Powołanie do organów spółek kapitałowych nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych

Członkowie zarządu z tytułu pełnienia swojej funkcji nie mają obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Taki powstaje dopiero, gdy zawarta zostanie umowa o pracę lub umowa cywilnoprawna. Członkowie rad nadzorczych mający miejsce zamieszkania na terytorium RP obecnie obowiązkowo podlegają wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zarząd

Osoby wykonujące obowiązki członka zarządu wyłącznie na podstawie powołania dokonanego w oparciu o przepisy ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030; dalej: k.s.h.) w świetle obowiązujących obecnie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu.

W praktyce jednak członkowie zarządu wykonują swoje obowiązki nie tylko w oparciu o akt powołania, ale także na podstawie innych stosunków prawnych.

Członek zarządu w spółce z o. o. jest powoływany i odwoływany uchwałą wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (art. 201 par. 4 k.s.h.). Natomiast w spółce akcyjnej zarząd powołuje i odwołuje rada nadzorcza, chyba że statut spółki stanowi inaczej. Może być on odwołany lub zawieszony w czynnościach także przez walne zgromadzenie (art. 368 par. 4 k.s.h.)

Do zarządu mogą zostać powołane osoby spośród wspólników lub akcjonariuszy, a także osoby spoza ich grona. Powołanie tworzy stosunek organizacyjny, jaki powstaje pomiędzy daną osobą a spółką. Nie jest on jednak w żadnym razie stosunkiem pracy wynikającym z ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm., dalej: k.p.). Nie jest także umową cywilnoprawną.

W sytuacji gdy członek zarządu wykonuje swoje obowiązki bezumownie, wyłącznie na podstawie powołania, to nie podlega on wtedy żadnym ubezpieczeniom w ZUS, a uzyskane z tego tytułu wynagrodzenie nie jest obciążone składkami. Jednakże osoba powołana do zarządu spółki z o. o. może nawiązać z nią równolegle stosunek prawny w formie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, która rodzi obowiązek ubezpieczeń. W spółce akcyjnej członek zarządu wykonuje swoje obowiązki nie tylko w oparciu o akt powołania, ale także na podstawie stosownej umowy zawartej z radą nadzorczą.

Z członkiem zarządu w spółkach kapitałowych można zawrzeć umowę o pracę regulowaną przepisami kodeksu pracy bądź umowę cywilnoprawną, np. umowę-zlecenie, umowę o zarządzanie przedsiębiorstwem czy też kontrakt menedżerski. Umowy te stanowią tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Umowa o pracę jest bezwzględnym tytułem do ubezpieczeń w ZUS. Zatem członek zarządu wykonujący swoje obowiązki na podstawie takiej umowy podlega ubezpieczeniom w trybie pracowniczym. Umowa cywilnoprawna (zlecenie, kontrakt menedżerski, umowa o zarządzanie) jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, jeżeli osoba ją realizująca nie posiada innych tytułów do tych ubezpieczeń. Natomiast taka umowa bez względu na to, czy dana osoba posiada czy też nie inne tytuły, rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.

Rada nadzorcza

Sposób powoływania i odwoływania członków rad nadzorczych w spółkach kapitałowych zależy od rodzaju spółki. W spółce z o. o. radę nadzorczą lub komisję rewizyjną albo też oba te organy można ustanowić w umowie. Jeżeli nie powołano w niej rady nadzorczej, to wspólnicy mogą ją powołać w drodze uchwały (art. 213 k.s.h.). Tak więc powołanie rady nadzorczej w spółce z o.o. ma charakter fakultatywny. Tylko w spółkach, w których kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500 000 zł, a wspólników jest więcej niż 25, ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej jest obligatoryjne. Rada nadzorcza powinna składać się co najmniej z trzech członków powoływanych i odwoływanych uchwałą wspólników. Przy czym umowa spółki może przewidywać inny sposób powoływania lub odwoływania członków rady nadzorczej. Natomiast w spółce akcyjnej powołanie rady nadzorczej jest obligatoryjne (art. 381 k.s.h.) Co do zasady członków rady nadzorczej powołuje walne zgromadzenie akcjonariuszy (art. 385 k.s.h.) z wyjątkami zawartymi w przepisach kodeksu spółek handlowych. Podobnie jak w przypadku członków zarządu podstawą pełnienia funkcji członka rady nadzorczej jest powołanie dokonane w myśl przepisów kodeksu spółek handlowych. Osoba powołana do rady nadzorczej może pełnić funkcję honorowo lub odpłatnie. Wynagrodzenie tych osób w spółce z o.o. określają umowa lub uchwała wspólników, a w spółce akcyjnej statut lub uchwała walnego zgromadzenia. Członkom rady nadzorczej przysługuje zwrot kosztów związanych z udziałem w pracach rady. Następstwem powołania osoby do składu rady nadzorczej może być nawiązanie z taką osobą stosunku cywilnoprawnego regulowanego przepisami kodeksu cywilnego. W takiej sytuacji osoba powołana będzie wykonywała swoje obowiązki w ramach zawartej umowy cywilnej, np. zlecenia.

Zawarcie umowy o pracę z członkiem rady nadzorczej, na mocy której wykonywałby on obowiązki z tytułu funkcji, budzi wątpliwości co do istoty takiego stosunku pracy.

Nie ma przeszkód, by osoba powołana do rady nadzorczej była pracownikiem spółki, który nie podlega bezpośrednio zarządowi. Na przykład osoba, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na stanowisku magazyniera i dodatkowo zasiada w radzie nadzorczej, otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie. Nie dochodzi wówczas do kolizji przepisów prawa pracy i kompetencji.

Członkowie rad nadzorczych, którzy mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlegają obowiązkowo jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 pkt 35 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) bez względu na to, czy funkcję członka rady nadzorczej sprawują honorowo, czy też odpłatnie. Obecnie osoby te nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co ma się zmienić w bieżącym roku w związku z zapowiadaną przez rząd nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ważne

Obecnie przepisy prawa nie zaliczają do ubezpieczonych osób pełniących funkcję członka zarządu

Danuta Denkiewicz

doradca podatkowy

Podstawa prawna

Art. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

Art. 66 i ustawy z z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).