Kiedy pracodawcy trzeba zwrócić świadczenie

ekspert z zakresu prawa pracy

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego na inne stanowisko w tym samym urzędzie. Przepis art. 13¹ ust. 1 tej ustawy stanowi, że w razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym, z przyczyn określonych w art. 13 ust. 1 pkt 2, w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej, urzędnikowi temu przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Świadczenie to nie przysługuje urzędnikowi państwowemu, który nabył prawo do emerytury. Z art. 13¹ ust. 1 wynika, że przesłanką nabycia przez pracownika prawa do świadczenia pieniężnego jest rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym z powodu likwidacji urzędu lub jego reorganizacji. Zdaniem Sądu Najwyższego (wyrok z 2 marca 2010 r. II PK 246/2009, Lexpolonica nr 2396930) literalna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że wystarczy samo rozwiązanie stosunku motywowane takim względem. Nie ma znaczenia to, czy rozwiązanie to jest uzasadnione, czy nieuzasadnione lub wadliwe z innej przyczyny. Decydujące znaczenie ma rozwiązanie stosunku pracy uzasadnione przez pracodawcę powodem wskazanym w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Jeżeli chodzi o obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia w przypadku wyroku sądu przywracającego do pracy, należy zwrócić uwagę, iż z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że konstytutywny charakter tego orzeczenia wyraża się w tym, że doprowadza ono do powstania stosunku pracy, jaki istniał przed zakwestionowanym rozwiązaniem stosunku pracy (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 28 maja 1976 r. V PZP 12/75, OSNC 1976/9 poz. 187). Jeżeli dochodzi do reaktywacji uprzednio istniejącego między stronami stosunku pracy, to nie można uznać, iż doszło do jego rozwiązania, spełnienie której to przesłanki uzasadnia wypłatę świadczenia na mocy art. 13¹ ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W tej sytuacji brak jest podstawy prawnej świadczenia wypłaconego urzędnikowi. Wówczas w świetle uregulowań kodeksu cywilnego mamy do czynienia z nienależnym świadczeniem (art. 410 par. 2).

Świadczenie to podlega zwrotowi (art. 410 par. 1 w związku z art. 405 k.c.). Obowiązek zwrotu wygasa jednak wtedy, gdy ten, kto uzyskał nienależne świadczenie, zużył je lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją, powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 410 par. 1 w związku z art. 409 k.c.). Powinność oznacza zarówno sytuację, w której zobowiązany do zwrotu wiedział, że korzyść mu się nie należy, jak i sytuację, gdy co prawda był subiektywnie przekonany, iż korzyść mu się należy, lecz na podstawie okoliczności sprawy obiektywnie powinien się liczyć z możliwością obowiązku zwrotu. Pracownik, wnosząc powództwo o przywrócenie do pracy, musi się liczyć z tym, że zostanie ono uwzględnione. Żądając zatem ochrony prawnej po dokonaniu wypowiedzenia stosunku pracy przez przywrócenie do pracy, skarżący powinien był wiedzieć, że skuteczne zakwestionowanie oświadczenia woli pracodawcy doprowadzi do odpadnięcia podstawy do wypłaty świadczenia z art. 13¹ ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

Art. 405, art. 409, art. 410 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 13¹ ust. 1 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.).