Kiedy ZFŚS można zastąpić funduszem socjalno-bytowym

Nie. Ze środków funduszu socjalno- bytowego nie można finansować świadczeń urlopowych w rozumieniu ustawy o ZFŚS. Nawet jeżeli pracodawca tak nazwie wypłacane w związku z urlopem świadczenia, to nie spełni ono kryteriów wynikających z ustawy z ZFŚS.

Jeżeli u pracodawcy została podjęta decyzja o nietworzeniu ZFŚS, w drodze zmiany zakładowego układu zbiorowego i na mocy układu zbiorowego pracy został powołany inny fundusz na cele socjalno-bytowe, to z punktu widzenia przepisów nie można uznać, że nowy fundusz został powołany w miejsce ZFŚS. Skutkuje to m.in. tym, że środki wypłacane z tego funduszu nie korzystają z mocy ustawy z tych samych ułatwień finansowych, które są przewidziane dla ZFŚS. Chodzi przede wszystkim o uznawalność odpisów na ZFŚS za koszt podatkowy - bez względu na ich wysokość.

Ustawa o ZFŚS przewiduje bowiem dla takich pracodawców dowolne kształtowanie wysokości odpisu na ZFŚS w drodze prawa zakładowego. Świadczenia finansowane z ZFŚS (bez względu na ich wysokość) są całkowicie zwolnione ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Preferencyjnie są też traktowane niektóre świadczenia finansowane wyłącznie z ZFŚS w podatku dochodowym od osób fizycznych, np. dopłaty do zorganizowanych form wypoczynku dla dzieci i młodzieży do lat 18 oraz świadczenia do kwoty 380 zł - rocznie.

Wprawdzie przepisy art. 77¹ k. p. stanowią, że układy zbiorowe pracy ustalają warunki wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą. Jednak utworzenie przez strony układu funduszu na cele socjalno-bytowe nie oznacza, że korzysta on z takich samych preferencji jak ZFŚS. W tym przypadku ewentualną decyzję o wysokości funduszu na cele socjalno-bytowe, np. w kontekście jego uznawalności za koszt uzyskania przychodu dla spółki, należy konsultować z właściwym urzędem skarbowym.

Jeżeli nawet z utworzonego układem funduszu socjalno-bytowego przewiduje się wypłacanie świadczeń urlopowych, to nie mają one takiego statusu.

Nie ma przepisów regulujących tworzenie i zasady wydatkowania środków funduszu na cele socjalno - bytowe. Dlatego szczegółowe zasady jego tworzenia i przeznaczenia środków powinien określić układ, na podstawie którego jest on powoływany. Jednak zdaniem autora powinno się to odbyć po wcześniejszej konsultacji z właściwym urzędem skarbowym, zwłaszcza w zakresie wysokości tego funduszu.

Taki układ zbiorowy pracy powinien, ze względów praktycznych, przewidywać także wydanie np. specjalnego regulaminu (stanowiącego załącznik do układu), w którym szczegółowo strony układu określą zakres świadczeń finansowanych z tego funduszu i zasady ich przyznawania. W części socjalnej tego funduszu można by przyjąć rodzaje i formy usług oraz świadczeń finansowanych w ramach działalności socjalnej określonej w ustawie o ZFŚS.

Natomiast jeżeli chodzi o wydatki o charakterze bytowym, to w polityce społecznej przyjmuje się, że przykładowo są to zakwaterowanie pracowników, opieka medyczna, zbiorowe żywienie oraz dojazdy do pracy.

Jadwiga Stefaniak

ekspert z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

Par. 2, pkt 20 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 61, poz. 1106 z późn. zm.).