Kłopotliwe także ubezpieczenia

Pojawiały się jednak wątpliwości, czy samo powołanie na urzędnika wyborczego staje się odrębnym, niezależnym od pracowniczego, tytułem do ubezpieczeń. Odpowiedź musi być negatywna, ponieważ takie powołanie nie zostało wymienione w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako odrębny tytuł. Dodatkowo Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej potwierdziło, o czym pisaliśmy w tygodniku Samorząd i Administracja 13 czerwca 2018 r. (DGP nr 113),że od wynagrodzenia wypłacanego urzędnikowi za wykonywanie obowiązków wyborczych nie trzeba odprowadzać składek. Wynagrodzenie to nie będzie więc miało żadnego wpływu na świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Mniejszy zasiłek

Wynagrodzenie to przysługuje urzędnikowi za okres wykonywania obowiązków wyborczych. Jeśli będzie je wykonywał w dni robocze, w których zgodnie ze swoim rozkładem czasu pracy powinien realizować obowiązki pracownicze w macierzystym urzędzie, pracodawca musi go zwolnić z obowiązku świadczenia pracy. Urzędnik za te dni nie otrzyma wynagrodzenia z urzędu. W założeniu ubytek w wynagrodzeniu ma mu zostać zrekompensowany przez wypłatę wynagrodzenia za czas pełnienia obowiązków wyborczych. Trzeba jednak pamiętać, że zmniejszona pensja oznacza niższą podstawę wymiaru składek. Podstawą wymiaru jest bowiem przychód ze stosunku pracy uzyskany w danym miesiącu. Wysokość odprowadzanych składek będzie decydowała o wysokości wypłacanych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego (zasiłek chorobowy, macierzyński itd.). Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) podstawę wymiaru takich świadczeń stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli pracownik nie pracuje jeszcze roku, podstawę wymiaru stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Obniżone składki w związku ze zwolnieniem od pracy na czas wykonywania obowiązków wyborczych będą miały wpływ na obniżenie wysokości świadczeń wypłacanych w razie choroby.

Trzeba jednak pamiętać, że w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, za którą wypłacany jest zasiłek chorobowy, urzędnik nie będzie mógł wykonywać obowiązków wyborczych. Jeśli to zrobi, a ZUS się o tym dowie, straci prawo do zasiłku. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Niezależnie od tego, w którym dniu choroby urzędnik podjąłby pracę w komisji wyborczej, ZUS może orzec obowiązek zwrotu zasiłku za cały okres niezdolności do pracy. Taki sam skutek będzie miało pełnienie obowiązków wyborczych w trakcie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego oraz zasiłku opiekuńczego. ZUS ani pracodawca nie muszą przeprowadzić kontroli bezpośrednio w lokalu wyborczym, mogą dowiedzieć się o wykonywaniu obowiązków wyborczych później. W przypadku pobierania zasiłku macierzyńskiego utrata świadczenia nie będzie miała miejsca. Zasiłek macierzyński przysługuje bowiem w związku z urodzeniem lub przyjęciem na wychowanie dziecka i przepisy nie przewidują określonego sposobu jego wykorzystania. Urzędnik może więc w okresie jego pobierania wykonywać także obowiązki wyborcze bez ryzyka utraty tych pieniędzy.

Pełnienie obowiązków wyborczych może mieć także niewielki wpływ na wysokość przyszłych świadczeń emerytalnych i rentowych. Obniżony przychód osiągany u pracodawcy oznacza niższe składki na te rodzaje ubezpieczenia. Od wynagrodzenia wyborczego składki nie będą odprowadzane, a więc nie wyrównają one tego ubytku.

Wypadkowe na innych zasadach

W okresie powołania na urzędnika wyborczego będzie on nadal podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu z ubezpieczenia pracowniczego. Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
• w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Na równi z wypadkiem przy pracy, w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w ustawie, traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:

• w czasie podróży służbowej, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;
• podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;
• przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.

Żaden z tych przypadków nie obejmuje jednak wykonywania obowiązków wyborczych. Oznaczałoby to, że urzędnik, który wtedy uległby wypadkowi, nie miałby prawa do żadnych wypadkowych świadczeń z ZUS. Miałby prawo jedynie do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego na normalnych zasadach (w przypadku zasiłku chorobowego oznaczałoby to 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku chorobowego) w związku z niezdolnością do pracy. Kodeks wyborczy objął więc urzędników wyborczych ochroną wynikającą z odrębnej ustawy – o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (dalej: ustawa zaopatrzeniowa). Daje ona prawo do ograniczonych świadczeń wypadkowych niektórym kategoriom osób, które nie mają do nich prawa na innej podstawie. Należą do nich np. ławnicy i wolontariusze.

Urzędnikowi, który uległ wypadkowi w czasie, gdy wykonywał obowiązki wyborcze, może przysługiwać renta z tytułu niezdolności do pracy oraz jednorazowe odszkodowanie. Do renty będzie miał prawo, jeśli pełniąc obowiązki, uległ wypadkowi i stał się całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy. Jednorazowe odszkodowanie zostanie mu wypłacone, jeśli skutkiem wypadku był stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu, który spowodował całkowitą niezdolność do pracy. Świadczenia te wypłaca ZUS, a finansuje je budżet państwa.

Świadczenia te nie przysługują osobie poszkodowanej wskutek wypadku, który nastąpił z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa tej osoby. Nie otrzyma ich również urzędnik, który będąc w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku. Te okoliczności muszą zostać jednak udokumentowane przez policję lub prokuraturę.

W sprawach rent z tytułu niezdolności do pracy oraz rent rodzinnych nieuregulowanych ustawą zaopatrzeniową stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna) dotyczące m.in. postępowania przed ZUS w sprawach rent i ich wypłaty, orzekania o niezdolności do pracy oraz powstania i ustania prawa do świadczeń.

Ustawa zaopatrzeniowa przewiduje jeszcze jedno świadczenie powypadkowe – świadczenia opieki zdrowotnej określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie niezbędnym do leczenia następstw wypadku. Nie będzie to miało większego znaczenia w przypadku urzędników wyborczych, ponieważ i tak są oni objęci ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu stosunku pracy w macierzystym urzędzie.

Renta z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem oraz renta rodzinna wynosi 120 proc. kwoty najniższej odpowiedniej renty ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą emerytalną.

Dla rodziny

Jeśli wypadek podczas pełnienia funkcji wyborczych byłby na tyle poważny, że spowodowałby śmierć urzędnika, także rodzina może liczyć na pewne świadczenia. Przysługuje im renta rodzinna i jednorazowe odszkodowanie. Do uprawnionych członków rodziny należą:

• małżonek,
• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione,
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej,
• rodzice,
• osoby przysposabiające,
• ojczym
• macocha.

Warunkiem do otrzymania renty i jednorazowego świadczenia jest spełnienie ogólnych warunków do uzyskania renty rodzinnej określonych w ustawie emerytalnej.

Niezależnie od pokrewieństwa ZUS wypłaci zasiłek pogrzebowy osobie, która poniosła koszty pogrzebu osoby poszkodowanej wskutek wypadku, osoby pobierającej rentę na podstawie ustawy zaopatrzeniowej albo członka jej rodziny.

Podstawa prawna

Art. 191a–191h ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 754 ze zm.).

Art. 1 pkt 6–9 ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw.

Art. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.).

Par. 1–8 uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 19 lutego 2018 r. w sprawie określenia liczby, trybu i warunków powoływania urzędników wyborczych (M.P. z 2018 r. poz. 526 ze zm.).

Pkt I–III załącznika do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 12 marca 2018 r. w sprawie określenia szczegółowego zakresu zadań urzędników wyborczych, sposobu ich realizacji oraz zasad wynagradzania za ich realizację, a także zasad zwolnienia od pracy zawodowej na czas wykonywania obowiązków urzędnika wyborczego w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego (M.P. z 2018 r. poz. 567 ze zm.).

Art. 36 i art. 42 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1368 ze zm.).

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1773 ze zm.).

Ustawa z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 737).

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.).