Czy można żądać wykorzystania urlopu bezpłatnego

Jestem właścicielem firmy zajmującej się remontami. Ze względu na mniejszą liczbę zawieranych kontraktów w grudniu nie jestem w stanie zapewnić pracy wszystkim moim podwładnym. Nie chcę ich też zwalniać, ponieważ w ciągu kilku najbliższych miesięcy mam podpisać duży kontrakt. Czy mogę wysłać część załogi na urlop bezpłatny (do momentu zawarcia wspomnianej umowy)? Czy pracownicy, którzy będą na urlopie bezpłatnym, mogą podjąć pracę w innych firmach, a nawet konkurencyjnych w stosunku do mojego zakładu pracy? Czy ewentualnie mogę im tego zabronić?

RADA

ekspert z zakresu prawa pracy

W sytuacji opisanej w stanie faktycznym pracodawca nie może wysłać swoich pracowników na urlop bezpłatny. Będzie tak mógł uczynić dopiero na ich pisemny wniosek.

Udzielenie urlopu bezpłatnego - w myśl art. 174 par. 1 k.p. - zależy od woli pracodawcy, nie jest to jego obowiązek. Decyzję w tej sprawie może jednak on podjąć tylko na podstawie uprzedniego wniosku pracownika o udzielenie urlopu. Podobnie wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach, w wyroku z 21 listopada 1996 r. (III AUr 34/96, LexPolonica nr 393697), który stwierdził, iż udzielenie urlopu bezpłatnego niezgodnie z warunkami zawartymi w art. 174 k.p., tzn. z inicjatywy pracodawcy i bez pisemnego wniosku pracownika, jest w świetle prawa bezskuteczne.

Jak wskazał Sąd Najwyższy (w wyroku z 21 października 2003 r., I PK 559/2002, LexPolonica nr 2396048) wniosek pracownika o urlop bezpłatny powinien wskazywać czas trwania urlopu, co z jednej strony oznacza, że pracodawca bez uzgodnienia z pracownikiem nie może mu udzielić urlopu w czasie innym niż określony w jego pisemnym wniosku, z drugiej jednak - że do pracodawcy należy decyzja, czy udzieli urlopu w wymiarze oznaczonym przez pracownika, czy też w wymiarze krótszym.

Na czas trwania urlopu bezpłatnego stosunek pracy zostaje zawieszony. Oznacza to, iż:

● pracownik zwolniony jest z obowiązku świadczenia pracy,

● pracodawca zwolniony jest z wypłaty wynagrodzenia.

Wskazanie przyczyn, z powodu których pracownik ubiega się o urlop bezpłatny, nie jest w świetle art. 174 k.p. wymagane. Jest to osobista sprawa pracownika.

Okres urlopu bezpłatnego pracownik może wykorzystać w dowolny sposób. Może m.in. podjąć także pracę w innej firmie. W związku z tym pracodawca, który zgodził się udzielić pracownikom urlopu bezpłatnego, musi się liczyć z tym, że będą oni pracowali także dla konkurencyjnego przedsiębiorstwa.

Przed takim zachowaniem pracowników można się zabezpieczyć.

Pracodawca może mianowicie wprowadzić ograniczenie w postaci zakazu konkurencji. Nie jest to jednak jednostronna czynność prawna. W tym celu pracownik i pracodawca muszą podpisać umowę o zakazie konkurencji (na podstawie art. 101¹ par. 1 k.p.).

Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy, który w wyroku z 2 kwietnia 2008 r. (II PK 268/07, LEX nr 465852) stwierdził, że zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia przez pracownika może być wprowadzony w umowie o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy. Dotyczyć to może jednak tylko wykonywania dodatkowej pracy stanowiącej działalność konkurencyjną względem pracodawcy.

Art. 101¹, art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).