Tydzień z komentarzami

Dzisiaj przedstawiamy piątą część komentarza do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.; dalej: ustawa). Omawiamy artykuły od 43 do 57.

Zgodnie z art. 43 płatnik jest zobowiązany do zgłoszenia się do ZUS w ciągu siedmiu dni od zatrudnienia pierwszego pracownika lub powstania innego stosunku prawnego, który uzasadniałby objęcie ubezpieczeniem, np. zleceniobiorcy. Zgłoszenie musi być dokonane na specjalnym formularzu. Może być ono dokonane także poprzez urząd skarbowy, który zobowiązany jest przekazać otrzymane dane do ZUS. Jeśli sytuacja płatnika ulegnie zmianie w zakresie danych, jakie był zobowiązany wskazać w zgłoszeniu, musi o tym poinformować ZUS. Ma na to siedem dni od stwierdzenia ich wystąpienia lub od otrzymania zawiadomienia od ZUS w tej sprawie.

Artykuł 46 określa z kolei obowiązki płatników w zakresie obliczania i potrącania składek z wynagrodzenia zgłoszonych przez nich ubezpieczonych. Z przepisu tego wynika jedna z najważniejszych zasad przyjętych w polskim systemie ubezpieczeń społecznych, polegająca na tym, że to na płatniku ciąży obowiązek prawidłowego obliczenia składek. ZUS występuje jedynie w roli organu kontrolującego prawidłowość już dokonanych obliczeń. Na rozliczaniu składek obowiązki płatnika się nie kończą. Musi on składać do ZUS deklaracje rozliczeniowe i imienne raporty miesięczne, w których powinien zawrzeć wszystkie wynikające z art. 46 informacje, takie jak np. liczba ubezpieczonych, za których opłaca składki, czy kwoty wypłaconych im zasiłków.

W art. 47 ustawy zakreślono płatnikowi termin do zrealizowania tych obowiązków. Jest on uzależniony od statusu płatnika. Inny będzie dla osoby fizycznej opłacającej składki tylko za siebie, inny dla jednostek budżetowych, a jeszcze inny dla pozostałych podmiotów. W dalszej części artykuł ten ustanawia wiele odrębności w zakresie obowiązków formalnych płatników. Wszyscy płatnicy powinni jednak pamiętać, że wpłaty składek muszą być prawidłowo oznaczone i dokonane na odpowiednie numery rachunków bankowych przeznaczonych dla danego typu należności. Nie wystarczy więc przekazanie określonej kwoty składek na dowolny rachunek i podpisanie się tylko np. imieniem i nazwiskiem, bo taka wpłata może nie zostać zidentyfikowana przez ZUS (może bowiem istnieć wiele osób o takim samym imieniu i nazwisku zgłoszonych jako płatnicy). A trzeba pamiętać, że skutek niezidentyfikowania wpłaty nie obciąża ZUS, i to płatnik będzie musiał przedstawić dodatkowe dowody na to, iż składki jednak zapłacił. Zanim jednak to zrobi, może się okazać, że ZUS odmówił mu np. prawa do zasiłku chorobowego, a wyjaśnianie całej sprawy może znacznie przedłużyć proces oczekiwania na świadczenie.

Z art. 47a wynika zaś generalna zasada przekazywania dokumentów rozliczeniowych w formie elektronicznej. Tylko płatnik rozliczający do pięciu osób może skorzystać z papierowych dokumentów. Pozostali muszą się zwrócić o zgodę do ZUS, jeśli nie chcą rozliczać się elektronicznie, ale ZUS takiej zgody wcale nie musi udzielić.

Na podstawie art. 48 ZUS ma prawo do naliczenia składek na podstawie ostatniej otrzymanej deklaracji, jeśli płatnik nie złożył aktualnej. Ma to na celu zdyscyplinowanie płatników, aby dokumenty składali na bieżąco. Podobną funkcję spełnia art. 48b, który pozwala ZUS sporządzać z urzędu np. zgłoszenia do ubezpieczeń lub korygować stwierdzone błędy. Przyjmuje się jednak, że ZUS może korzystać z tego prawa jedynie wyjątkowo, gdyż są to przecież obowiązki płatników.

Artykuł 50 reguluje zasady informowania o stanie kont płatników i ubezpieczonych. ZUS jest zobowiązany do informowania ubezpieczonych o stanie ich konta. Dzięki temu mogą oni kontrolować, czy płatnicy prawidłowo odprowadzają za nich składki. W razie zaistnienia wątpliwości w tym zakresie ubezpieczony ma prawo zwrócić się o wyjaśnienie sprawy.

Artykuły 51-57 określają charakter prawny Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego ZUS jest tylko dysponentem. ⒸⓅ

Kolejna część komentarza ukaże się 23 marca

- baza publikacji

w z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych

w z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy

w z 16 kwietnia 20 04 r. o czasie pracy kierowców

w z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

w z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych

w z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

w z 13 kwietnia 2007 r. o PIP

w z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

w z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

w z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę

Współpraca Anna Kwiatkowska (art. 50-57)

@RY1@i02/2017/033/i02.2017.033.217000100.801.jpg@RY2@

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny