Ułatwienia in plus, ale zaskoczy brak bezpłatnych świadczeń zdrowotnych

W ramach Konstytucji biznesu wprowadzono także zmiany w przepisach ubezpieczeniowych. Mają one przede wszystkim zmniejszyć obciążenia finansowe dla prowadzących działalność gospodarczą. Dotyczą jednak przede wszystkim tych najmniej zarabiających lub będących na początku swojej biznesowej drogi. Na obowiązki ubezpieczeniowe wpłyną również nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) oraz prawo przedsiębiorców, które zastąpiło ustawę o swobodzie działalności gospodarczej.

Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie możliwości prowadzenia działalności zarobkowej, która nie będzie wiązała się z obowiązkiem opłacania składek. Nie trzeba jej rejestrować i zgłaszać się do ZUS, o ile przynosi niskie przychody. To wyłom w zasadzie, jaka obowiązywała w ubezpieczeniach społecznych w stosunku do prowadzących działalność gospodarczą. Dotychczas regułą było oderwanie rzeczywiście osiąganych przychodów od wysokości opłacanych składek. Niezależnie od tego, czy przedsiębiorca jakiś przychód osiągał, czy nie, składki musiały być opłacone w takiej samej wysokości. Skądinąd zaletą takiego rozwiązania jest to, że składki są zryczałtowane i wyższy przychód nie oznacza zwiększenia obciążeń, tak jak ma to miejsce w przypadku przychodów pracowników lub zleceniobiorców.

Obecnie wprowadzono również ulgę na start, która polega na zniesieniu obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne - ale już nie na ubezpieczenie zdrowotne! - przez pierwsze 6 miesięcy prowadzenia działalności. Przedsiębiorcy na tej uldze zaoszczędzą prawie 200 zł miesięcznie.

1050 zł wynosi limit miesięcznych przychodów, który pozwala nie rejestrować działalności w CEIDG i nie opłacać żadnych składek

1196,04 zł przez pół roku prowadzenia firmy zaoszczędzi na składkach przedsiębiorca

Trzeba jednak pamiętać, że wprowadzone ułatwienia przysługują tylko osobom, które podejmują prowadzenie działalności po raz pierwszy lub też od zakończenia lub zawieszenia poprzedniej upłynęło co najmniej 60 miesięcy.

● Działalność nieewidencjonowana

Obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby, które prowadzą pozarolniczą działalność, co m.in. oznacza pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu prawa przedsiębiorców. Zgodnie z tą ustawą jest to zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Prowadzenie takiej działalności oznacza konieczność wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a także zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowego, wypadkowego) i zdrowotnego. Przedsiębiorca może, ale nie musi, zgłosić się do ubezpieczenia chorobowego, co pozwoli mu na otrzymanie np. zasiłku chorobowego.

Prawo przedsiębiorców pozwala na nierejestrowanie działalności, jeśli miesięczny przychód z tej działalności nie przekroczy połowy aktualnie obowiązującego przeciętnego wynagrodzenia. Jak wynika z ustawy, chodzi w tym przypadku o przychód należny, a więc nawet taki, który jest tylko wierzytelnością. Klient (druga strona umowy) mógł nie zapłacić należności, a ona i tak powiększa przychód i może spowodować przekroczenie dopuszczalnego limitu. Przychód ten oblicza się po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont (procentowe pomniejszenie należności przez wykonawcę świadczenia udzielone w związku z zapłatą należności za wykonaną usługę, sprzedany towar, przez upływem ustalonego przez strony terminu płatności).

Prowadzenie takiej firmy nie będzie traktowane jak wykonywanie działalności gospodarczej, a więc nie będzie wiązało się z obowiązkami i prawami właściwymi dla przedsiębiorców. A to oznacza, że taka osoba nie będzie musiała odprowadzać żadnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne ani Fundusz Pracy. Nie jest to ograniczone żadnym terminem, taki status działalności można utrzymywać dopóty, dopóki miesięczny przychód z jej prowadzenia nie przekroczy połowy obecnie obowiązującego minimalnego wynagrodzenia.

WAŻNE

Prawo do nierejestrowania działalności i nieopłacania składek nie będzie dotyczyło wspólników spółki cywilnej. Opłacają oni składki na takich samych zasadach, jak przedsiębiorcy. Sama spółka może być płatnikiem, ale tylko w stosunku do zatrudnionych przez nią osób.

Preferencyjne rozwiązanie ma jednak także negatywne skutki. Przede wszystkim osoby z niego korzystające nie będą miały prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zacznijmy od emerytury, której wysokość co do zasady nie zależy od stażu pracy, ale od zgromadzonych składek. Przez okres prowadzenia nieewidencjonowanej działalności gospodarczej nie będzie powiększane konto ubezpieczonego w ZUS, co w przyszłości przełoży się na niską emeryturę. W pewnych przypadkach staż pracy będzie ważny - chodzi m.in. o emeryturę minimalną. Przypomnijmy, że jest to kwota gwarantowanej minimalnej wysokości świadczenia (obecnie 1029,80 zł), która będzie wypłacana emerytowi niezależnie od wysokości zgromadzonych składek, jeśli tylko będzie miał odpowiedni staż ubezpieczeniowy. Wynosi on obecnie 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Okres prowadzenia nieewidencjonowanej działalności nie będzie wliczany do wymaganego limitu.

Może się pojawić także problem z uzyskaniem renty z tytułu niezdolności do pracy. Aby ją otrzymać, wymagany jest odpowiedni staż ubezpieczeniowy uzależniony od wieku wnioskodawcy. Poza tym niezdolność do pracy musi powstać w okresie ubezpieczenia rentowego lub w ciągu 18 miesięcy po jego ustaniu. Niepodleganie ubezpieczeniu rentowemu w czasie prowadzenia działalności nieewidencjonowanej może więc oznaczać, że powstała niezdolność do pracy nie zapewni renty.

Najbardziej oczywistym dla wszystkim skutkiem niepodlegania ubezpieczeniom społecznym jest brak prawa do świadczeń chorobowych, a więc przede wszystkim zasiłku chorobowego. Z tego tytułu nie będzie przysługiwał także zasiłek macierzyński. W takim przypadku jednak matce dziecka przysługiwało będzie świadczenie rodzicielskie w wysokości 1000 zł, niewypłacane jednak przez ZUS, ale przez gminy.

Nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne spowoduje, że prowadzący nieewidencjonowaną działalność nie będzie miał prawa do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej w publicznych placówkach z tego tytułu. Aby je otrzymać, będzie musiał być zgłoszony do niego np. przez członków rodziny.

Przychód nie jest jedynym warunkiem

Niski przychód to niejedyny warunek uznania, że działalność nie jest działalnością gospodarczą. Drugim z nich jest to, aby wykonująca ją osoba nie prowadziła działalności gospodarczej w ciągu 60 wcześniejszych miesięcy. Trzeba jednak pamiętać o przepisie przejściowym, który znajdziemy w art. 195 przepisów wprowadzających. Zgodnie z nim za działalność nieewidencjonowaną może zostać także uznana działalność osoby, która w okresie 12 miesięcy przed dniem wejścia w życie prawa przedsiębiorców (a więc od 30 kwietnia 2017 r.) nie była wpisana do CEIDG lub której wpis został wykreślony wcześniej niż 12 miesięcy przed dniem wejścia w życie tej ustawy, nawet jeżeli w okresie ostatnich 60 miesięcy przed dniem wejścia w życie tej ustawy wykonywała działalność gospodarczą. Jeśli więc osoba prowadząca działalność zamknęła firmę ponad rok wcześniej, to w razie osiągania niskich przychodów także może skorzystać z dobrodziejstw prowadzenia działalności nieewidencjonowanej, a więc m.in. nie opłacać składek.

W przypadku, gdy prowadzący działalność przekroczy w danym miesiącu limit przychodu, działalność automatycznie zyskuje status działalności gospodarczej, a to oznacza obowiązek wpisu do CEIDG oraz podleganie ubezpieczeniom społecznym (chyba że przedsiębiorca ma prawo do ulgi na start, o czym dalej) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jeśli w kolejnym miesiącu przychód znów spadnie do dopuszczalnego limitu, nie będzie to już miało żadnego wpływu na obowiązki składkowe - będzie trzeba je płacić. [przykład 1]

PRZYKŁAD 1

Tylko jeden miesiąc przekroczenia

Pan Tomasz prowadzi działalność od maja 2018 r. Od maja do sierpnia 2018 r. przychody z tej działalności nie przekroczą 1050 zł. Pan Tomasz nie musiał zgłaszać jej prowadzenia do CEIDG ani ZUS. Nie musi opłacać składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W kolejnym miesiącu, 20 września, przychód z tej działalności przekroczy jednak ten limit.

Zgodnie z przepisami prawa przedsiębiorców od dnia przekroczenia limitu działalność nieewidencjonowana staje się działalnością gospodarczą. W tym przypadku więc pan Tomasz rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej od września. Od tego też momentu podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Do 10 października będzie musiał zapłacić należne składki. Składki na ubezpieczenie społeczne będzie musiał opłacić proporcjonalnie do liczby dni września, w których prowadził działalność uznawaną za działalność gospodarczą, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest jednak niepodzielna i trzeba ją opłacać w niezmiennej wysokości, niezależnie od liczby dni obowiązkowego podlegania temu ubezpieczeniu.

W październiku pan Tomasz osiągnie bardzo niski przychód (200 zł). Nie będzie to jednak miało znaczenia dla opłacania składek. Za październik i kolejne miesiące, niezależnie od uzyskiwanego przychodu, będzie trzeba opłacać składki na ogólnych zasadach. ⒸⓅ

Podobna zasada obowiązuje, jeśli mimo braku takiego obowiązku prowadzący działalność nieewidencjonowaną dokona wpisu do CEIDG. Wtedy automatycznie nabywa status przedsiębiorcy, a z tym wiąże się obowiązek opłacania składek. Oznacza to także, że w kolejnych miesiącach także będzie musiał opłacać składki, nawet jeśli jego przychód spadnie poniżej połowy minimalnego wynagrodzenia. [przykład 2]

PRZYKŁAD 2

Jednorazowa decyzja

Pani Agnieszka rozpoczęła w maju 2018 r. prowadzenie działalności. Uzyskuje jednak na tyle niskie przychody, że nie musi jej rejestrować i opłacać składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Pani Agnieszka złoży wniosek o wpis jej działalności do CEIDG od 1 sierpnia 2018 r. Od tego dnia podlegać więc także będzie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu. Do 10 września 2018 r. musiała będzie zapłacić składki za sierpień.

Niezależnie od uzyskiwanego przychodu w kolejnych miesiącach pani Agnieszka będzie musiała opłacać składki na ogólnych zasadach. ⒸⓅ

Kto skorzysta

Wprowadzenie pojęcia działalności nieewidencjonowanej jest korzystne dla osób dopiero rozkręcających firmę, dla których, przynajmniej na początku, nawet preferencyjne składki (opłacane od podstawy wynoszącej 30 proc. przeciętnego wynagrodzenia) były zbyt wysokie. Dzięki wprowadzonym zmianom dopóki biznes nie zacznie przynosić zysków, dopóty opłacanie składek nie będzie konieczne. Tak naprawdę jednak grupą, która najbardziej skorzysta na zmianach, są osoby, które mają inne podstawowe źródło utrzymania (umowę o pracę, umowę-zlecenie). W ich przypadku dodatkowa działalność nie powodowała, co prawda, obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ale już nie była zwolniona ze składki zdrowotnej. Nawet gdy przychody były symboliczne, składka zdrowotna musiała być uiszczana. Było to o tyle uciążliwe, że wysokość opłacanej składki zdrowotnej nie wpływa przecież na wysokość żadnych przyszłych świadczeń.

● Ulga na start

Kolejnym ułatwieniem dla osób podejmujących działalność gospodarczą jest wprowadzenie nowego rozwiązania polegającego na całkowitym zwolnieniu ze składek na ubezpieczenie społeczne przez 6 miesięcy od jej rozpoczęcia. Ulga nie dotyczy składek na ubezpieczenie zdrowotne. Dotychczas rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej mieli prawo do opłacania przez pierwsze 24 miesiące od dnia jej rozpoczęcia preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne, mogąc opłacać je od podstawy wynoszącej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Od 30 kwietnia ten 24-miesięczny okres został poprzedzony dodatkowo 6-miesięczną ulgą na start. Pozwoli ona jednak na zaoszczędzenie niewielkich kwot wynoszących 199,34 zł miesięcznie, a więc przez cały okres trwania ulgi przedsiębiorca zyska łącznie 1196,04 zł. Tyle bowiem wynosiłyby składki na ubezpieczenie społeczne (z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym) opłacone za 6 miesięcy. Koszt składki zdrowotnej, która jest największym finansowym obciążeniem dla małych firm, pozostaje bez zmian (319,94 zł). [tabela]

Tabela. Jakie składki przez sześć miesięcy dla nowego przedsiębiorcy

emerytalna	122,98 zł	0 zł
rentowa	50,40 zł	0 zł
chorobowa*	15,44 zł	0 zł
wypadkowa**	10,52 zł	0 zł
zdrowotna	319,94 zł	319,94 zł
Łącznie	519,28 zł	319,94 zł

* Dobrowolna.

** Przy założeniu, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność zgłasza do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 osób.

Ulga nie wpłynie także na sytuację osób, u których dochodzi do zbiegów tytułów ubezpieczeniowych. Zgodnie z ogólną zasadą ubezpieczony, mając kilka tytułów ubezpieczeniowych, może wybrać, z którego będzie podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, z pozostałych będzie natomiast podlegać im dobrowolnie. Zasada ta doznaje jednak wielu wyjątków. Jednym z nich jest to, że podstawa wymiaru składek z tytułu, z którego ubezpieczony chce podlegać ubezpieczeniom, musi być równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Jeśli jest niższa, konieczne jest podleganie ubezpieczeniom także z innych tytułów tak, aby łączna podstawa osiągnęła przynajmniej ten limit. Oznacza to, że w przypadku popularnego łączenia np. stosunku pracy lub zlecenia z dodatkową działalnością gospodarczą zastosowanie ulgowych składek z tytułu działalności nie pozwoli na nieopłacanie składek z etatu lub zlecenia. Z obu tytułów trzeba opłacać natomiast składkę zdrowotną w pełnej wysokości. Wprowadzenie ulgi na start nic więc nie zmieni w sytuacji takich osób.

Firma po raz pierwszy

Prawo do takiej ulgi będzie miała przede wszystkim osoba, która podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy. Przed rozpoczęciem działalności mogła przez dowolny czas prowadzić działalność nieewidencjonowaną i przekroczyć limit przychodów, co spowodowało konieczność rejestracji działalności i zgłoszenia do ubezpieczeń. Może się też zdarzyć, że prowadzący działalność od razu ją rejestruje bez prowadzenia przez pewien czas działalności nieewidencjonowanej. Z ulgi mogą też skorzystać osoby, które już prowadziły wcześniej działalność gospodarczą. Warunkiem jest, aby między jej zawieszeniem lub zakończeniem a ponownym podjęciem upłynęło co najmniej 60 miesięcy. Jeśli upłynął okres krótszy, to przedsiębiorca będzie musiał od razu zapłacić pełne składki. Nie ma przy tym znaczenia, jak długo wykonywał poprzednią działalność. Może być ona wykonywana nawet przez jeden dzień. Zasada ta uniemożliwi skorzystanie z ulgi na start osobom, które już prowadzą działalność gospodarczą, ale rozpoczęły ją niedługo przed wejściem w życie przepisów tę ulgę wprowadzających. [przykład 3]

PRZYKŁAD 3

Kilka miesięcy za wcześnie

Pani Elżbieta rozpoczęła prowadzenie działalności od początku stycznia 2018 r. Opłaca preferencyjne składki.

Mimo że 30 kwietnia 2018 r. weszły w życie przepisy wprowadzające możliwość nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez pierwsze 6 miesięcy, pani Elżbieta nie może z nich skorzystać. Z dniem wejścia w życie ustawy prowadziła już bowiem działalność gospodarczą od 4 miesięcy. ⒸⓅ

Kolejną przeszkodą w skorzystaniu z ulgi jest rozpoczęcie wykonywania działalności na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej, w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym, nowy przedsiębiorca wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres podejmowanej działalności gospodarczej. Chodzi więc nie tylko o sytuacje, gdy w ramach firmy były pracownik będzie wykonywał dokładnie takie same czynności, lecz także o takie, gdy działalność gospodarcza będzie szersza. [przykład 4]

PRZYKŁAD 4

Praca dwa lata wcześniej nie ma znaczenia

Pan Dominik był zatrudniony w dziale marketingu spółki ABC do grudnia 2016 r., a następnie podjął pracę w firmie XYZ. Pracował w niej do 2018 r. Od maja 2018 r. po raz pierwszy rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, w ramach której świadczy między innymi usługi marketingowe i reklamowe dla spółki ABC.

Pan Dominik będzie miał prawo do skorzystania z ulgi na start, bo chociaż świadczy usługi dla byłego pracodawcy, to nie pracował dla niego w poprzednim (2017 r.) lub bieżącym (2018 r.) roku kalendarzowym. Utraci do niej prawo, jeśli będzie je świadczył dla firmy XYZ, chyba że ich zakres nie będzie się pokrywał z wykonywanymi wcześniej obowiązkami pracowniczymi.

WAŻNE

Ulga na start, podobnie jak 24-miesięczny okres preferencyjnych składek, nie przysługuje osobom współpracującym z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Trzeba pamiętać, że ulga na start przysługuje przez 6 miesięcy od rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, a nie przez dowolnie wybrane 6 miesięcy. [przykład 5]

PRZYKŁAD 5

Czas ulgi biegnie

Pani Jolanta w maju 2018 r. rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Skorzystała z ulgi na start. Prowadziła będzie działalność do sierpnia, a więc przez 4 miesiące. Prawo do ulgi wygaśnie w październiku. Niezależnie od tego, czy pani Jolanta wznowi działalność przed tym miesiącem lub później, za listopad będzie już musiała opłacać składki na zasadach ogólnych.

Trzeba zaznaczyć, że skorzystanie z ulgi jest nieobowiązkowe. Przedsiębiorca może zdecydować, że chce podlegać ubezpieczeniom społecznym od pierwszego miesiąca prowadzenia działalności. W takim przypadku przy rejestracji do CEIDG może zgłosić się także do ubezpieczenia społecznego. Może skorzystać wtedy z kolejnej ulgi, która obowiązuje od dawna, a więc preferencyjnych składek opłacanych od podstawy wynoszącej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Obowiązuje ona przez 24 miesiące albo od zakończenia ulgi na start, albo od zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Podobnie jak w przypadku ulgi na start, zawieszenie działalności nie będzie miało znaczenia dla biegu 24 miesięcy preferencyjnych składek. Rezygnacja z ulgi na start nie spowoduje wydłużenia tego okresu. [przykład 6]

PRZYKŁAD 6

Ulgi nie są wymienne

Pan Piotr w maju 2018 r. rozpoczął po raz pierwszy prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Skorzystał z ulgi na start i do lipca 2018 r. opłacał będzie jedynie składkę zdrowotną. Od sierpnia 2018 r. zgłosi się do ubezpieczeń społecznych. Następnie do lutego 2019 r. opłacał będzie preferencyjne składki na ubezpieczenie społeczne oraz składkę zdrowotną, po czym prowadzenie działalności zawiesi.

Niezależnie od tego, kiedy ją wznowi, prawo do preferencyjnych składek będzie miał jedynie do lipca 2020 r.ⒸⓅ

Wcześniejsze zgłoszenie się do ubezpieczeń społecznych będzie o tyle korzystne dla przedsiębiorcy, że przede wszystkim wcześniej będzie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu. Trzeba bowiem pamiętać, że okres wyczekiwania, a więc okres, po którym będzie miał prawo do świadczeń chorobowych, wynosi aż 90 dni. [przykład 7]

PRZYKŁAD 7

9 miesięcy bez zasiłku

Pan Lidia od maja 2018 r. rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Skorzystała z ulgi na start i zamierza nie zgłaszać się do ubezpieczeń społecznych przez dozwolone 6 miesięcy. Składki na ubezpieczenia społeczne, w tym na ubezpieczenie chorobowe, będzie opłacać od listopada. Okres wyczekiwania będzie więc obliczany dopiero od tego miesiąca. To oznacza, że zasiłek chorobowy będzie mógł zostać wypłacony dopiero za ewentualną niezdolność do pracy trwającą w lutym, a więc dopiero po 9 miesiącach od rozpoczęcia prowadzenia firmy.

Ulga na start, podobnie jak 24-miesięczny okres preferencyjnych składek, nie przysługuje osobom współpracującym z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Przedsiębiorca od początku prowadzenia firmy będzie musiał opłacać za współpracownika pełne składki, a więc od podstawy wymiaru wynoszącej co najmniej 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. [przykład 8]

PRZYKŁAD 8

Składki za współpracownika po staremu

Pani Teresa rozpoczęła w maju 2018 r. prowadzenie działalności gospodarczej. Skorzystała z ulgi na start i przez 6 najbliższych miesięcy zamierza opłacać jedynie składkę zdrowotną i nie zgłaszać się do ubezpieczeń społecznych.

Od początku w prowadzeniu działalności pomaga jej córka, z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Córka spełnia więc warunki do uznania ją za współpracownika przedsiębiorcy. Pani Teresa już od maja musi opłacać za córkę i składkę zdrowotną, i składki na ubezpieczenia społeczne od podstawy wymiaru wynoszącej co najmniej 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Po okresie 6-miesięcznej ulgi na start oraz 24-miesięcznych preferencyjnych składek przedsiębiorca ma obowiązek opłacania pełnych składek na ubezpieczenie społeczne, a więc obliczanych od podstawy wynoszącej co najmniej 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Minimalna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie ulega zmianie i podobnie jak w trakcie trwania ulg wynosi 75 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Przedsiębiorca ma również obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy. Łącznie wszystkie składki, z uwzględnieniem dobrowolnej składki chorobowej, wynoszą obecnie 1228,70 zł.

● Rodzic zawiesi działalność

Pakiet zmian w ramach Konstytucji biznesu wprowadził także specjalne zasady zawieszania działalności gospodarczej dla osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem. Jeśli taka osoba prowadziła firmę co najmniej 6 miesięcy, to może zawiesić wykonywanie działalności na maksymalnie trzy lata, aby opiekować się dzieckiem. Może to zrobić na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki, może to zrobić na maksymalnie 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Zawiesić działalność na tej podstawie można za cały dozwolony okres albo w częściach, nie więcej niż w pięciu. Stosuje się także odpowiednio nowo wprowadzone przepisy prawa przedsiębiorców dotyczące zawieszania działalności gospodarczej.

Wprowadzenie art. 36aa ustawy systemowej nowych zasad zawieszania działalności gospodarczej dla osób chcących sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem spowodowało także konieczność zmiany warunków, na jakich takie osoby podlegają ubezpieczeniom społecznym (art. 6a ustawy systemowej). Od 30 kwietnia prawo do ubezpieczenia emerytalno-rentowego finansowanego ze środków publicznych mają więc:

● osoby, które prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej 6 miesięcy i zaprzestały jej prowadzenia albo zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie art. 36aa;

● osoby, które prowadziły inną niż określona w prawie przedsiębiorców pozarolniczą działalność przez co najmniej 6 miesięcy i które zaprzestały jej prowadzenia;

● zleceniobiorcy, którzy wykonywali pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, przez co najmniej 6 miesięcy i którzy zaprzestali jej wykonywania;

● współpracownicy przedsiębiorców (zleceniobiorców, agentów), którzy współpracowali z nimi przez co najmniej 6 miesięcy i zaprzestali tej współpracy;

● osoby duchowne podlegające z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym przez co najmniej 6 miesięcy.

Płatnikiem składek za te osoby jest ZUS, ale finansowane są one z budżetu państwa. Prawo do objęcia ubezpieczeniami finansowanymi w ten sposób ma jednak tylko jeden z rodziców. Jeśli drugi rodzic przebywa na urlopie wychowawczym, pobiera zasiłek macierzyński (zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego) lub jest ubezpieczony na podstawie art. 6b ustawy systemowej, prawo to nie przysługuje. Jeżeli jedno z rodziców przebywa na urlopie wychowawczym, a drugie jednocześnie spełnia warunki określone w art. 6a ust. 1 ustawy systemowej, prawo do przysługuje osobie przebywającej na urlopie wychowawczym. [przykład 9]

PRZYKŁAD 9

Tylko emerytalne i rentowe

Pani Katarzyna prowadził od kilku lat firmę. Od maja 2018 r. zawiesiła prowadzenie działalności zgodnie z art.36aa ustawy systemowej w związku z opieką nad dzieckiem. Nie będzie więc podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Tytułem do ubezpieczeń będzie dla niej opieka nad dzieckiem, z tytułu czego będzie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Składki sfinansuje budżet państwa, będą one opłacane od podstawy wynoszącej 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Pani Katarzyna nie będzie mogła podlegać z tego tytułu ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu. ⒸⓅ

Jaka podstawa

Pojawia się pytanie, czy z finansowania składek przewidzianego dla osób określonych w art. 6a ust. 1 ustawy systemowej może skorzystać osoba zawieszająca działalność zaraz po wykorzystaniu ulgi na start. Moim zdaniem nie. Artykuł 36aa odsyła do odpowiedniego stosowania art. 6a ust. 2. Zgodnie z nim warunek prowadzenia pozarolniczej działalności przez co najmniej 6 miesięcy uważa się za spełniony, jeżeli przedsiębiorca podlegał z tego tytułu nieprzerwanie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i opłacał składki na te ubezpieczenia. A korzystający z ulgi na start nie podlega ubezpieczeniom społecznym i nie opłaca składek. Nie oznacza to jednak, że osoba korzystająca z ulgi na start nie będzie mogła mieć sfinansowanych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W grę wchodzić może jednak art. 6b ustawy systemowej. Zgodnie z nim ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają także osoby, które nie spełniają warunków do objęcia ich ubezpieczeniami na podstawie art. 6a, a sprawują osobistą opiekę nad dzieckiem. Różnica między podleganiem ubezpieczeniom na podstawie art. 6a i na postawie art. 6b ustawy systemowej sprowadza się do podstawy wymiaru składek, od jakiej budżet państwa finansuje składki. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopie wychowawczym oraz osób określonych w art. 6a (z wyjątkiem duchownych) stanowi kwota 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

WAŻNE

Osoba, która prowadziła firmę co najmniej 6 miesięcy, może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na maksymalnie trzy lata, aby opiekować się dzieckiem.

W przypadku osób przebywających na urlopie wychowawczym podstawa ta nie może być jednak wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone tej osobie za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy i nie może być niższa niż 75 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. Podstawa wymiaru składek zleceniobiorców nie może być wyższa niż przeciętna miesięczna kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek w okresie 6 miesięcy poprzedzających okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i nie może być niższa niż 75 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. W przypadku osób określonych w art. 6b podstawa wymiaru składek zawsze wynosi 75 proc. minimalnego wynagrodzenia. ⒸⓅ

@RY1@i02/2018/090/i02.2018.090.05000000a.804.jpg@RY2@

Joanna Śliwińska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 5 i art. 18 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. poz. 1846).

Art. 18a, 18aa i art. 36aa ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.).

Art. 195 ustawy z 6 marca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz.U. poz. 850).