Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakich przypadkach zwrot kosztów za kilometrówkę jest nieoskładkowany

● Dlaczego wypadek, do którego doszło na firmowej imprezie, nie uprawnia do jednorazowego odszkodowania

● Czy zleceniobiorca musi być zgłoszony do ZUS ze wszystkich umów-zleceń

● Kto ma status ucznia i nie podlega ubezpieczeniom społecznym

● Prowadzę własną działalność gospodarczą i zamierzam zatrudnić na podstawie umowy o pracę męża, który pobiera emeryturę z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych. Czy muszę go zgłosić do wszystkich ubezpieczeń, czy tylko do ubezpieczenia zdrowotnego?

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Jeżeli zatrudniony na podstawie umowy o pracę małżonek pozostaje ze swoją małżonką we wspólnym gospodarstwie domowym, to jako osoba współpracująca podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jeżeli natomiast małżonkowie nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, to zatrudniony na podstawie umowy o pracę małżonek podlega jako pracownik obowiązkowo zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zatrudnienie w ramach stosunku pracy oraz współpraca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność (np. pozarolniczą działalność gospodarczą) stanowią dwa odrębne tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Na gruncie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z tą osobą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności. Za osobę współpracującą uważa się również pracownika (z wyjątkiem pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego) spełniającego kryteria.

Pracownik, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Inaczej jest z osobą współpracującą. Prawo do emerytury lub renty sprawia bowiem, że ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dla niej dobrowolne. Zarówno w przypadku pracownika, jak i osoby współpracującej posiadanie ustalonego prawa do emerytury nie wyklucza obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego odpowiednio z tytułu stosunku pracy lub z tytułu współpracy.

Reasumując, jeżeli zatrudniony na podstawie umowy o pracę małżonek pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z zatrudniającą go małżonką, to spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, a co za tym idzie, jako osoba współpracująca, mająca ustalone prawo do emerytury, z tytułu współpracy podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jeżeli zaś małżonkowie nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, to zatrudniony na podstawie umowy o pracę małżonek jako pracownik podlega obowiązkowo zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1 i 5, art. 8 ust. 2 i 11, art. 9 ust. 4 i 5, art. 11 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 5 pkt 24, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

● Członkowie rady nadzorczej spółki z o.o., którzy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, otrzymują zwrot kosztów używania do celów służbowych prywatnych samochodów osobowych w postaci kilometrówki. Czy od tej kwoty należy opłacić składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ?

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie, ale tylko do wysokości nieprzekraczającej kwoty ustalonej przy zastosowaniu stawek za 1 km przebiegu i pod warunkiem, że przebieg pojazdu jest udokumentowany przez członka rady nadzorczej w ewidencji prowadzonej według zasad określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Członek rady nadzorczej wynagradzany z tytułu pełnionej funkcji podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a podstawę wymiaru składek stanowią przychody z działalności wykonywanej osobiście przez osoby należące do składu rad nadzorczych niezależnie od sposobu ich powoływania. Ubezpieczenie zdrowotne jest z kolei ubezpieczeniem obowiązkowym dla tych członków rady nadzorczej, którzy posiadają miejsce zamieszkania w Polsce. Podstawa wymiaru składek obliczana jest jak dla ubezpieczenia zdrowotnego. Nie oznacza to jednak, że wszystkie przychody osiągane przez członka rady nadzorczej są wliczane do tej podstawy. Przy jej ustalaniu stosuje się odpowiednio par. 2-4 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeżeli więc członek rady nadzorczej osiąga przychody wymienione w tych przepisach, są one wyłączone z podstawy wymiaru składek. Dotyczy to m.in. otrzymywanego przez członka rady nadzorczej zwrotu kosztów używania w jazdach lokalnych dla celów służbowych prywatnego pojazdu (np. samochodu osobowego).

Tego rodzaju przychód jest wolny od składek tylko do wysokości miesięcznego ryczałtu pieniężnego albo do wysokości nieprzekraczającej kwoty ustalonej przy zastosowaniu stawek za 1 km przebiegu pojazdu określonych w odrębnych przepisach, o ile przebieg pojazdu jest udokumentowany przez członka rady nadzorczej w ewidencji przebiegu pojazdu prowadzonej według zasad określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9 i art. 18 ust. 4 pkt 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 13 i par. 5 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

● Jeden z moich podwładnych doznał zerwania ścięgna Achillesa lewej nogi. Do tego zdarzenia doszło podczas meczu, który zorganizowałem w godzinach pracy, a poszkodowany dobrowolnie brał w nim udział. Mecz nie miał związku z profilem mojej działalności ani z zakresem zadań służbowych tego pracownika. Na czas turnieju zwolniłem go z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Uznałem to zdarzenie za wypadek przy pracy, ale ZUS wyraził odmienny pogląd i odmówił podwładnemu wypłaty jednorazowego odszkodowania. Czy stanowisko organu rentowego jest słuszne? ZUS twierdzi, że wypadek nie miał żadnego związku z pracą.

Anna Borysewicz

adwokat prowadzący kancelarię w Płocku

Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą, m.in. podczas lub w związku z wykonywaniem przez etatowca zwykłych czynności ewentualnie poleceń przełożonych.

Związek z pracą może mieć charakter czasowy, miejscowy lub funkcjonalny. W tym ostatnim przypadku w związku z pracą pozostają jedynie te czynności podwładnego, które zostały wyraźnie określone treścią polecenia wyznaczającego zakres jego zadań służbowych. Wszelka aktywność wykraczająca poza ten zakres nie jest zatem wykonywana w interesie zatrudniającego ani na jego rzecz i korzyść.

W opisanej sytuacji istotne jest to, że czytelnik zwolnił poszkodowanego z obowiązku świadczenia pracy na czas udziału w wydarzeniu sportowym. Oznacza to więc, że sam nie zakwalifikował uczestnictwa w nim jako wykonywania przez niego zadań służbowych. Poza tym organizowanie imprez sportowych nie jest objęte przedmiotem działalności firmy czytelnika, a udział w takich imprezach nie należy do obowiązków pracowniczych poszkodowanego.

Reasumując, wypadek, któremu uległ pracownik w czasie dobrowolnego udziału w turnieju piłkarskim zorganizowanym przez pracodawcę, ale niemającym związku z jego działalnością i obowiązkami służbowymi poszkodowanego, nie stanowi wypadku przy pracy, a w konsekwencji ubezpieczonemu nie należy się z tego tytułu jednorazowe odszkodowanie. Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 5 marca 2014 r., sygn. akt II UK 354/13.

Stanowisko ZUS jest więc słuszne.

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 637 ze zm.).

● Prowadzę działalność gospodarczą. Z kilkoma osobami zawarłem umowy-zlecenia. Wiem, że jedna z nich zawarła już wcześniej w tym samym miesiącu umowę-zlecenie z inną firmą. Czy z tytułu drugiej umowy powstanie obowiązek opłacania wszystkich składek na ubezpieczenie społeczne, czy jedynie składki zdrowotnej?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie m.in. umowy-zlecenia. Mogą one dobrowolnie na swój wniosek zostać objęte ubezpieczeniem chorobowym. Osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów (np. kilku umów-zleceń) podlega składkom na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy, która została zawarta najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie na swój wniosek być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych umów-zleceń bądź zmienić tytuł ubezpieczeń, czyli może np. zrezygnować z ubezpieczenia z pierwszej umowy-zlecenia na rzecz ubezpieczenia z drugiej. Bez znaczenia jest natomiast, czy wcześniejsza umowa została zawarta z tym samym zleceniodawcą, jak również wysokość wynagrodzeń przysługujących zleceniobiorcy za wykonywanie tych umów.

Inaczej wyglądają jednak zasady składki zdrowotnej. W myśl przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Zatem zleceniobiorca będzie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu od każdej umowy-zlecenia.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2, art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz.121 ze zm.).

Art. 66 ust. 1, art. 82 ust. 1-2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

● Firma zatrudnia na podstawie umowy-zlecenia 19-latka, który w tym roku ukończył liceum ogólnokształcące i 1 września 2015 r. rozpoczął naukę w szkole policealnej. Czy od dnia ukończenia liceum powinniśmy za niego opłacać składki ZUS?

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Osoba fizyczna, który wykonuje pracę na podstawie umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu. Nie dotyczy to jednak zleceniobiorcy, który jest uczniem gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, szkoły ponadpodstawowej lub studentem i nie ukończył 26 lat (z wyjątkiem niani świadczącej pracę na podstawie umowy uaktywniającej, która nawet jeżeli jest uczniem lub studentem i nie ukończyła 26 lat, jest objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznym i ubezpieczeniem zdrowotnym). Z uwagi na to, że taki zleceniobiorca nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniom społecznym, nie podlega on również obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Obowiązujące przepisy nie definiują, kogo na gruncie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego należy uważać za ucznia. ZUS stoi na stanowisku, że za ucznia:

1) do 31 sierpnia uważa się osobę, która:

a) kontynuuje naukę w tej samej szkole,

b) skończyła szkołę i rozpoczyna naukę w szkole, w której rok szkolny rozpoczyna się 1 września,

c) ukończyła szkołę i nie kontynuuje nauki,

2) do 30 września uważa się osobę, która ukończyła szkołę i posiada zaświadczenie o przyjęciu na studia wyższe.

Z przepisów o systemie oświaty wynika, że szkołą ponadgimnazjalną są m.in. trzyletnie liceum ogólnokształcące, którego ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, oraz szkoła policealna dla osób mających wykształcenie średnie, o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku, umożliwiająca uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie.

Należy stwierdzić, że w opisanej sytuacji zleceniobiorca nie podlega obowiązkowo ani ubezpieczeniom społecznym, ani zdrowotnemu. Mimo ukończenia liceum ma on nadal status ucznia, ponieważ 1 września 2015 r. rozpoczął naukę w szkole policealnej.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, ust. 4 i 4a, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

Art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. b i d ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. poz. 256 ze zm.).