Kiedy pracownik może skorzystać z urlopu szkoleniowego

Pracodawca nie musi się zgadzać na każdą propozycję podwyższania kwalifikacji zawodowych, jaką zgłoszą mu podwładni. Z kodeksu pracy wynika, że przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności pracownika, ale na wniosek pracodawcy lub za jego zgodą. Jednak z drugiej strony przepisy k.p. przewidują też, że firma ma ułatwiać pracownikom zdobywanie wiedzy. Dlatego pracodawca powinien w każdym konkretnym przypadku decydować o tym, czy pracownik może podjąć naukę lub szkolenie. Kryterium jego decyzji powinno być dobro pracownika (np. możliwość przekwalifikowania zawodowego w celu uniknięcia zwolnienia) oraz dobro firmy, o które musi dbać nie tylko pracodawca, ale także podwładny. W omawianym przypadku firma może odmówić wyrażenia zgody, gdyż ukończenie studiów na kierunku biotechnologia może być nieprzydatne na stanowisku pracy w firmie ubezpieczeniowej. Gdyby we wskazanej sytuacji pracodawca odmówił zatrudnionemu zgody na podjęcie np. studiów podyplomowych na kierunku prawniczym czy ekonomicznym, mógłby narazić się na zarzut naruszenia podstawowych obowiązków pracodawcy względem pracownika.

Art. 94 pkt 6 i 103¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Prawo do urlopu szkoleniowego przysługuje tylko tym pracownikom, którzy podwyższają swoje kwalifikacje zawodowe na podstawie skierowania pracodawcy lub za jego zgodą. W praktyce problemów nie stwarza tylko pierwsza z wymienionych sytuacji. Skierowanie podwładnego np. na studia podyplomowe oznacza, że firma na pewno chce, aby pracownik ten podwyższył swoje kwalifikacje zawodowe. Więcej kłopotów może powodować sytuacja, gdy pracodawca wyraża jedynie zgodę na szkolenie lub naukę pracownika. Przepisy nie zobowiązują go do potwierdzenia na piśmie swojej zgody. W celach dowodowych pracownicy sami powinni zadbać, aby pracodawca zdecydowanie wyraził swoją wolę w tej sprawie. Jeśli nie dysponują pisemnym oświadczeniem, mogą przedstawić świadków lub np. e-maile albo korespondencję, które potwierdzą zgodę na kształcenie. To ważne, bo pracodawca może np. wycofać się z ustnej umowy w sprawie podnoszenia kwalifikacji. Wówczas znacznie trudniej będzie zatrudnionemu udowodnić, że firma zgodziła się na dokształcanie i powinna udzielić urlopów szkoleniowych.

Art. 103¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Pracownikowi, który podwyższa swoje kwalifikacje zawodowe bez skierowania pracodawcy lub bez jego zgody, mogą zostać przyznane bezpłatne urlopy. Ich wymiar ustala się w porozumieniu zawieranym z pracodawcą. Rozwiązanie to w praktyce może jednak przysporzyć zatrudnionym wielu kłopotów. Urlop może zostać przyznany pracownikowi na podstawie porozumienia z pracodawcą. Nie przysługuje mu z mocy prawa. Firma może nie mieć interesu w zawieraniu takiego porozumienia, skoro wcześniej nie wyraziła zgody na naukę. W takiej sytuacji podwładny może jednak podnosić, że zgodnie z kodeksem pracy firma ma ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Nie może więc dowolnie i bez żadnego uzasadnienia odmawiać mu uczestnictwa w szkoleniach. Dodatkowe wątpliwości powoduje fakt, że przepisy o urlopach (a nie o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych pracowników) uprawniają podwładnych do korzystania z urlopu bezpłatnego w każdej sytuacji, jeśli zgodzi się na to pracodawca. Oznacza to, że nowe rozwiązania w sprawie szkoleń wprowadziły rozwiązanie, które już wcześniej przysługiwało pracownikom na podstawie innych przepisów kodeksu pracy.

Art. 94 pkt 6, 103⁶,174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Kodeks pracy wyraźnie wskazuje, że urlop szkoleniowy może trwać maksymalnie sześć dni (w przypadku przystępowania do egzaminu eksternistycznego, maturalnego lub potwierdzającego kwalifikacje zawodowe) lub 21 dni (na ostatnim roku studiów, w celu przygotowania pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego). Pracownik nie może żądać dłuższych urlopów, nawet jeśli to pracodawca skieruje go na studia. Nie ma natomiast żadnych przeszkód, aby obie strony umownie wydłużyły okres urlopu szkoleniowego. Należy przypomnieć, że firma zawiera umowę z pracownikiem, który podnosi swoje kwalifikacje zawodowe za zgodą lub na wniosek pracodawcy. Umowa taka określa szczegółowe zasady podejmowania nauki przez podwładnych. Nie może obniżać ustawowego wymiaru urlopu szkoleniowego (6 lub 21 dni), ale obie strony mogą w niej zdecydować, że urlopy takie zostają wydłużone np. do 10 i 31 dni. Nie ma też żadnych przeszkód, aby pracodawca i pracownik określili umownie, że pracownikowi przysługują inne urlopy szkoleniowe niż te określone w kodeksie pracy (np. na przygotowanie się do półrocznego kolokwium).

Art. 103¹, 103², 103⁴ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Jeśli pracodawca zgodzi się na przystąpienie pracownika do egzaminu uaktualniającego jego uprawnienia do wykonywania zawodu, musi udzielić mu sześciodniowego urlopu szkoleniowego. Ma taki obowiązek, jeśli podwładny wystąpi o jego udzielenie. Z kodeksu pracy wynika bowiem, że w przypadku przystąpienia do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe pracownikowi przysługuje sześć dni urlopu szkoleniowego. Nie ma przy tym znaczenia, jak dużo czasu pracownik musi poświęcić na przygotowanie się do takiego egzaminu. W praktyce rozwiązanie to może przysporzyć kłopotów. Firma może bowiem odmówić zgody na uczestnictwo pracownika we wspomnianym egzaminie. Jeśli podwładny straci z tego powodu uprawnienia do wykonywania konkretnej pracy, pracodawca może zwolnić go bez wypowiedzenia. Jednak w takiej sytuacji podwładny może zwrócić się do sądu o zbadanie, czy utracił on uprawnienia ze swojej winy i czy działanie pracodawcy było zgodne z zasadami współżycia społecznego (zwłaszcza że obowiązkiem pracodawcy jest m.in. ułatwianie podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników).

Art. 103¹ i 103² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl