Czy umowa o urlopie bezpłatnym była pozorna

Czytelnik poprosił pracodawcę o udzielenie mu urlopu bezpłatnego na okres roku, gdyż chciał w tym czasie rozpocząć prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Pracodawca zgodził się na udzielenie urlopu pod warunkiem, że czytelnik będzie w tym czasie wykonywał część swoich obowiązków. Gdy czytelnik - po miesiącu wykonywania tej pracy - zażądał zapłaty, pracodawca odmówił, powołując się na udzielenie mu urlopu bezpłatnego.

- Czy mimo udzielenia mi urlopu mam prawo do wynagrodzenia - pyta pan Zbigniew z Zielonej Góry.

Tak. Jeżeli pracodawca na wniosek pracownika udzielił mu urlopu bezpłatnego, a jednocześnie strony umówiły się, że pracownik będzie w tym czasie wykonywał część swoich dotychczasowych obowiązków, to nie doszło do udzielenia mu urlopu bezpłatnego. Zgodnym zamiarem stron było bowiem dalsze wykonywanie przez pracownika tej samej pracy na rzecz pracodawcy - tyle tylko, że w ograniczonym zakresie. W takiej sytuacji pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę, zgodnie z art. 80 kodeksu pracy (por. wyrok SN z 16 lipca 2009 r., II PK 13/09, LEX nr 533099).

Istotne znaczenie przy ocenie prawa do wynagrodzenia należnego na podstawie umowy o pracę może mieć stwierdzenie, czy pracownik wykonywał pracę w ramach swoich obowiązków pracowniczych, czy też były to inne czynności wykonywane na rzecz pracodawcy podczas urlopu bezpłatnego (np. na podstawie umowy cywilnoprawnej). W razie sporu, zbadaniu podlegałoby zatem to, czy czynności pracownika mieściły się w zakresie jego zadań wynikających z umowy o pracę łączącej go z pracodawcą, gdyż kwestia ta przesądza o wykonywaniu tych czynności w ramach stosunku pracy.

Z uwagi na to, że urlop bezpłatny jest okresem zawieszenia praw i obowiązków stron stosunku pracy, stwierdzenie wykonywania przez pracownika w tym czasie czynności należących do jego obowiązków wynikających z umowy o pracę prowadzi do konieczności oceny umowy o urlop bezpłatny pod kątem jej pozorności. Jeśli umowa o urlop bezpłatny zostałaby uznana za pozorną, uznać można by jednocześnie, iż strony w drodze porozumienia, albo co najmniej w sposób dorozumiany, doprowadziły do zmiany warunków pracy pracownika poprzez ograniczenie wymiaru jego etatu, z zachowaniem prawa do odpowiedniej części przysługującego mu wynagrodzenia.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 80, art. 174 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 65 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).