Na jaki urlop może liczyć początkujący pracownik

Przepisy kodeksu pracy stwarzają osobom podejmującym pracę po raz pierwszy możliwość sukcesywnego korzystania z urlopu. Otóż w roku kalendarzowym, w którym osoba podjęła pierwszą pracę na podstawie stosunku pracy, jest uprawniona do czasu wolnego w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Urlop w wymiarze ułamkowym będzie należał się jednak jej tylko do końca roku kalendarzowego, w którym podjęła ona pierwsze zatrudnienie, a z początkiem następnego roku kalendarzowego, tj. z dniem 1 stycznia, pracownik nabywa już prawo do kolejnego w pełnym wymiarze. Nie udziela się zatem cząstkowego urlopu przez cały rok pracy podwładnego, chyba że zatrudnienie miało miejsce z pierwszym dniem roku i roczny okres pracy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. W przytoczonej sytuacji, uwzględniając staż urlopowy kandydata wynikający z zaliczenia do niego okresu nauki w szkole średniej, uzyska on prawo do pierwszego urlopu w wymiarze 1/12 z 20 dni z upływem 31 października br., a następne urlopy cząstkowe z upływem 30 listopada i 31 grudnia. Od stycznia 2012 roku nabędzie on prawo do kolejnego urlopu w pełnym wymiarze wynoszącym 20 dni.

Art. 153 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Przede wszystkim należy wyjaśnić, że kodeks pracy w kwestii prawa do pierwszego urlopu wypoczynkowego nie nawiązuje do miesiąca kalendarzowego. Chodzi tu zatem o miesiąc przepracowany, przy czym nie ma znaczenia, czy pracownik faktycznie świadczy pracę przez ten, czas czy np. choruje. Co do sposobu liczenia miesięcznego terminu, według przeważającego poglądu, odrzuca się stosowanie zasady wynikającej z kodeksu cywilnego. Przyjmuje się raczej potoczny sposób liczenia, zgodnie z którym upływ terminu następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym rozpoczęto liczenie terminu. W orzecznictwie SN wskazuje się bowiem, że w prawie pracy ustanowione są odrębne od cywilnych zasady liczenia terminów (wyrok z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96; OSNP 1997/17/310 i uchwała z 21 maja 1991 r., I PZP 16/91; OSNC 1992/1/10). Dlatego też należy przyjąć, że miesiąc pracy zatrudnionego, z upływem którego nabywa on prawo do urlopu wypoczynkowego, upływa w dniu poprzedzającym dzień, który datą odpowiada początkowemu biegowi okresu zatrudnienia. Stosowanie reguł wynikających z kodeksu cywilnego uważa się jednak wyjątkowo za uzasadnione, gdy okres zatrudnienia pracownika w roku kalendarzowym, w którym podejmuje on pierwszą pracę, nie obejmuje pełnych miesięcy. W takim przypadku miesiąc liczy się za 30 dni. W opisanej sytuacji osoba, z którą nawiązano stosunek pracy z dniem 1 września br., nabędzie prawo do urlopu w wymiarze 1/12 z upływem 30 września 2011 r.

Art. 153 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 114 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Sytuacja pracownika młodocianego odnośnie do pierwszego urlopu wypoczynkowego jest odmienna niż pozostałych pracowników. Otóż uzyskuje on prawo do niego w wymiarze 12 dni roboczych z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy. Prawo do tego urlopu nabywane jest niezależnie od wolnego przysługującego po roku pracy. Z upływem rocznego zatrudnienia młodociany uzyskuje bowiem prawo do wolnego w wymiarze 26 dni roboczych. Tyle też wynosi wymiar każdego następnego urlopu wypoczynkowego. Jednakże w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat, ma prawo do 20 dni roboczych. W opisanej sytuacji młodociany podwładny nabędzie urlop w wymiarze 12 dni po przepracowaniu sześciu miesięcy, tj. 28 lutego 2012 r. Kolejny uzyska on po rocznym okresie pracy w wymiarze 26 dni. Prawo do niego powstanie 31 sierpnia przyszłego roku.

Art. 152 i art. 205 par. 1 i 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Obliczanie pierwszego urlopu wypoczynkowego jest niekiedy kłopotliwe z tego względu, że ustala się go w ułamkowej części wymiaru, który w przypadku 20 dni wynosi 1,66. Kodeks pracy upraszcza zasady obliczania urlopu w przypadku proporcjonalnego i przysługującego osobie zatrudnionej w niepełnym wymiarze czasu pracy, stwierdzając, że niepełny dzień wolnego zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Brak jest natomiast podstawy prawnej do dokonania takiej operacji przy urlopie ustalanym dla pracownika podejmującego swoją pierwszą pracę. Z tego, że przepisy prawa nie przewidują możliwości zaokrąglania pierwszego urlopu, wynika sposób dokładnego wyliczania części ułamkowej w przeliczeniu na godziny. W praktyce jest jednak znane jest zaokrąglanie dnia wolnego w górę, które trudno zanegować, skoro firma działa na korzyść zatrudnionego. W takim przypadku zamiast 1,66 z upływem miesiąca pracy ustala się 2 dni urlopu (stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy z 5 lipca 2010 r.; GPP-110-4560-41-1/10/PE/RP). Przy tej metodzie trzeba jednak pamiętać, aby wymiar urlopu pracownika w roku kalendarzowym nie przekroczył przysługującego mu wymiaru, czyli 20 dni (160 godzin). W opisanej sytuacji pracodawca może więc dokładnie przeliczyć wymiar urlopu na godziny albo udzielić pracownikowi dni wolnych na wypoczynek w wymiarze pięciu dni, stosując metodę zaokrąglenia niepełnego dnia w górę.

Art. 153 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Ustawodawca nie wlicza okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego niż jeden rok. Osoba, która wcześniej pracowała tylko w gospodarstwie rolnym, prawo do urlopu nabędzie na zasadach obowiązujących pracowników, którzy po raz pierwszy podejmują pracę, a więc sukcesywnie z upływem każdego miesiąca w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Odrębną kwestią jest ustalenie jego wymiaru. Otóż młody pracownik zazwyczaj ma swoim koncie staż urlopowy wynikający jedynie z zaliczenia okresu jego nauki. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, gdy w pierwszym roku zatrudnienia podwładny nabędzie prawo do dni wolnych w wyższym wymiarze wynoszącym 26 dni. Przypomnijmy bowiem, że wymiar urlop ustala się nie tylko z uwzględnieniem pracowniczego stażu i wykształcenia pracownika, ale także innych okresów zaliczanych do stażu urlopowego. W przypadku byłego rolnika wymiar urlopu zostanie ustalony z uwzględnieniem pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż przepisy kodeksu pracy nawiązują w tym zakresie do stażu pracy obejmującego także okresy poprzedniego zatrudnienia. W opisanej sytuacji prawo do urlopu zatrudniony nabędzie w wymiarze 2,16 dnia (1/12 z 26 dni = 2,16) z upływem 2 listopada.

Art. 153 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 1 i 2 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310).

Danuta Klucz