Kto musi udowodnić prawo do świadczenia

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Powszechnie prezentowany w doktrynie, jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego (uchwała z 24 stycznia 1992 r., I PZP 5/92, OSNC 1992/9/150) jest pogląd, iż przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników stosuje się do stosunków pracy z powołania.

Przepisy kodeksu pracy rozróżniają odwołanie równoznaczne z wypowiedzeniem (art. 70 par. 2 kodeksu pracy) od odwołania równoznacznego z rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia (art. 70 par. 3 k.p.). Tylko w drugim przypadku odwołanie powinno wskazywać przyczynę rozwiązania stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 10 września 2004 r., I PK 704/03, OSNP 2005/9/128).

Natomiast w przypadku odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę pracodawca nie musi nawet wskazywać przyczyny rozwiązania stosunku pracy. Co do zasady w tej sytuacji ciężar dowodu prawa do odprawy powinien obciążać pracownika. Były pracownik nie ma jednak praktycznie żadnych możliwości udowodnienia przyczyn dokonania rozwiązania stosunku pracy. Sąd Najwyższy w wyroku z 23 lipca 2009 r. (II PK 30/09, LEX nr 533040) stwierdził, że pracodawca nie ma obowiązku podawania przyczyny odwołania pracownika ze stanowiska, które jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. Jednak nie może on uwolnić się od obowiązku wypłaty odprawy i podobnych do niej świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy jedynie poprzez twierdzenie, że do odwołania doszło bez żadnej przyczyny. Z tego względu w toku procesu to pracodawca powinien wskazać przyczynę odwołania pracownika ze stanowiska.

Reguła dotycząca ciężaru dowodu nie może być rozumiana w ten sposób, że zawsze - bez względu na okoliczności sprawy - spoczywa on na stronie powodowej.

W przypadku gdy pracodawca nie wskazuje przyczyny odwołania pracownika równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę, a z okoliczności sprawy nie wynika, by przyczyny rozwiązania stosunku pracy dotyczyły osoby pracownika lub nie ustalono w ogóle, o jakie przyczyny chodzi, na pracodawcę przechodzi ciężar dowodu, że przyczyna ta dotyczy osoby pracownika lub niedotyczy pracodawcy (co wyłączałoby prawo do odprawy).

Nie jest również wystarczające do wykazania braku podstaw do wypłaty tego typu świadczeń, to że pracodawca nie przeprowadził żadnych zmian organizacyjnych, strukturalnych, ekonomiczno-finansowych itp

Art. 6 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).