezpieczeniowe kraju, w którym znajduje się centrala przedsiębiorstwa lotniczego;

3) wykonywanie pracy przez członków misji dyplomatycznych i urzędników;

4) wykonywanie pracy na własny rachunek, o ile miejscem zamieszkania jest Polska.

Podobnie jak w innych umowach dopuszczono możliwość modyfikacji zasad z niej wynikających w odniesieniu do konkretnych osób.

Polska nie zawarła jednak umów takiego rodzaju ze wszystkimi krajami spoza UE, a zaledwie z kilkoma. Koordynacja systemów ubezpieczeń nastąpiła (oprócz omówionych) z krajami wchodzącymi niegdyś w skład Jugosławii oraz z Libią. Jeśli pracownik zostanie skierowany do państwa, które nie ma podpisanej z Polską umowy tego rodzaju, będzie podlegał nie tylko miejscowym przepisom, lecz także polskim. Oznaczać to może objęcie ubezpieczeniami społecznymi z obu krajów oraz konieczność podwójnego opłacania należności z tego tytułu.

@RY1@i02/2014/103/i02.2014.103.033000100.802.jpg@RY2@

Joanna Śliwińska radca prawny

Joanna Śliwińska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Umowa z 2 kwietnia 2008 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz.U. z 2009 r. nr 46, poz. 274).

Umowa z 2 kwietnia 2008 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą (Dz.U. z 2009 r. nr 133, poz. 1095).

Umowa z 7 października 2009 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Australią (Dz.U. z 2010 r. nr 171, poz. 1160).

Umowa z 25 lutego 2009 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei (Dz.U. z 2010 r. nr 35, poz. 192).