Jak zawrzeć umowę na czas określony

Czy wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia

24-miesięczny, maksymalny okres zatrudnienia na podstawie umów terminowych należy liczyć od 22 sierpnia 2009 r., czyli od momentu wejścia w życie ustawy o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (w przypadku umów na czas określony, które obowiązują w tym dniu) lub od momentu zawarcia umowy, w przypadku kontraktów zawieranych po 22 sierpnia 2009 r. Nie wlicza się do niego okresów zatrudnienia na podstawie umów terminowych sprzed daty wejścia w życie ustawy.

Oznaczałoby to bowiem działanie prawa wstecz. Dodatkowo już w dniu wejścia w życie nowych przepisów nowe zasady zatrudniania na czas określony złamaliby wszyscy pracodawcy zatrudniający pracowników na czas określony przez co najmniej dwa lata. Tymczasem dwu- lub trzyletnie umowy terminowe w Polsce są bardzo często stosowane.

Przyjęcie zasady, że 24-miesięczny okres liczy się od dnia 22 sierpnia 2009 r. lub dnia zawarcia umowy (w przypadku kontraktów zawartych po tej dacie), znacznie opóźni i ograniczy skutki prawne, jakie wywołają nowe przepisy. Pierwsze umowy na czas określony mogą bowiem przekroczyć niedozwolony ustawą 24-miesięczny termin dopiero 22 sierpnia 2011 r., a od 1 stycznia 2012 r. dwuletni limit przestanie już obowiązywać. Z kolei wszystkie umowy na czas określony zawarte po 31 grudnia 2009 r. nigdy nie przekroczą dwuletniego limitu zatrudnienia czasowego, bo 24 miesiące po tym okresie nowe zasady zatrudnienia na czas określony przestaną obowiązywać.

Podstawa prawna

Art. 13, 34 i 35 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).

Czy kontrakt przekształci się w umowę stałą

Ustawa antykryzysowa wprowadza zakaz zatrudniania na podstawie umów terminowych przez okres dłuższy niż 24 miesiące, ale nie określa skutków prawnych upłynięcia tego terminu. Po dwóch latach od zawarcia umowy (lub 22 sierpnia 2011 r. w przypadku umów trwających w dniu wejścia w życie ustawy antykryzysowej) na pewno z mocy prawa nie przekształcą się one w umowy stałe. Gdyby ustawodawca chciał uzyskać taki skutek, wprowadziłby wprost taki przepis do ustawy. Takie rozwiązanie przyjął w przypadku art. 25¹ kodeksu pracy, zgodnie z którym zawarcie kolejnej umowy na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy stałej, jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy. W ustawie antykryzysowej nie znalazł się natomiast przepis, który przewidywałby, że upłynięcie 24-miesięcznego okresu zatrudnienia na podstawie umów terminowych jest równoznaczne z zawarciem umowy na czas nieokreślony.

Po upływie dwuletniego okresu sam pracownik może złożyć pracodawcy wniosek o przekształcenie umowy na czas określony w umowę stałą. Po upływie 24-miesięcznego okresu pracownik będzie mógł też złożyć do sądu pracy pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy na czas nieokreślony.

Podstawa prawna

Art. 13 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).

Art. 25¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy można przerwać bieg dwuletniego okresu

W omawianym przykładzie pracodawca może np. wypowiedzieć pracownikom umowy na czas określony przed terminem 22 sierpnia 2011 r. (wówczas upłynie 24-miesięczny, maksymalny okres zatrudnienia tych pracowników na podstawie umów na czas określony) i zaoferować im umowy cywilnoprawne (np. umowę zlecenia). Po upływie trzech miesięcy od rozwiązania umowy na czas określony będzie mógł zgodnie z prawem zatrudnić ponownie podwładnych na podstawie umów na czas określony. Wtedy od nowa rozpocznie się bieg 24-miesięcznego terminu. Takie działanie wiąże się jednak z dużym ryzykiem ze strony pracodawcy. Pracownik może bowiem złożyć do sądu pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy. Umowa cywilnoprawna (np. zlecenia), na podstawie której pracownik będzie wykonywał osobiście te same czynności pod kierownictwem pracodawcy, może zostać uznana za kolejną terminową umowę o pracę. W takiej sytuacji nie dojdzie do przerwania 24-miesięcznego okresu zatrudnienia na podstawie umów czasowych.

Zatem stosowanie umów cywilnoprawnych w okresach przerwy między kolejnymi umowami o pracę na czas określony jest dopuszczalne, ale pod warunkiem że takie działanie pracodawcy nie zmierza do obejścia prawa.

Podstawa prawna

Art. 13 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).

Czy limit zatrudnienia dotyczy tylko firm

Ustawa o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców nie zmieniła zasad zatrudniania czasowego pracowników przez pracodawców, którzy nie posiadają statusu przedsiębiorcy. Zatem w omawianym przykładzie pracodawcę nadal będzie obowiązywała zasada, że trzecia terminowa umowa o pracę z mocy prawa przekształca się w kontrakt stały, jeżeli przerwa pomiędzy rozwiązaniem jednej a nawiązaniem drugiej umowy nie przekroczy miesiąca. Nie będzie go natomiast dotyczyć 24-miesięczny limit zatrudnienia na podstawie terminowych umów o pracę. Ta zasada do końca 2011 r. będzie obowiązywać tylko przedsiębiorców.

Podstawa prawna

Art. 3 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).

Czy umowa może trwać maksymalnie dwa lata

W momencie podpisywania umowy na czas określony (1 stycznia 2010 r.) nadal będzie obowiązywać zasada, zgodnie z którą przedsiębiorca może zatrudnić pracownika na podstawie umowy terminowej przez maksymalnie 24 miesiące. Zatem firma, która zawrze terminową umowę o pracę na okres dłuższy niż 24 miesiące, naruszy przepisy prawa pracy. Takie działania przedsiębiorców będą podlegały ocenie Państwowej Inspekcji Pracy. PIP może m.in. występować do pracodawców lub nakazać usunięcie nieprawidłowości, nałożyć mandat na firmę lub złożyć pozew o ukaranie pracodawcy do sądu grodzkiego. Nie ma przy tym znaczenia, czy omawiana zasada będzie miała zastosowanie do konkretnych umów.

W omawianym przykładzie upłynięcie 24-miesięcznego, maksymalnego okresu zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych rzeczywiście nie spowoduje skutków prawnych. W momencie upłynięcia tego terminu (1 styczeń 2012 r.) przestaną bowiem już obowiązywać przepisy, które wprowadziły dwuletni limit zatrudnienia czasowego.

Podstawa prawna

Art. 13 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).

Czy trzecia umowa zmieni się w kontrakt stały

W okresie od 22 sierpnia do 31 grudnia 2011 r. przedsiębiorców nie dotyczy art. 25¹ kodeksu pracy, czyli zasada, że trzecia umowa o pracę na czas określony z mocy prawa przekształca się w umowę stałą, jeśli przerwa pomiędzy zakończeniem poprzedniej a zawarciem kolejnej umowy na czas określony nie wynosi dłużej niż miesiąc. Tak więc we wspomnianym okresie przedsiębiorcy mogą zawierać nieograniczoną liczbę umów na czas określony. Zatrudnienie na podstawie kolejnych umów nie może jednak przekroczyć 24 miesięcy.

Art. 25¹ k.p. znów będzie obowiązywał przedsiębiorców od dnia 1 stycznia 2012 r. (czyli gdy moc obowiązującą utraci ustawa antykryzysowa). Zdaniem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej każda trwająca w tym dniu terminowa umowa o pracę będzie traktowana jako pierwsza umowa łącząca pracownika i pracodawcę. Przedsiębiorca musiałby zatem zawrzeć jeszcze dwie kolejne umowy terminowe, aby z mocy prawa połączyła go z pracownikiem umowa stała.

Podstawa prawna

Art. 13, 34, 35 ustawy z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).

Art. 25¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Łukasz Guza