W jaki sposób osoba współpracująca może ustalić istnienie stosunku pracy

Zgodnie z art. 22 par. 1 kodeksu pracy, cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy jest zatrudnianie pracownika za wynagrodzeniem i zobowiązanie go do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem.

Potwierdzeniem tego jest wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 2009 r. (III PK 38/09, LEX nr 560867), zgodnie z którym o ustaleniu charakteru umowy o świadczenie pracy nie może przesądzać jednoznacznie jeden jej element, ale całokształt okoliczności.

Tym samym, warunkiem koniecznym dla zakwalifikowania umowy cywilnoprawnej (np. zlecenia lub umowy o dzieło) jako umowy o pracę, jest ustalenie, że w łączącej strony umowie dominują cechy charakterystyczne dla umowy o pracę. Do nich zaliczyć można: osobiste wykonywanie pracy (niemożność wyznaczenia osoby, która zamiast pracownika wykonywałaby jego obowiązki), podporządkowanie pracownika (praca wykonywana w miejscu i czasie określonym przez pracodawcę i pod jego kierownictwem).

Z opisanego stanu faktycznego wynika, iż łącząca strony umowa wypełnia znamiona właściwe umowie o pracę. Istnieją więc podstawy do wystąpienia do sądu pracy z powództwem o ustalenie, iż w okresie, w którym świadczone były usługi w rzeczywistości był to stosunek pracy.

W postępowaniu przed sądem konieczne będzie wykazanie, iż w łączącej strony umowie przeważały, wymienione powyżej cechy właściwe umowie o pracę, a także - co w orzecznictwie sądowym ma doniosłe znaczenie - iż osoba prowadzaca jednoosobową działalność nie wyrażała woli zawarcia z pracodawcą umowy cywilnoprawnej.

Udowodnienie ostatniej z tych przesłanek może nastręczać pewne trudności, zważywszy na fakt zarejestrowania działalności gospodarczej. Orzecznictwo w tym zakresie również bywa niejednolite.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 24 lipca 2001 r. (I PKN 560/00, OSP 2002/5/70) zgłoszenie w urzędzie gminy do ewidencji działalności gospodarczej prowadzenia własnej działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług pośrednictwa sprzedaży (i uzyskanie wpisu do tej ewidencji), a następnie zawarcie umowy o świadczenie usług pośrednictwa sprzedaży, nie wyklucza ustalenia i oceny, że strony umowy łączył w istocie stosunek zatrudnienia wynikający z umowy o pracę na stanowisku sprzedawcy.

Natomiast w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie (III APa 197/01, Pr.Pracy 2003/2/43) z 19 czerwca 2002 r. stwierdzono, iż umowa zawarta z osobą prowadzącą działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług, która wystawiła rachunek za wykonaną pracę, powiększony o podatek VAT - nie jest umową o pracę w rozumieniu przepisu kodeksu pracy.

@RY1@i02/2010/092/i02.2010.092.168.009b.001.jpg@RY2@

Maciej Kasperowicz, ekspert z zakresu prawa pracy

Maciej Kasperowicz

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 22 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).